Căng thẳng Trung Quốc-EU: Nắng nóng ở châu Âu phơi bày một nghịch lý, Bắc Kinh chưa sẵn sàng giải quyết tận gốc

Ngày 30/6, EU và Trung Quốc đã ra tuyên bố chung xác nhận chính thức thiết lập Cơ chế tham vấn thương mại và đầu tư mới. Động thái này nhằm nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng và giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại

Sau cuộc hội đàm với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào, Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic cho biết, các bên đặt mục tiêu đạt được những tiến triển cụ thể về các vấn đề như mất cân bằng thương mại, kiểm soát xuất khẩu và quyền sở hữu trí tuệ trước tháng 10/2026. Hai bên cũng nhất trí thành lập một nhóm công tác song phương để theo dõi dòng chảy thương mại.

Ông Sefcovic nói: "Không phải mọi vấn đề đều có thể được giải quyết, nhưng chúng tôi tin rằng, các nhóm công tác có đủ thời gian (từ nay đến tháng 10/2026) để đạt được những kết quả cụ thể".

Theo ông, xuất khẩu của Trung Quốc sang EU vẫn tiếp tục tăng, trong khi thị phần của doanh nghiệp châu Âu tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới ngày càng thu hẹp. Xu hướng này là không bền vững.

Trong khi đó, Bắc Kinh khẳng định sẽ không ngần ngại đáp trả nếu khối 27 thành viên áp đặt thêm các biện pháp hạn chế thương mại nhằm xử lý tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc.

Nghịch lý tại châu Âu

Điều trớ trêu là những kết quả tốt đẹp nói trên diễn ra đúng thời điểm châu Âu hứng chịu đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất trong lịch sử, khiến người dân đổ xô mua máy điều hòa không khí - mặt hàng phần lớn được sản xuất tại Trung Quốc.

Trong nhiều thập kỷ, điều hòa không khí không phổ biến tại châu Âu do mùa Hè ngắn, cùng những lo ngại về tiếng ồn, tác động đến cảnh quan đô thị và mục tiêu giảm phát thải. Tuy nhiên, các đợt nắng nóng cực đoan ngày càng thường xuyên đang làm thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân.

Thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đã tăng 15%, lên 360 tỷ EUR (tương đương 410 tỷ USD) trong năm ngoái. Cả 27 quốc gia thành viên đều ghi nhận thâm hụt thương mại với đất nước tỷ dân.

Riêng trong quý I/2026, mức thâm hụt đã lên 98 tỷ EUR, cao nhất kể từ năm 2022. Trong đó, thiết bị điện và máy móc là nhóm hàng nhập khẩu lớn nhất.

Nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng mạnh đang góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng thương mại giữa EU và Trung Quốc.

Tập đoàn Midea của Trung Quốc cho biết, tính đến đầu tuần này, đơn đặt hàng đối với mẫu điều hòa PortaSplit - hệ thống điều hòa được thiết kế riêng để đáp ứng các quy định xây dựng khắt khe và khác biệt giữa các nước Tây Âu - đã đạt khoảng 200.000 chiếc trong năm nay, gấp đôi cùng kỳ năm 2025.

Tại Đức, một trang web do kỹ sư phần mềm Adrian Kubel phát triển nhằm theo dõi lượng hàng tồn kho của các mẫu điều hòa PortaSplit cho thấy, mẫu điều hòa này gần như đã được bán hết trên toàn quốc.

Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), mới chỉ khoảng 20% hộ gia đình ở châu Âu sử dụng điều hòa không khí, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ gần 90% tại Mỹ. Khoảng cách này đang mở ra dư địa tăng trưởng rất lớn cho các nhà sản xuất châu Á như: Midea, Samsung và Mitsubishi Electric.

"Khoảng một nửa giá trị hàng nhập khẩu của EU từ Trung Quốc hiện là các sản phẩm công nghệ cao, từ ô tô đến máy móc và thiết bị công nghiệp hiện đại. Đây là sự đảo chiều so với nhiều thập kỷ trước".

Đáng chú ý, không có thương hiệu nào của EU nằm trong nhóm 5 hãng điều hòa bán chạy nhất châu Âu.

Theo Euromonitor International, ba doanh nghiệp Trung Quốc gồm Haier, Gree Electric và Midea hiện chiếm khoảng 32% doanh số bán lẻ điều hòa tại thị trường châu Âu trong năm 2025. Hai vị trí còn lại thuộc về Beko của Thổ Nhĩ Kỳ và Daikin Industries của Nhật Bản.

Việc không có một thương hiệu điều hòa nội địa nào của châu Âu góp mặt trong nhóm dẫn đầu thị trường phản ánh khoảng cách về năng lực sản xuất mà EU đang nỗ lực thu hẹp.

Về vấn đề này, ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu của hãng tư vấn Roland Berger nhận định: "Khoảng một nửa giá trị hàng nhập khẩu của EU từ Trung Quốc hiện là các sản phẩm công nghệ cao, từ ô tô đến máy móc và thiết bị công nghiệp hiện đại. Đây là sự đảo chiều so với nhiều thập kỷ trước.

Xu hướng này gây lo ngại cho ngành công nghiệp châu Âu và về lâu dài có thể trở thành một vấn đề mang tính hệ thống đối với nền kinh tế của khu vực".

Dù vậy, ông Denis Depoux đánh giá, tuyên bố chung mới đạt được giữa hai bên là một tín hiệu tích cực, bởi "đây là lần đầu tiên sau nhiều năm hai bên đạt được một bước tiến như vậy".

Trung Quốc chưa nhượng bộ

Nhu cầu tăng mạnh đối với điều hòa không khí hay các thiết bị làm mát do Trung Quốc sản xuất cũng phản ánh một thực tế khiến nhiều chuyên gia nghi ngờ. Đó là mức độ nhượng bộ thực sự của Bắc Kinh trong các cuộc đàm phán thương mại với khối 27 thành viên.

Trong bối cảnh Brussels nỗ lực thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc, giới phân tích cho rằng, những cam kết hiện nay vẫn chưa đủ để tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cán cân thương mại.

Bà Alicia García Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis (Pháp) cho hay, Trung Quốc chưa đưa ra bất kỳ cam kết thực chất nào về việc thiết lập hạn ngạch nhập khẩu hay cơ chế thực thi cụ thể nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho hàng hóa châu Âu.

Theo bà, những tín hiệu tích cực từ Bắc Kinh cho đến nay chủ yếu mang tính xoa dịu nhằm ngăn EU áp dụng thêm các biện pháp bảo hộ thương mại hơn là thể hiện sự sẵn sàng giải quyết tận gốc tình trạng mất cân bằng thương mại giữa hai bên.

Bài toán khó của EU

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang phải đối mặt với bài toán không dễ giải: Vừa đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng đối với các sản phẩm gia dụng giá rẻ từ Trung Quốc; vừa bảo vệ năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng chiến lược và việc làm trong nước.

Trong nhiều năm, Ủy ban châu Âu (EC) liên tục chỉ trích Bắc Kinh vì sử dụng các khoản trợ cấp quy mô lớn để hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, tạo lợi thế cạnh tranh và đẩy hàng hóa giá rẻ vào thị trường EU.

Sau cuộc đàm phán hôm 30/6, EC nhấn mạnh rằng: "Việc duy trì tình trạng hiện tại không còn là một lựa chọn".

Thời gian gần đây, EU đã gia tăng sức ép đối với các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại châu Âu. Các biện pháp bao gồm hạn chế hỗ trợ tài chính đối với những dự án năng lượng mặt trời sử dụng linh kiện do Trung Quốc sản xuất hay chấm dứt chính sách miễn thuế đối với các bưu kiện giá trị thấp - cơ chế từng được các nền tảng thương mại điện tử như Temu và Shein sử dụng.

Ông Andrew Small, chuyên gia của Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR) cho rằng, các biện pháp của khối 27 thành viên sẽ tập trung vào những lĩnh vực mang tính chiến lược như đất hiếm, hóa chất, ô tô và máy móc.

"Bất kỳ biện pháp nào cũng sẽ được thiết kế để nhắm vào các lĩnh vực mà sự cạnh tranh từ Trung Quốc có nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng cho những ngành công nghiệp trọng yếu của châu Âu hoặc những lĩnh vực mà EU có mức độ phụ thuộc lớn vào Bắc Kinh", ông nói.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng nhấn mạnh, hiện không có cuộc thảo luận nào về việc áp dụng các mức thuế quan trên diện rộng đối với hàng hóa tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp châu Âu, kết quả của các cuộc đàm phán thương mại sẽ có tác động lâu dài đến hoạt động kinh doanh.

Ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu của Roland Berger cho rằng, châu Âu cần xây dựng được sự đồng thuận nhằm tránh nguy cơ căng thẳng thương mại leo thang thành các biện pháp trả đũa lẫn nhau.

Ông gợi ý, khái niệm "có đi có lại" có thể là hướng đi phù hợp ở thời điểm này. Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp Trung Quốc và châu Âu sẽ từng bước mở cửa thị trường, qua đó, hướng tới hợp tác và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, thay vì chỉ đối đầu để giành thị phần.

(theo CNBC)

Linh Chi