Cây dừa Vĩnh Long đang vươn lên ngành hàng tỉ đô

Vĩnh Long có diện tích đất trồng dừa lớn nhất ĐBSCL - Ảnh: T.L

Vùng dừa lớn nhất ĐBSCL

Hiện nay, Vĩnh Long là một trong những địa phương có diện tích trồng dừa lớn của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), tập trung ở các huyện ven sông, vùng đất phù sa ngọt - lợ đan xen. Theo số liệu thống kê diện tích dừa của 3 tỉnh trước khi sáp nhập: Vĩnh Long có khoảng 7.000ha; Trà Vĩnh khoảng 27.000ha và Bến Tre khoảng 79.000ha. Hiện nay, diện tích dừa tỉnh Vĩnh Long ước khoảng 115.000 - 120.000ha. Đây là khu vực thích hợp cho cây dừa sinh trưởng, cho năng suất ổn định, ít rủi ro so với nhiều loại cây ăn trái khác trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

Theo ngành nông nghiệp, dừa là cây trồng chịu hạn, chịu mặn tốt, chi phí đầu tư vừa phải, thời gian khai thác dài, phù hợp với chiến lược ổn định sinh kế lâu dài cho nông dân. Sau sáp nhập, việc mở rộng không gian sản xuất đã giúp tỉnh quy hoạch lại ngành hàng dừa theo hướng tập trung, tạo tiền đề phát triển vùng nguyên liệu lớn gắn với chế biến và xuất khẩu.

Ông Lâm Văn Tân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Vĩnh Long, cho rằng sau sáp nhập, cây dừa được xác định là một trong những cây trồng thế mạnh. Đây không chỉ là cây truyền thống mà đang trở thành ngành hàng chiến lược, phù hợp với định hướng nông nghiệp sinh thái, phát thải thấp của tỉnh.

Trái dừa Vĩnh Long - Ảnh: L.H.V

Khoa học công nghệ làm nền tảng phát triển dừa chất lượng cao

Điểm khác biệt của ngành dừa Vĩnh Long trong giai đoạn hiện nay là vai trò ngày càng rõ nét của khoa học - công nghệ (KH&CN)trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Từ khâu giống, canh tác đến chế biến, tiêu thụ, KH&CN được xem là “chìa khóa” nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm dừa.

Trong quy hoạch phát triển ngành hàng, tỉnh chú trọng ứng dụng công nghệ cấy mô, chọn tạo giống dừa chất lượng cao, đồng đều về năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện hạn, mặn. Việc chủ động nguồn giống sạch bệnh không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo nền tảng xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Song song đó, ngành nông nghiệp khuyến khích nông dân chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng xanh, giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật; tăng cường phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững. Các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và tiêu chuẩn xanh quốc tế đang từng bước được mở rộng trong vùng trồng dừa.

Dừa cấy mô được nhân giống ở Vĩnh Long - Ảnh: L.H.V

Ông Nguyễn Văn Tư, nông dân trồng dừa lâu năm tại xã Quới Thiện, ven sông Tiền, cho biết: “Trước đây trồng dừa chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Nay được tập huấn kỹ thuật, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, cây khỏe hơn, trái đều, doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn. Làm dừa giờ không chỉ nhiều trái mà còn phải sạch, đạt chuẩn”.

Theo các chuyên gia, việc áp dụng KH&CN trong canh tác không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giúp giảm chi phí dài hạn, bảo vệ đất đai, nguồn nước và môi trường sinh thái, những yếu tố sống còn đối với sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSCL.

Chuỗi giá trị xanh từ cây giống đến sản phẩm cho người tiêu dùng

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, ngành dừa Vĩnh Long đang được phát triển theo chuỗi giá trị khép kín, trong đó công nghệ giữ vai trò trung tâm. Từ cây giống, vùng trồng đến chế biến và phân phối, các khâu được kết nối chặt chẽ nhằm tạo ra sản phẩm hữu cơ, sản phẩm xanh phục vụ người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Bến Tre (cũ) vẫn là vùng đất số 1 cho cây dừa phát triển - Ảnh: T.L

Hiện nay dừa tươi là nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực. Bên cạnh đó, dừa khô được chế biến sâu thành cơm dừa, dầu dừa, nguyên liệu cho ngành thực phẩm, mỹ phẩm và dược liệu. Xơ dừa, mụn dừa được sử dụng làm giá thể nông nghiệp, vật liệu sinh học thân thiện với môi trường.

Đặc biệt, gáo dừa được xem là nguyên liệu quý cho ngành công nghiệp, nhất là sản xuất than hoạt tính, phục vụ xử lý nước, lọc không khí và năng lượng sạch. Đây là nhóm sản phẩm có giá trị xuất khẩu cao, nhu cầu thị trường lớn và ổn định.

Việc đầu tư máy móc, công nghệ hiện đại trong chế biến giúp nâng cao chất lượng, đồng nhất sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp đã xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, liên kết với hợp tác xã và nông dân, bảo đảm truy xuất nguồn gốc từ vùng trồng đến tay người tiêu dùng.

Một điểm thu mua, chế biến dừa ở Vĩnh Long - Ảnh: T.L

Xuất khẩu 600 triệu USD năm 2025, hướng tới ngành hàng tỉ đô

Nhờ phát triển đồng bộ từ sản xuất đến chế biến, ngành dừa Vĩnh Long đang đóng góp ngày càng lớn cho kim ngạch xuất khẩu nông sản của tỉnh. Theo ước tính năm 2025, giá trị xuất khẩu các sản phẩm từ dừa đạt khoảng 600 triệu USD, trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực.

Theo Sở NN&MT, con số này phản ánh rõ hiệu quả của chiến lược chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, từ sản phẩm truyền thống sang sản phẩm xanh, hữu cơ và thân thiện với môi trường.

Ông Văn Hữu Huệ, Phó giám đốc Sở NN&MT tỉnh Vĩnh Long, cho rằng: “Mục tiêu của tỉnh là tiếp tục nâng cao chất lượng, mở rộng vùng trồng đạt chuẩn, đẩy mạnh chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Với tiềm năng hiện có, ngành dừa Vĩnh Long hoàn toàn có thể phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu 1 tỉ USD trong những năm tới”.

Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưu tiên sản phẩm hữu cơ, sản phẩm xanh và phát thải thấp, việc phát triển cây dừa gắn với KH&CN và kinh tế tuần hoàn được xem là hướng đi phù hợp, giúp Vĩnh Long tận dụng lợi thế tự nhiên, nâng cao giá trị gia tăng và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Văn Kim Khanh