Chỉ thị 04 của Ban Bí thư: Kiến tạo nền tảng tri thức quốc gia trong kỷ nguyên số

Ưu tiên phát triển thư viện số

- Từ góc độ của người hoạt động trong lĩnh vực thông tin - thư viện, ông nhận định như thế nào về Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới?

- Tôi thấy nhiều nội dung trong Chỉ thị số 04-CT/TW có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt quan điểm chỉ đạo: chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số; ưu tiên xuất bản các ấn phẩm số, số hóa theo hướng đa dạng, sáng tạo và nhất là thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách. Từ Trung ương đến mỗi tỉnh, thành phố cần xây dựng thư viện số, tủ sách điện tử. Thực hiện tốt chỉ đạo này, toàn Đảng, toàn dân, dù ở thành thị hay nông thôn, đồng bằng hay miền núi, hải đảo… đều nhanh chóng và thuận lợi trong tiếp cận và thực hiện thành công các nhiệm vụ đặt ra cho mọi ngành nghề, mọi lĩnh vực.

TS. Nguyễn Huy Chương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển tri thức số, Chủ tịch Liên chi hội Thư viện Đại học khu vực phía Bắc. Ảnh: Thái Minh

- Nếu chọn một khâu đột phá thúc đẩy sự kết nối hiệu quả "nhà xuất bản - thư viện số - bạn đọc", theo ông nên ưu tiên triển khai vấn đề gì?

- Nhà xuất bản - thư viện số - bạn đọc có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó và thúc đẩy nhau cùng phát triển. Trong đó, thư viện số đóng vai trò như “cầu nối” giữa hoạt động xuất bản và bạn đọc. Trong xã hội số ngày nay, thông qua thư viện số, người đọc dễ dàng truy cập, khai thác và áp dụng các kiến thức, kinh nghiệm… của các quốc gia, tổ chức nghiên cứu, các nhà khoa học hàng đầu trên thế giới. Do đó, tôi cho rằng thư viện số cần được chú trọng phát triển trước tiên.

- Theo Chỉ thị số 04-CT/TW, xuất bản góp phần “xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập giá trị xã hội”. Làm thế nào xuất bản có thể làm tốt vai trò này trong thời đại mới?

- Xuất bản đóng vai trò phát hiện, thu thập và công bố tri thức, trí tuệ, tư tưởng tiến bộ… của loài người được đúc kết dưới dạng tài liệu, văn bản… (cả dạng in ấn và dạng số) nhằm lan tỏa, chuyển giao nguồn tài nguyên thông tin quan trọng này tới mọi tầng lớp, mọi giới trong xã hội. Để làm tốt nhiệm vụ này, đội ngũ làm xuất bản cần nhạy bén về chính trị, tinh thông về chuyên môn, nghiệp vụ, nắm bắt nhanh, đầy đủ và chính xác nhu cầu tiếp nhận thông tin của bạn đọc/người dùng tin, cũng như vận dụng nhuần nhuyễn các phương pháp thu thập, xử lý và cung cấp thông tin hiện đại.

Vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm

- Như ông tâm đắc việc Chỉ thị nhấn mạnh “thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách”. Đâu là điều kiện tiên quyết để triển khai hiệu quả mục tiêu này, thưa ông?

- Thư viện, nhà văn hóa, tủ sách cộng đồng trong các khu dân cư là địa điểm thích hợp và thuận lợi nhất để thúc đẩy văn hóa đọc trong toàn dân. Để thu hút được đông đảo người dân đọc sách, cần nâng cấp và hoàn thiện các cơ sở này. Cùng với bổ sung sách, báo, cần trang bị thêm thiết bị hiện đại phục vụ nhu cầu sử dụng tài liệu nghe, nhìn. Đồng thời, đào tạo, bồi dưỡng nhân viên/người tình nguyện về nghiệp vụ tổ chức, sắp xếp kho sách và công tác phục vụ bạn đọc.

Đồng thời, thông qua các tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể, trường học… tích cực tuyên truyền, vận động phong trào đọc và làm theo sách; tổ chức các cuộc thi giới thiệu sách… tại các địa phương.

Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư mở ra một bước ngoặt chiến lược cho ngành xuất bản, đặc biệt trong phát triển hạ tầng số và không gian văn hóa đọc Nguồn: TVHCM

- Với mục tiêu đến năm 2030 “từ Trung ương đến mỗi tỉnh, thành phố cần xây dựng thư viện số, tủ sách điện tử, sử dụng thống nhất; có thư viện lớn, trung tâm phát hành quy mô, hiện đại gắn với chuyển đổi số” thì sao, thưa ông?

- Theo tôi, mục tiêu này không vượt quá khả năng triển khai của các địa phương cả từ góc độ nguồn nhân lực và cơ sở vật chất, kỹ thuật, nếu có quyết tâm của các cấp quản lý và sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ. Tuy nhiên, với địa phương còn nhiều khó khăn ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo, ngoài chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, cần đặc biệt sớm tuyển dụng, bồi dưỡng, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ thông tin - thư viện. Có thể phối hợp với các cơ sở đào tạo, các hiệp hội, các viện, công ty trong lĩnh vực thư viện số tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn ngày để chuyển giao công nghệ, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ cho nhân viên thư viện ngay tại địa phương.

- Ông có khuyến nghị gì để triển khai hiệu quả Chỉ thị số 04-CT/TW trong thực tiễn?

- Muốn thúc đẩy văn hóa đọc, xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia cần 3 trụ cột. Thứ nhất, phải có nhiều xuất bản phẩm (cả dưới dạng in và dạng số), chất lượng cao, cập nhật và mang tính thời đại, phong phú về chủ đề và cho nhiều đối tượng người đọc. Thứ hai, xuất bản phẩm phải dễ tiếp cận. Người đọc dễ tìm kiếm, khai thác, đọc mọi lúc, mọi nơi, trên mọi phương tiện. Các nền tảng xuất bản điện tử phải liên thông, liên kết, ứng dụng công nghệ để đọc, tóm tắt, tổng hợp, liên kết thông tin, hỏi đáp... Thứ ba, có nhiều không gian truyền cảm hứng: không gian cộng đồng, không gian trường học, nơi làm việc… để khuyến khích bạn đọc đến, tìm kiếm, đọc sách.

- Xin cảm ơn ông!

Lê Thư thực hiện