Chậm quyết toán ngân sách gây lãng phí có thể bị khởi tố hình sự

Theo Thông tư liên tịch số 11/2025, có hiệu lực từ ngày 25-1-2026, hành vi quyết toán chi ngân sách nhà nước không đúng thời hạn, nếu gây hậu quả lãng phí và đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị xem xét khởi tố hình sự.

Thông tư liên tịch 11/2025 hướng dẫn cụ thể việc xác định hậu quả lãng phí để làm căn cứ cho hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự liên quan đến hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng tài sản công, ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công.

Thu ngân sách của Thuế TP.HCM đạt gần 620.000 tỉ đồng trong năm 2025. Ảnh minh họa: QUANG HUY

Theo Điều 6 của TTLT 11/2025, trong lĩnh vực quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, việc xác định hậu quả lãng phí có thể căn cứ vào một trong các dấu hiệu vi phạm.

Trong đó nêu rõ, quyết toán chi ngân sách nhà nước không đúng thời hạn (trừ các nguyên nhân khách quan), thủ tục; sai nội dung, mục đích, đối tượng; vượt tiêu chuẩn, định mức, chế độ quy định gây lãng phí. Đây chính là cơ sở để coi hành vi chậm quyết toán ngân sách là một dấu hiệu vi phạm có khả năng gây lãng phí theo quy định.

Khi xem xét trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng không chỉ căn cứ vào con số thiệt hại thể hiện trên giấy tờ kế toán, mà còn đánh giá hậu quả lãng phí trên thực tế. Hậu quả được xác định dựa trên tài liệu, chứng cứ thu thập trong quá trình điều tra, kết luận thanh tra, kiểm toán, cũng như ý kiến của cơ quan chuyên môn có thẩm quyền.

Việc xác định bao gồm cả giá trị sử dụng của ngân sách, tài sản công bị mất đi, nguồn lực bị “đóng băng” do chậm quyết toán và các chi phí phát sinh khác làm giảm hiệu quả quản lý tài chính công.

TTLT 11/2025 cũng đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án với các cơ quan tài chính, thanh tra, kiểm toán trong quá trình làm rõ nguyên nhân, mức độ vi phạm và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi chậm quyết toán với hậu quả lãng phí xảy ra.

Đây được xem là cơ sở quan trọng để vừa tránh hình sự hóa các sai sót mang tính kỹ thuật, vừa bảo đảm xử lý nghiêm các trường hợp cố tình kéo dài quyết toán, gây lãng phí lớn cho ngân sách nhà nước.

Việc ban hành Thông tư liên tịch số 11/2025 là bước siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.

HUỲNH THƠ