Châu Âu đối diện câu hỏi ngày càng cấp bách: Ai sẽ đối thoại với ông Putin?

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang vì xung đột ở Ukraine và những biến động địa chính trị mới, các chính phủ châu Âu ngày càng nhận ra rằng họ có thể sớm cần chỉ định một nhân vật đứng ra đối thoại trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Vấn đề nan giải nằm ở chỗ: Ai sẽ là người đảm nhận nhiệm vụ đầy rủi ro này?

Theo Politico EU, câu hỏi này càng trở nên cấp bách hơn khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt được thỏa thuận về diesel với ông Putin, đồng thời thể hiện lập trường dường như ngày càng nghiêng về phía Nga trong cuộc chiến đã kéo dài gần 5 năm qua.

Diễn biến này đã khơi lại cuộc tranh luận tại Brussels và các khu vực khác về việc liệu châu Âu có cần một kênh liên lạc trực tiếp với Điện Kremlin hay không, nhằm bảo vệ lợi ích của lục địa và củng cố khả năng của Ukraine trong việc chống lại các thỏa thuận bất lợi.

"Dù rất khó chấp nhận, nhưng tôi cho rằng việc duy trì một kênh liên lạc nào đó với ông Putin vẫn là điều nên làm. Tôi không lạc quan rằng nó sẽ mang lại kết quả đáng kể trong ngắn hạn, nhưng có sẵn một kênh liên lạc để sử dụng khi thời cơ đến thì cũng không phải là điều tồi tệ", ông David Lidington từ Viện RUSI ở London nhận định.

Các động thái ngoại giao thực tế đã diễn ra tại Na Uy, với cuộc đàm phán ở Oslo đầu tuần này giữa một bên là Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (trực tiếp) và Jared Kushner (trực tuyến) và bên kia là Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cùng các đại diện châu Âu.

Đặc biệt, lần này, cuộc đàm phán có sự tham gia của ông Bjoern Seibert – trợ lý cấp cao của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.

Sự xuất hiện của ông Seibert đại diện cho EU tại Oslo nhằm thăm dò các thông số cho một cuộc đàm phán 3 bên hoặc đa bên tiềm năng, tập trung vào các vấn đề lãnh thổ, đảm bảo an ninh và tái thiết hậu chiến cho Ukraine.

Tuy nhiên, giới ngoại giao châu Âu đồng thuận rằng khi bước vào các cuộc thương lượng thực sự, châu Âu không thể xuất hiện với một đoàn đại biểu quá đông đúc hay bị chia rẽ bởi các thủ tục hành chính và tranh giành quyền lực cá nhân.

"Chúng ta không thể để 2-3 người cùng xuất hiện và tuyên bố thay mặt cho EU được", một nhà ngoại giao từ một quốc gia thành viên EU nói với Politico EU.

"Việc chọn ai đại diện cho EU sẽ dựa trên cơ sở mang lại giá trị cao nhất, chứ không phải vì các cuộc tranh giành quyền lực cá nhân hay sở thích mang tính tự tôn thái quá", nhà ngoại giao này nói tiếp.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa. Ảnh: Consilium.europa.eu

Trong số các cái tên được đưa ra cân nhắc, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nổi lên như 2 nhân tố quan trọng nhất.

Trên Foreign Affairs, ông Alexander Gabuev, Giám đốc Trung tâm Carnegie Nga - Á-Âu tại Berlin, đã đưa ra nhận định chi tiết về ông Stubb.

Theo vị chuyên gia, ông Stubb vốn là một trong những chính trị gia ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất tại châu Âu và thường có quan điểm cứng rắn đối với Điện Kremlin. Tuy nhiên, gần đây, ông đã đưa ra một tuyên bố đáng chú ý.

"Tôi tin rằng chúng ta nên đối thoại với ông Putin", ông Stubb phát biểu trong một cuộc phỏng vấn vào đầu tháng 6. Vào thời điểm đó, nhà lãnh đạo Phần Lan thừa nhận rằng việc tiếp tục phớt lờ Tổng thống Nga đã trở nên không còn khả thi.

Thêm vào đó, ông Stubb còn sở hữu 2 lợi thế lớn: Có mối quan hệ tốt nhất với ông Trump trong số các lãnh đạo EU, và Phần Lan có kinh nghiệm lịch sử lâu đời khi chia sẻ đường biên giới dài 1.340 km với Nga.

Ngoài ông Stubb, ông Costa cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc. Theo một nhà ngoại giao thứ 4 của EU, tại Hội nghị Thượng đỉnh ở Brussels tuần trước, các nhà lãnh đạo châu Âu đã hỏi ông Costa rằng liệu đã đến lúc ông nên trao đổi với ông Putin hay chưa.

"Ông Costa trả lời là không, hiện tại ông ấy sẽ không nói chuyện với ông Putin. Tuy nhiên, nếu muốn đóng vai trò trong các cuộc đàm phán, ông Costa cần bắt đầu đối thoại với ông Putin. Việc không lên tiếng chẳng khác nào đang tạo lợi thế cho các đối thủ của chúng ta", nhà ngoại giao này nói với Politico EU.

Nhà ngoại giao thứ 4 này nhận định rằng ông Costa là lựa chọn phù hợp hơn so với bà Von der Leyen hay Đại diện cấp cao Kaja Kallas – những người vốn được xem là có quan điểm quá nghiêng về phía Ukraine.

"Ông Costa tạo cảm giác là một bên trung gian trung lập hơn", nhà ngoại giao này nói.

Theo Foreign Affairs, bên cạnh mục tiêu tìm kiếm hòa bình cho Ukraine, châu Âu muốn đối thoại với Nga còn nhằm ổn định mối quan hệ song phương đang ngày càng căng thẳng.

Để cuộc đối thoại đạt hiệu quả, cần thiết lập một liên minh gồm các quốc gia sẵn sàng tham gia. Các cường quốc hàng đầu châu Âu – bao gồm Pháp, Đức và Vương quốc Anh – nên hợp tác cùng một số quốc gia như Phần Lan hoặc Ba Lan, để tiến hành đối thoại với ông Putin.

Ở cấp độ EU, bên cạnh ông Seibert – trợ lý cấp cao nhất của bà Von der Leyen, ông Pedro Lourtie – trợ lý cấp cao của ông Costa – cũng cần có ghế tại bàn đàm phán trong các phiên thảo luận trù bị. Đồng thời, các quốc gia thành viên EU cũng phải được cập nhật đầy đủ về tiến trình này.

Cách tiếp cận này sẽ không thể chấm dứt thế đối đầu, chứ đừng nói đến việc xây dựng tình hữu nghị, nhưng nó có thể củng cố an ninh châu Âu và góp phần ngăn chặn một cuộc giao tranh quy mô lớn hơn, chuyên gia Gabuev kết luận trên Foreign Affairs.

Minh Đức (Theo Politico EU, Foreign Affairs)