Căng thẳng kinh tế Mỹ - Trung gia tăng, nguy cơ phân mảnh hệ thống thương mại toàn cầu

Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Tư liệu.

Trong diễn biến mới nhất, Trung Quốc lần đầu tiên kích hoạt quy định “chống lệnh” ban hành năm 2021, yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không tuân thủ các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào một số nhà máy lọc dầu Trung Quốc bị cáo buộc nhập khẩu dầu thô từ Iran. Phía Trung Quốc cho rằng các biện pháp trừng phạt của Mỹ là sự lạm dụng luật pháp ngoài lãnh thổ, không phù hợp với thông lệ quốc tế.

Động thái này được đánh giá đã tạo ra xung đột pháp lý trực tiếp, khiến các doanh nghiệp đa quốc gia hoạt động tại cả hai thị trường đứng trước lựa chọn khó khăn: tuân thủ quy định của Mỹ và có nguy cơ vi phạm pháp luật Trung Quốc, hoặc làm theo chỉ đạo của Bắc Kinh và đối mặt khả năng bị Washington áp đặt trừng phạt.

Đối với các ngân hàng và doanh nghiệp có liên quan đến hệ thống tài chính bằng đồng USD, rủi ro được đánh giá là đáng kể, đặc biệt là nguy cơ bị áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp từ phía Mỹ.

Trung Quốc cho rằng các biện pháp trừng phạt của Mỹ không phù hợp với thông lệ quốc tế. Ảnh: Getty Images.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh trật tự thương mại toàn cầu đang có sự dịch chuyển. Năm 2000, Mỹ là đối tác thương mại chi phối toàn cầu với tổng kim ngạch hơn 2.000 tỷ USD, cao gấp hơn bốn lần Trung Quốc. Tuy nhiên, trong hơn hai thập kỷ qua, thương mại của Trung Quốc đã tăng trưởng mạnh.

Đến năm 2024, tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc đạt hơn 6.000 tỷ USD, vượt Mỹ với khoảng 5.300 tỷ USD. Hiện Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của phần lớn các quốc gia tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Sự mở rộng này giúp Bắc Kinh gia tăng vị thế trong cạnh tranh kinh tế với Washington.

Theo các nhà phân tích, diễn biến trên có thể cho thấy xu hướng hình thành các khuôn khổ pháp lý cạnh tranh trong quản trị thương mại toàn cầu. Một số quốc gia, trong đó có Nga, được cho là có thể tham khảo cách tiếp cận của Trung Quốc trong ứng phó với các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ.

Rủi ro lớn hơn được cảnh báo là nguy cơ phân mảnh của hệ thống kinh tế toàn cầu, khi doanh nghiệp, ngân hàng và các quốc gia có thể phải lựa chọn giữa các hệ thống quy tắc khác nhau. Xu hướng này có thể làm gia tăng quá trình tách rời giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Thanh Hằng

Nguồn: Wion.