Chi tới nửa tỷ đồng 'hút' giáo sư, đại học nuôi dưỡng, giữ chân nhân tài ra sao?

Hàng loạt trường đại học phía Nam như Đại học Kinh tế TPHCM, Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, Trường Đại học Tài chính – Marketing và hệ thống các trường thuộc Đại học Quốc gia TPHCM như Bách khoa, Khoa học Xã hội và Nhân văn, Kinh tế – Luật, Công nghệ Thông tin, An Giang… đều triển khai chính sách “trải thảm đỏ” nhằm thu hút giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ về làm việc.

Các chính sách này được cụ thể hóa bằng những gói đãi ngộ tài chính đáng kể: Nhân sự chất lượng cao khi gia nhập có thể nhận khoản hỗ trợ ban đầu từ vài trăm triệu, thậm chí lên tới nửa tỷ đồng. Bên cạnh đó là mức lương và thu nhập được thiết kế ở mức cạnh tranh, phổ biến từ 70 đến 100 triệu đồng/tháng, thậm chí có nơi đạt khoảng 120 triệu đồng/tháng, nhằm đảm bảo điều kiện làm việc và nghiên cứu lâu dài.

PGS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Trường ĐH Công Thương TPHCM cho biết, từ năm 2017, khi trường còn mang tên Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM, đơn vị đã sớm triển khai chính sách “trải thảm đỏ” thu hút đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ - một trong những bước đi tiên phong trong cả nước nhằm kéo nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao.

Theo ông Hoàn, mục tiêu không chỉ là tăng số lượng học hàm, học vị, mà quan trọng hơn là tìm được những nhà khoa học có khả năng dẫn dắt: Xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, triển khai đề tài trọng điểm, mở rộng hợp tác quốc tế. Các ứng viên phải đạt chuẩn khu vực, quốc tế; có bằng tiến sĩ trở lên, có công bố quốc tế, có thể giảng dạy và nghiên cứu bằng ngoại ngữ, từng chủ trì đề tài cấp bộ hoặc dẫn dắt nhóm nghiên cứu có sản phẩm chuyển giao.

Giảng viên Trường ĐH Công Thương TPHCM.

Để hiện thực hóa mục tiêu, ngay từ đầu trường đã áp dụng chính sách tài chính “mạnh tay”: Hỗ trợ 75 triệu đồng cho tiến sĩ, 100 triệu đồng cho phó giáo sư và 150 triệu đồng cho giáo sư, kèm cam kết làm việc tối thiểu 5 năm. Khi phát triển, mức hỗ trợ được nâng lên thành “gói” 250 – 150 – 100 tương ứng với giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ.

Sau 9 năm, theo ông Hoàn, hiệu quả nâng cao chất lượng đội ngũ của nhà trường đã cải thiện rõ. Từ chỗ chỉ có 4 phó giáo sư và 12 tiến sĩ ban đầu, đến nay trường có 3 giáo sư, 39 phó giáo sư và 310 tiến sĩ. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ vượt 52% đảm bảo chất lượng để giảng dạy.

Riêng năm 2025, trường thu hút thêm 3 phó giáo sư và 23 tiến sĩ, phần lớn đào tạo ở nước ngoài. Tổng chi phí thu hút đội ngũ này khoảng 2,5–3 tỷ đồng. Đồng thời, 31 giảng viên của trường đã hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh và nộp bằng tiến sĩ sau quá trình đào tạo, bồi dưỡng một nguồn lực nội sinh quan trọng để trường nâng cao chất lượng giảng dạy.

Thu hút, nuôi dưỡng và giữ chân nhân tài không chỉ bằng đãi ngộ

Theo PGS Nguyễn Xuân Hoàn, thu hút nhân tài là cần thiết nhưng không thể là lời giải duy nhất. Nhà trường song song triển khai chiến lược “nâng cấp” đội ngũ tại chỗ: Giảng viên đi học vẫn hưởng nguyên lương, được hỗ trợ 100% học phí. “Nếu chỉ ‘hút’ mà không ‘nuôi’ thì không thể bền vững. Phải đầu tư để họ gắn bó lâu dài”, ông nói. Chỉ riêng năm 2025, nhà trường chi để giảng viên đi học nghiên cứu sinh là 4,2 tỷ đồng.

Ông Hoàn cũng nhấn mạnh yếu tố then chốt để giữ chân nhà khoa học là thu nhập. “Tiến sĩ hiện nay tối thiểu phải có thu nhập đạt khoảng 50 triệu đồng/tháng mới có thể yên tâm làm việc”. Cùng với đó là cơ chế khích lệ, môi trường làm việc và sự đầu tư thực chất cho giảng dạy, nghiên cứu, cơ chế làm việc thông thoáng và hợp lý.

Nhiều trường đại học chi mạnh tay để có đội ngũ giảng viên chất lượng cao.

Ngoài đãi ngộ tài chính, nhà trường tạo điều kiện phát triển chuyên môn tối đa: Hưởng 100% lương khi học nâng cao, được giao nhiệm vụ phù hợp, tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, ưu tiên đầu tư theo đề án, làm việc trong môi trường thuận lợi và được tôn vinh kịp thời. Đáng chú ý, mỗi bài báo công bố trên tạp chí ISI hoặc Scopus được thưởng 50 triệu đồng.

Từ thực tiễn, mô hình “hút – giữ – đào tạo tại chỗ” đang dần định hình như một hướng đi bền vững, giúp không chỉ tăng nhanh số lượng tiến sĩ mà còn nâng chất đội ngũ.

2 năm qua ĐH Quốc gia TPHCM đã triển khai chương trình VNU350 cùng chính sách giáo sư thỉnh giảng nhằm thu hút nguồn nhân lực trình độ cao.

Trong một cuộc trao đổi với VietNamNet năm 2025, PGS.TS Vũ Hải Quân khi đó cho rằng, thu hút nhân tài chỉ là bước khởi đầu. “Giữ chân và phát triển nhân tài mới là thước đo năng lực thực sự của một đại học nghiên cứu”.

Theo ông Quân, Đại học Quốc gia TPHCM đã thiết kế mô hình phát triển với ba “không gian”: Tự chủ, phát triển và đóng góp. Bên cạnh tài chính, cơ sở vật chất, điều cốt lõi là tự do học thuật và không gian để nhà khoa học phát triển trọn vẹn năng lực.

Giữ chân nhân tài không chỉ bằng đãi ngộ, mà bằng môi trường truyền cảm hứng, nuôi dưỡng khát vọng học thuật, mở rộng hợp tác quốc tế và giúp mỗi người nhìn thấy sự tiến bộ của chính mình qua từng năm. Khi điều đó được bảo chứng bằng chiến lược nhất quán và cam kết dài hạn, họ sẽ ở lại - không phải vì được mời gọi, mà vì muốn cống hiến.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, cho rằng tiền không phải là yếu tố quyết định với giới trí thức mà quan trọng hơn là môi trường và điều kiện làm việc. Theo ông, người trí thức có lòng tự trọng rất cao, nếu được tuyển về nhưng không có môi trường học thuật, cơ chế phù hợp thì khó có thể gắn bó lâu dài.

Ông Dũng nhận xét, hiện nay nhiều trường, đặc biệt là các trường địa phương cũng chi 300–500 triệu đồng để thu hút giáo sư. Tuy nhiên, do thiếu nền tảng nghiên cứu và điều kiện làm việc, không ít trường hợp giáo sư chỉ tham gia giảng dạy đơn thuần, điều này chủ yếu phục vụ mục tiêu quảng bá thương hiệu trong khi chất lượng đào tạo không thực sự được cải thiện.

Theo ông Dũng, bên cạnh chính sách thu hút, các trường cần chú trọng tuyển chọn và đầu tư đào tạo đội ngũ giảng viên trẻ có năng lực kèm theo cam kết làm việc dài hạn. Với lộ trình 5-7 năm, có thể hình thành lực lượng học thuật vững chắc. Ngược lại, nếu chỉ thu hút mà không có ràng buộc và chiến lược phát triển, tình trạng “nhảy việc” sẽ khó tránh khỏi.

Lê Huyền