Chăm sóc bệnh nhân viêm phổi do virus

Các loại virus có thể lây lan nhanh qua đường giọt bắn khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện trực tiếp với người lành. Ngoài ra, việc tiếp xúc gián tiếp như bắt tay, chạm vào nút bấm thang máy, tay nắm cửa… cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm bệnh nếu chúng ta có thói quen đưa tay lên mũi hoặc miệng.

Có nhiều loại virus gây bệnh cho con người với mức độ nặng nhẹ khác nhau. Tuy nhiên, các virus thường gây viêm phổi bao gồm một số loại chủ yếu sau:

Virus RSV (virus hợp bào đường hô hấp): Thường gây viêm phổi ở trẻ nhỏ.
Virus cúm Influenza type A, B: Là nguyên nhân gây viêm phổi chủ yếu ở người trưởng thành.
Các virus khác: Parainfluenza virus, Coronavirus, Adenovirus… Một số virus hiếm khi gây viêm phổi như: Herpes simplex, virus thủy đậu, virus sởi…

1. Viêm phổi do virus có triệu chứng gì?

Các virus gây viêm phổi lây truyền dễ dàng giữa người với người thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Những giọt bắn mang theo virus có thể xâm nhập vào cơ thể người lành qua mũi hoặc miệng. Bên cạnh đó, virus cũng dễ lây nhiễm qua bàn tay khi tiếp xúc với các vật dụng có nguy cơ cao chứa virus như tay nắm cửa, nút bấm thang máy… Sau đó, virus theo tay đi vào cơ thể khi chạm vào miệng hoặc mũi.

Do vậy, khi mắc viêm phổi do virus, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như: sốt, ho; ớn lạnh; đau đầu; khó thở; đau tức ngực; mệt mỏi, chán ăn; nôn hoặc buồn nôn…

Điểm nổi bật cần lưu ý là người bệnh thường ho khan hoặc ho có đờm nhầy trong, sốt không cao, kèm theo nhức đầu và mệt mỏi. Khi chụp X-quang phổi có thể phát hiện phế quản bị dày, xuất hiện bóng mờ quanh phế quản, các tia mờ quanh rốn phổi và những nốt mờ mang tính lan tỏa.

Các virus gây viêm phổi lây truyền giữa người với người thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.

Thực tế cho thấy, ai cũng có thể mắc viêm phổi do virus, tuy nhiên các đối tượng thường gặp nhất bao gồm: người cao tuổi; trẻ em; người bị suy giảm hệ miễn dịch; người mắc các bệnh mạn tính như bệnh gan, phổi, thận, ung thư, tiểu đường, bệnh máu ác tính… Ngoài ra, bệnh nhân đang sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch dài ngày cũng có nguy cơ mắc viêm phổi do virus cao hơn.

Người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

Khó thở, thở nhanh, thở dốc, cảm giác hụt hơi. Ho có đờm nhiều hoặc ho ra máu. Đau tức ngực, cảm giác như bị bóp nghẹt vùng ngực. Sốt cao kèm rét run.

2. Chăm sóc bệnh nhân viêm phổi do virus

Viêm phổi do virus đôi khi không có triệu chứng rõ ràng và có thể tự khỏi sau vài ngày tiếp xúc với mầm bệnh. Tuy nhiên, khi người bệnh xuất hiện các biểu hiện lâm sàng như sốt, ho, khó thở, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám tim phổi để nghe các tiếng ran bất thường và đếm nhịp thở. Tùy vào kết quả khám lâm sàng, người bệnh sẽ được chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết nhằm đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Ngoài ra, người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng các loại thuốc như: thuốc bổ sung điện giải, thuốc giãn phế quản, thuốc giảm đau, thuốc hạ sốt…

Để người bệnh nhanh hồi phục và phòng ngừa biến chứng, việc chăm sóc cần được thực hiện cẩn thận và toàn diện, bao gồm:

- Về chế độ ăn uống

Người mắc viêm phổi nên ăn các thực phẩm giàu chất đạm, bởi đạm giúp sửa chữa tổn thương phổi và tăng cường sức đề kháng. Nên lựa chọn các nguồn đạm dễ tiêu như: thịt nạc, cá, trứng; đậu phụ, đậu hũ; sữa và sữa chua.

Bên cạnh đó, rau xanh và trái cây cung cấp vitamin C, A, E giúp tăng cường miễn dịch và giảm viêm, bao gồm: cam, bưởi, kiwi, ổi; đu đủ, cà rốt, bí đỏ; rau cải xanh, súp lơ, rau ngót…

Thực phẩm nên được chế biến mềm, dễ nuốt vì người viêm phổi thường mệt mỏi và ho nhiều. Các món phù hợp gồm: cháo, súp, canh; bún, phở mềm; sinh tố, sữa dinh dưỡng.

Những thực phẩm nên hạn chế: Khi bị viêm phổi, người bệnh nên tránh rượu bia, cà phê; thức ăn nhiều dầu mỡ; đồ cay nóng, chiên rán; nước đá lạnh. Những thực phẩm này có thể làm tăng ho, kích thích phổi và khiến cơ thể dễ mất nước.

- Theo dõi nhiệt độ và uống đủ nước

Người bệnh cần uống đủ nước để giúp làm loãng đờm, dễ khạc ra ngoài. Cần theo dõi thân nhiệt thường xuyên, nếu sốt cao phải sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ.

Để giảm nguy cơ mất nước, người bệnh nên uống khoảng 2–2,5 lít nước mỗi ngày (nếu không mắc bệnh tim hoặc thận). Các loại nước phù hợp gồm: nước lọc, nước ấm, nước cam hoặc chanh pha loãng, dung dịch oresol pha đúng cách.

Sau khi hết sốt, người bệnh cần tăng dần hoạt động thể lực một cách từ từ. Việc tập thở sâu và tập ho hiệu quả giúp làm sạch đường thở và tăng khả năng giãn nở của phổi.

Người bệnh nên tái khám và chụp X-quang phổi sau khoảng 4 tuần kể từ khi ra viện. Tuyệt đối không hút thuốc lá, bởi thuốc lá làm hủy hoại hoạt động của lông mao tế bào đường hô hấp – yếu tố quan trọng trong việc làm sạch không khí thở. Hút thuốc còn kích thích tế bào tiết nhầy phế quản và ức chế chức năng của đại thực bào phế nang.

- Chú ý vệ sinh

Cần vệ sinh mũi, miệng đúng cách bằng khăn giấy mềm, lau sạch nước mũi, nước dãi và vứt bỏ ngay sau khi sử dụng. Nếu dùng khăn vải, cần giặt sạch và phơi khô sau mỗi lần dùng, tránh sử dụng lại khăn đã nhiễm bẩn vì có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus quay trở lại cơ thể.

Vệ sinh nhà cửa, đồ chơi và các vật dụng sinh hoạt của người bệnh thường xuyên. Người chăm sóc cần rửa tay sạch trước và sau khi chăm sóc, chuẩn bị thức ăn cho bệnh nhân, đồng thời đeo khẩu trang để tránh lây nhiễm.

Nếu bệnh nhân có biểu hiện bệnh diễn tiến nặng như: lẫn lộn, thở nhanh, tụt huyết áp, khó thở, tức ngực, sốt liên tục từ 39°C trở lên… cần nhập viện ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời. Việc chẩn đoán và điều trị sớm giúp hạn chế biến chứng, giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng và rút ngắn thời gian hồi phục.

3. Phòng tránh viêm phổi do virus

Viêm phổi do virus lây lan qua đường không khí và tiếp xúc nên rất khó phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, có thể áp dụng một số biện pháp sau để giảm nguy cơ mắc bệnh:

Duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Không sử dụng chung đồ dùng cá nhân với người khác.
Tiêm phòng cúm định kỳ.
Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc bệnh viện; tránh tiếp xúc gần với người có biểu hiện ho, hắt hơi.
Từ bỏ thuốc lá, rượu bia, chất kích thích và đồ uống có cồn.
Bổ sung các vi chất cần thiết để tăng cường hệ miễn dịch và sức đề kháng.
Thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh, đầy đủ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý để nâng cao thể trạng và phòng ngừa bệnh tật hiệu quả.

Tóm lại: Viêm phổi do virus không chỉ là vấn đề điều trị bằng thuốc mà còn là một quá trình chăm sóc toàn diện. Từ việc hỗ trợ hô hấp, đảm bảo dinh dưỡng, theo dõi biến chứng đến chăm sóc tinh thần – mỗi khâu đều ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn và khả năng hồi phục của người bệnh.

Nếu được chăm sóc đúng cách, đa số bệnh nhân có thể hồi phục hoàn toàn. Ngược lại, nếu chủ quan hoặc chăm sóc không đúng, bệnh có thể tiến triển nhanh chóng và để lại hậu quả nặng nề.

BS. Nguyễn Văn Dũng