Chiếc B-52 Mỹ nổ tung trên sa mạc California đang được nâng cấp đặc biệt?

Vụ rơi máy bay ném bom chiến lược B-52 Stratofortress tại căn cứ không quân Edwards, bang California ngày 15/6 đang thu hút sự chú ý đặc biệt của giới quân sự Mỹ. Tuy nguyên nhân tai nạn chưa được công bố, nhiều chuyên gia cho rằng đây có thể là tổn thất đáng chú ý không chỉ về nhân mạng mà còn đối với chương trình hiện đại hóa lực lượng oanh tạc cơ chiến lược của Washington.

Theo thông tin từ Không quân Mỹ, chiếc B-52 gặp nạn rơi chỉ ít phút sau khi cất cánh trong một nhiệm vụ thử nghiệm thường lệ. Máy bay mang theo 8 người, gồm quân nhân, nhân viên dân sự và các nhà thầu quốc phòng tham gia chương trình thử nghiệm. Giới chức căn cứ Edwards cho biết các đánh giá ban đầu cho thấy đây là vụ tai nạn không có khả năng sống sót.

Điều khiến vụ việc nhận được sự quan tâm đặc biệt là các nguồn tin quân sự Mỹ cho biết, chiếc B-52 gặp nạn nhiều khả năng chính là máy bay mang số hiệu đuôi 061, chiếc đầu tiên được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/APQ-188 hoàn toàn mới.

Đám cháy bốc lên gần căn cứ Edwards. Ảnh X

Không phải B-52 thông thường

Trong nhiều năm qua, Không quân Mỹ triển khai chương trình Radar Modernization Program nhằm thay thế các radar đã phục vụ từ thời Chiến tranh Lạnh trên toàn bộ phi đội B-52.

AN/APQ-188 được xem là một trong những hạng mục nâng cấp quan trọng nhất. Công nghệ radar mảng pha chủ động AESA giúp máy bay phát hiện mục tiêu ở khoảng cách xa hơn, theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc và có khả năng chống nhiễu điện tử tốt hơn đáng kể so với các hệ thống cũ.

Nếu đúng là chiếc số hiệu 061 gặp nạn, đây sẽ là máy bay tiên phong của chương trình hiện đại hóa được sử dụng để kiểm chứng các công nghệ trước khi triển khai cho toàn bộ phi đội.

Điều đó đồng nghĩa tổn thất không chỉ nằm ở giá trị của bản thân máy bay mà còn liên quan tới dữ liệu thử nghiệm và tiến độ nâng cấp của một trong những chương trình chiến lược quan trọng nhất của Không quân Mỹ.

Hiện trường vụ rơi máy bay B-52 tại Mỹ.

Oanh tạc cơ gần 75 năm tuổi

Máy bay B-52 lần đầu cất cánh năm 1952 và chính thức được đưa vào biên chế năm 1955. Điều đặc biệt là loại máy bay này không những chưa nghỉ hưu mà còn được Mỹ dự kiến duy trì hoạt động ít nhất tới những năm 2050.

Nếu kế hoạch này thành hiện thực, B-52 sẽ có thời gian phục vụ xấp xỉ 100 năm - điều chưa từng xảy ra với bất kỳ dòng máy bay chiến đấu nào trong lịch sử hiện đại.

Hiện Không quân Mỹ duy trì khoảng 76 chiếc B-52. Toàn bộ số máy bay này đang trải qua gói nâng cấp sâu để chuyển đổi thành phiên bản B-52J.

Ngoài radar mới, chương trình còn bao gồm việc thay thế toàn bộ động cơ. Những động cơ TF33 đã hoạt động từ thập niên 1960 sẽ được thay bằng động cơ F130 mới của Rolls-Royce.

Không quân Mỹ kỳ vọng động cơ mới giúp giảm tiêu hao nhiên liệu khoảng 30%, tăng độ tin cậy và kéo dài tuổi thọ hoạt động thêm nhiều thập niên.

Máy ném bom B-52 tại Edwards. Ảnh Không quân Mỹ

Vì sao Mỹ vẫn giữ B-52?

Sự xuất hiện của B-21 Raider khiến nhiều người cho rằng B-52 sẽ sớm bị loại biên. Tuy nhiên, Washington lại có cách tiếp cận khác.

Trong học thuyết mới, B-21 đảm nhiệm vai trò đột phá vào các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhờ khả năng tàng hình. Trong khi đó, B-52 đóng vai trò "xe tải tên lửa" chiến lược.

Với tải trọng chiến đấu hơn 31 tấn, B-52 có thể mang số lượng lớn tên lửa hành trình tầm xa, bom dẫn đường chính xác hoặc vũ khí siêu vượt âm tương lai.

Nhờ đó, máy bay không cần xâm nhập sâu vào khu vực phòng không đối phương mà vẫn có thể tung đòn tấn công từ khoảng cách hàng nghìn km. Đây là lý do Washington tiếp tục đầu tư hàng chục tỷ USD để duy trì dòng máy bay có tuổi đời gần bằng tuổi của NATO.

Cho đến nay, Không quân Mỹ chưa công bố nguyên nhân vụ tai nạn. Các cuộc điều tra có thể kéo dài nhiều tháng.

Tuy nhiên, sự việc một lần nữa cho thấy thách thức mà Washington đang phải đối mặt, khi duy trì hoạt động của các nền tảng quân sự có tuổi đời rất lớn trong khi đồng thời triển khai các chương trình hiện đại hóa quy mô lớn.

Nếu xác nhận chiếc máy bay gặp nạn là một trong những nguyên mẫu thử nghiệm của chương trình nâng cấp radar mới, tác động của vụ việc có thể vượt xa phạm vi của một tai nạn hàng không quân sự thông thường.

Đó không chỉ là tổn thất của một chiếc B-52, mà còn là cú đánh vào một trong những chương trình được kỳ vọng sẽ giúp oanh tạc cơ huyền thoại này tiếp tục bay tới giữa thế kỷ XXI.

Lê Hưng