Cây xấu hổ có tác dụng chữa bệnh gì?

Cây xấu hổ, còn gọi là cây mắc cỡ, cây trinh nữ hay hàm tu thảo, có tên khoa học Mimosa pudica L., thuộc họ Đậu (Fabaceae). Đây là loài cây thân thảo quen thuộc, mọc hoang ở ven đường, bãi đất trống và nhiều vùng nông thôn trên khắp Việt Nam. Khi còn nhỏ cây sẽ mọc đứng nhưng khi già đi cây sẽ bò trườn trên mặt đất. Thân cây xấu hổ có thể dài tới 1,5 m, có gai hình móc trên thân.

Điểm đặc trưng của cây là lá kép lông chim, khi chạm vào sẽ tự động cụp lại. Cây thường có thân bò hoặc hơi leo, dài tới khoảng 1,5 m, trên thân có gai nhỏ hình móc. Hoa màu tím hồng, mọc thành đầu hình cầu ở nách lá và nở quanh năm.

1. Bộ phận nào của cây xấu hổ được sử dụng?

Theo y học cổ truyền, hầu hết các bộ phận của cây xấu hổ đều có thể dùng làm dược liệu, trong đó: Rễ thường được thu hái quanh năm, rửa sạch, thái lát rồi phơi khô; cành và lá thường thu hái vào mùa khô, có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Dược liệu sau khi phơi cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc.

Các nghiên cứu cho thấy cây xấu hổ chứa nhiều hợp chất như alcaloid (mimosine), flavonoid, crocetin, acid amin, acid hữu cơ, các alcol cùng một số khoáng chất. Những thành phần này được cho là góp phần tạo nên các hoạt tính sinh học của cây, tuy nhiên mức độ tác dụng trên người vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để khẳng định.

Cây xấu hổ, còn gọi là cây mắc cỡ, cây trinh nữ hay hàm tu thảo… Ảnh AI.

2. Tác dụng của cây xấu hổ

Theo y học cổ truyền, cây xấu hổ có vị ngọt, hơi se, tính hơi hàn, hơi có độc, quy kinh Phế. BSCK2.Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y dược TP. HCM cho biết, dược liệu được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, trong đó phổ biến nhất là:

Hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp, đau lưng, nhức mỏi gân cốt.
Hỗ trợ điều trị suy nhược thần kinh, mất ngủ, an thần.
Hỗ trợ cải thiện kinh nguyệt không đều.
Lá dùng ngoài giúp hỗ trợ làm dịu một số tổn thương ngoài da theo kinh nghiệm dân gian.
Hạt từng được sử dụng trong một số bài thuốc trị hen suyễn và gây nôn.

Những công dụng này chủ yếu dựa trên lý luận và kinh nghiệm sử dụng của y học cổ truyền.

2. Một số bài thuốc có cây xấu hổ

Dược liệu từ cây xấu hổ được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau… Ảnh AI.

Theo BSCK2.Huỳnh Tấn Vũ, cây xấu hổ được phối hợp với nhiều vị thuốc khác trong các bài thuốc:

1. Chữa đau lưng, nhức mỏi gân: Dùng rễ cây xấu hổ 20 - 30g đem rang lên, sau đó tẩm rượu, rồi lại sao vàng, sắc chung với rễ cúc tần 20g, bưởi bung 20g, rễ đinh lăng 10g, cam thảo dây 10g, lấy nước uống.

2. Chữa đau nhức xương khớp: Rễ cây xấu hổ sau khi được phơi khô lấy khoảng 120g đem rang lên sau đó tẩm rượu có nồng độ từ 30 – 40 độ rồi lại đem rang cho khô. Sau khi rang xong đem sắc với 600ml nước đến khi còn khoảng 300ml thì chia thành 3 lần uống cho một ngày.

3. Chữa bệnh zona: Lấy lá cây xấu hổ giã nát và đắp vào vị trí cần chữa trị.

4. Giúp mát gan: Lấy 40g cây xấu hổ đem đi sắc nước uống hằng ngày

5. Chữa huyết áp cao: Dùng các dược liệu gồm trinh nữ 6g, hà thủ ô 8g, trắc bá diệp 6g, bông sứ cùi 6g, câu đằng 6g, tang ký sinh 8g, đỗ trọng 6g, lá vông nem 6g, hạt muồng ngủ 6g, kiến cò 6g, địa long 4g đem đi sắc nước uống. Hoặc có thể tán thành bột để vò viên uống hằng ngày.

6. Chữa suy nhược thần kinh, mất ngủ: Dùng cây xấu hổ 15g, cúc bạc đầu 15g, me đất 30g đem đi sắc nước uống hàng ngày vào buổi tối.

7. Chữa viêm phế quản mạn tính: Cây xấu hổ 30g, rễ lá cẩm 16g đem đi sắc nước uống hai lần mỗi ngày

Lưu ý: Cây xấu hổ không được sử dụng cho người bị suy nhược cơ thể, người bị hàn và đặc biệt phụ nữ có thai không được sử dụng.

3. Cần lưu ý gì khi sử dụng cây xấu hổ?

Theo y học cổ truyền, không nên dùng cây xấu hổ cho người suy nhược cơ thể, người có thể trạng hư hàn và đặc biệt là phụ nữ mang thai.

Ngoài ra, do một số nghiên cứu cho thấy dược liệu có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản trên động vật, người dân không nên tự ý sử dụng kéo dài hoặc dùng với liều cao khi chưa có hướng dẫn của thầy thuốc.

Đối với người bị đau xương khớp kéo dài, đau nhiều, sưng khớp hoặc hạn chế vận động, cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán nguyên nhân và điều trị phù hợp. Cây xấu hổ chỉ nên được xem là một biện pháp hỗ trợ theo y học cổ truyền, không thay thế thuốc hoặc phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định.

Hiền Mai