Châu Âu tăng tốc xây dựng hệ thống thanh toán riêng, giảm phụ thuộc vào Visa và Mastercard

Châu Âu đang đối mặt với bài toán lớn về chủ quyền trong lĩnh vực thanh toán, khi phần lớn giao dịch điện tử của khối vẫn phụ thuộc vào các hệ thống do Mỹ kiểm soát. Trong bối cảnh địa chính trị biến động, vấn đề này ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm của thảo luận chính sách kinh tế.

Châu Âu đang đối mặt với bài toán lớn về chủ quyền trong lĩnh vực thanh toán, khi phần lớn giao dịch điện tử của khối vẫn phụ thuộc vào các hệ thống do Mỹ kiểm soát. Ảnh: Shutterstock

Mỗi năm, hàng tỷ giao dịch được thực hiện trong Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, các mạng lưới thẻ quốc tế của Visa và Mastercard vẫn chiếm vai trò chi phối. Năm 2023, hai công ty này xử lý khoảng 4,7 nghìn tỷ USD khối lượng thanh toán trong toàn khối. Tại 13/21 quốc gia thuộc khu vực đồng euro, giao dịch thẻ quốc tế hoàn toàn dựa trên các hệ thống này. Tính chung trong khu vực đồng euro, họ xử lý khoảng 61% tổng giao dịch thẻ.

Tỷ trọng lớn này khiến cơ sở hạ tầng thanh toán của châu Âu phụ thuộc đáng kể vào các doanh nghiệp ngoài khu vực. Trong bối cảnh quan hệ EU - Mỹ có những thời điểm căng thẳng, khả năng gián đoạn hệ thống thanh toán được nhắc tới như một rủi ro tiềm ẩn. Sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát năm 2022, Visa và Mastercard đã đình chỉ hoạt động tại Nga, cho thấy các mạng lưới thanh toán có thể bị ngắt kết nối trong những tình huống đặc biệt.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) gần đây cảnh báo về mức độ “phụ thuộc quá mức” vào các hệ thống thẻ quốc tế, đồng thời lưu ý rằng kiểm soát tiền tệ gắn liền với khả năng định hình vận mệnh kinh tế. Chủ tịch ECB Christine Lagarde nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc củng cố hạ tầng thanh toán nội khối, trong đó có dự án đồng euro kỹ thuật số.

Trong bối cảnh đó, WERO được giới thiệu như một giải pháp thanh toán do châu Âu phát triển. Ra mắt tại Đức năm 2024, WERO là ví điện tử và hệ thống thanh toán tức thời giữa người với người đầu tiên được triển khai trên quy mô đa quốc gia trong khu vực. Dự án do Sáng kiến Thanh toán châu Âu (EPI) khởi xướng, với mục tiêu mở rộng thành giải pháp thanh toán toàn diện vào năm 2027.

WERO cho phép người dùng chuyển tiền tức thời giữa các tài khoản thông qua số điện thoại, email hoặc mã QR, không cần đi qua mạng lưới thẻ truyền thống. Sau giai đoạn triển khai cho thanh toán cá nhân tại Đức, Pháp và Bỉ, hệ thống đang hướng tới mở rộng sang thanh toán thương mại điện tử và thanh toán tại điểm bán.

Cùng với WERO, EU đã triển khai nhiều biện pháp nhằm củng cố hạ tầng thanh toán. Quy định Thanh toán tức thời SEPA, có hiệu lực từ tháng 4 -2024, yêu cầu các ngân hàng trong khu vực đồng euro cung cấp dịch vụ chuyển khoản tín dụng tức thời trong vòng vài giây, với mức phí tương đương chuyển khoản thông thường. Quy định này cũng đặt lộ trình để các ngân hàng dần cho phép gửi và nhận thanh toán tức thời trong năm 2025.

Một nền tảng quan trọng khác là Hệ thống thanh toán tức thời TARGET (TIPS), do Ngân hàng Trung ương châu Âu vận hành. Hệ thống này cung cấp hạ tầng thanh toán tức thời 24 giờ mỗi ngày, cho phép các ngân hàng thực hiện giao dịch bằng tiền của ngân hàng trung ương theo thời gian thực. TIPS được xem là nền tảng hạ tầng cốt lõi, đóng vai trò như “đường ray” vận hành các giao dịch thanh toán tức thời giữa các tài khoản trên toàn khu vực.

Ngoài ra, dự án đồng euro kỹ thuật số, được công bố lần đầu năm 2020, hướng tới việc tạo ra một dạng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, phục vụ các giao dịch điện tử hằng ngày. Dự án này được xem là một phần trong chiến lược bảo đảm tiền của ngân hàng trung ương vẫn có thể sử dụng hiệu quả trong nền kinh tế số.

Theo EPI, sự phân mảnh của các giải pháp thanh toán nội địa khiến thị trường chung thiếu tính tương thích và khó mở rộng xuyên biên giới. Tổ chức này cho rằng một giải pháp toàn châu Âu có thể giúp tăng khả năng tương tác, củng cố thương hiệu chung và tạo điều kiện cho thanh toán tức thời giữa các tài khoản trở thành lựa chọn phổ biến.

Chi phí cũng là yếu tố được nhắc tới. Theo số liệu của ECB, các thương nhân trong khu vực đồng euro chi khoảng 3 tỷ euro mỗi năm cho phí chấp nhận thẻ ghi nợ từ khách hàng nước ngoài. Cơ quan này cũng lưu ý rằng chi phí thanh toán có xu hướng gia tăng, tạo áp lực lên doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, EU tiếp tục thúc đẩy hoàn thiện Liên minh Ngân hàng châu Âu, được đề xuất từ năm 2012 nhằm giảm phân mảnh tài chính và tăng cường khả năng hoạt động xuyên biên giới của các ngân hàng trong khối. Hai trụ cột của Liên minh Ngân hàng đã được triển khai, trong khi cơ chế bảo hiểm tiền gửi chung vẫn đang được đàm phán.

Theo Euronews

Tùng Lâm