Cảnh báo dông lốc gia tăng trong thời kỳ chuyển mùa, thời tiết 2026 tiềm ẩn nhiều cực đoan

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, từ cuối tháng 3, miền Bắc đã xuất hiện các đợt mưa dông diện rộng, cục bộ có mưa to kèm theo hiện tượng nguy hiểm như mưa đá, lốc xoáy, gió giật mạnh tại nhiều địa phương.

Nguyên nhân chủ yếu do vùng hội tụ gió di chuyển từ khu vực Thượng Lào kết hợp với nền nhiệt cao do ảnh hưởng của áp thấp nóng phía Tây, khiến mây dông phát triển mạnh, từ đó gây dông mạnh và xuất hiện mưa đá.

Từ đêm 31/3 đến ngày 1/4, miền Bắc chịu ảnh hưởng của đợt không khí lạnh yếu nên từ ngày 1 đến 2/4 trời sẽ mát mẻ, vùng núi se lạnh, sau đó sẽ lại xuất hiện một đợt nắng nóng diện rộng. Do sự chuyển thời tiết này, sẽ có sự "xung đột" giữa không khí lạnh yếu và khối không khí nóng khiến vùng núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ khả năng xảy ra dông lốc mạnh, kèm nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Những cơn mưa đá trút xuống, tạo thành đống tại xã Bảo Lâm (Cao Bằng) chiều tối 31/3. Ảnh: TTXVN phát

Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, hiện nay miền Bắc đang trong thời kỳ chuyển mùa. Đây là giai đoạn thường xuyên có sự "xung đột" giữa không khí lạnh yếu và khối không khí nóng từ phía tây.

Sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa hai khối khí này khiến thời tiết trở nên bất ổn, dễ hình thành các đám mây dông mạnh, gây mưa dông, lốc và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm khác.

Những hiện tượng này thường xảy ra nhanh, bất ngờ, gió giật mạnh, có thể kèm mưa đá hoặc lốc xoáy, gây tốc mái nhà, gãy đổ cây cối và ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất.

Người dân cần theo dõi sát các bản tin thời tiết, hạn chế ra ngoài khi có dông, đồng thời chủ động chằng chống nhà cửa, bảo vệ tài sản và phương tiện để giảm thiểu thiệt hại.

Đầu tháng 3/2026, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) phát đi cảnh báo cho thấy khả năng cao El Nino hình thành vào cuối năm 2026, trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục do biến đổi khí hậu. Do đó, năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất kể từ khi có số liệu quan trắc.

Theo ông Hoàng Phúc Lâm, trị số chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) cho thấy trạng thái La Nina yếu đang suy giảm dần. Dự báo ENSO sẽ chuyển dần sang trạng thái trung tính trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 5 và bắt đầu nghiêng về pha nóng từ tháng 6 đến tháng 8.

Từ đầu mùa thu năm 2026, trạng thái trung tính nghiêng nóng sẽ rõ nét hơn và có khả năng chuyển sang El Nino vào các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Diễn biến chuyển pha này chính là nguyên nhân khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan tăng tính bất định trên phạm vi toàn cầu cũng như khu vực.

Khi ENSO nghiêng về pha nóng từ nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, phân bố đối lưu thay đổi, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa với lượng mưa ở khu vực phía nam của nước ta vào cuối năm nay có thể thấp hơn trung bình nhiều năm.

Đối với Việt Nam, trong điều kiện ENSO chuyển pha và nghiêng nóng cùng với tác động của biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.

Sang tháng 4/2026, nắng nóng gia tăng cường độ và mở rộng sang Tây Nguyên, miền Tây Nam Bộ; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế. Từ cuối tháng 5/2026, nắng nóng mở rộng dần ra toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, cường độ tăng mạnh và duy trì cao điểm trong các tháng 6-8/2026.

Từ khoảng tháng 9/2026, nắng nóng có xu hướng suy giảm dần nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt nắng nóng muộn bất thường. Năm 2026 được nhận định là năm thời tiết, thiên tai có tính cực đoan và khó lường cao hơn.

Về diễn biến mưa bão năm 2026, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông từ tháng 3-7/2026 có khả năng ở mức tương đương trung bình nhiều năm (TBNN). Từ tháng 8 - 12/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn trung bình (TBNN trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta). Tuy nhiên, trong điều kiện nền nhiệt mặt nước biển cao và ENSO nghiêng nóng, cần đặc biệt đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh, diễn biến nhanh, quỹ đạo phức tạp và mức độ rủi ro cao.

Cơ quan khí tượng thủy văn nhận định, trong 4 tháng cuối năm, bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến Trung Bộ và khu vực phía Nam, tuy nhiên không loại trừ khả năng bão vẫn ảnh hưởng đến khu vực Bắc Bộ trong các tháng 9-10.

Các chuyên gia khí tượng cũng lưu ý, không chỉ nền nhiệt gia tăng mà các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xuất hiện nhiều và mạnh hơn trung bình, nhất là trong các tháng chuyển mùa (tháng 3-5 và tháng 9-10).

Thu Trang/Báo Tin tức và Dân tộc