Cảng biển nước sâu trên Hành lang kinh tế Đông-Tây

Mắt xích “vàng” kết nối liên vùng và quốc tế

Dự án Cảng biển nước sâu Mỹ Thủy với quy mô 10 bến tàu, diện tích 685ha, tổng mức đầu tư gần 15.000 tỉ đồng, được kỳ vọng trở thành cửa ngõ ra biển mới của mạng lưới logistics xuyên biên giới từ Lào và đông bắc Thái Lan về Việt Nam.

Việc hình thành cảng biển nước sâu Mỹ Thủy sẽ một mặt củng cố vị thế con đường ngắn nhất ra đại dương tại tỉnh Quảng Trị mới, mặt khác góp phần hình thành nên “Hành lang xuyên Á mới” có quy mô vận tải khổng lồ, tích hợp đường bộ, đường sắt, đường biển. Nhờ luồng tàu sâu đến 17m, có năng lực xếp dỡ tiếp nhận tàu tải trọng đến 100.000 DWT, cảng Mỹ Thủy là động lực tăng trưởng mới, đưa Quảng Trị trở thành trung tâm hậu cần và trung chuyển hàng hóa của khu vực.

Hối hả trên công trường cảng Mỹ Thủy - Ảnh: N.T.H

Điểm cốt lõi giúp Mỹ Thủy trở thành mắt xích chiến lược chính là khả năng kết nối trực tiếp với EWEC thông qua Quốc lộ 9 và Quốc lộ 15D. Khi bến số 1 dự kiến đi vào hoạt động vào cuối tháng 4/2026 sẽ hình thành một trục logistics xuyên suốt từ các cửa khẩu quốc tế như Lao Bảo, La Lay đến thẳng cầu cảng. Thay vì những mắt xích rời rạc, Quảng Trị đang dần hình thành chuỗi dịch vụ khép kín: Cửa khẩu-trung tâm logistics-cảng biển.

Cảng Mỹ Thủy đi vào hoạt động sẽ giúp rút ngắn quãng đường gần 200km ra biển nước sâu trên EWEC và thời gian vận chuyển, giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể chi phí ước tính khoảng 20%-30% so với qua cảng Đà Nẵng trước đây, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất nhập khẩu của cả vùng Bắc Trung bộ.

Giải mã nghịch lý EWEC "đường ngắn" vẫn chưa thông

Dù sở hữu lộ trình ngắn nhất ra biển Đông cho hàng hóa từ đông bắc Thái Lan và Trung Lào, Nam Lào, nhưng EWEC qua Quảng Trị vẫn đối mặt với những “rào cản vô hình” khiến dòng chảy hàng hóa từ Thái Lan còn e dè. Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất là sự phụ thuộc quá lớn vào vận tải đường bộ với chi phí logistics cao. Hiện hạ tầng giao thông đường bộ phía nước bạn Lào còn hạn chế đang là rào cản vận tải hàng hóa.

Bên cạnh đó, dù mô hình “Một cửa-Một dừng” tại cặp cửa khẩu Lao Bảo-Densavan từng là niềm hy vọng lớn, nhưng thực tế vẫn còn vướng những “chi phí không tên” và phí lệ phí không đồng nhất giữa các quốc gia dọc hành lang cũng là yếu tố khiến các nhà vận tải cân nhắc chọn những tuyến đường vòng nhưng ổn định hơn. Hàng hóa qua Quảng Trị hiện nay chủ yếu vẫn mang tính chất “đi ngang qua”.

Việc thiếu vắng các trung tâm hạ tầng logistics (ICD) quy mô lớn và sự chênh lệch giữa “văn bản chính sách” với “thực tế hạ tầng” khiến Quảng Trị vẫn chưa giữ chân được dòng hàng. Nghịch lý “xe chạy rỗng” (chiều về không có hàng) vẫn đang là “bài toán” đau đầu làm tăng giá thành vận tải.

Theo điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Trị thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh xác định phát triển logistics theo hướng hiện đại, tích hợp và đa phương thức là khâu đột phá chiến lược. Trong đó, Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị được định hướng trở thành trung tâm cảng biển-logistics tổng hợp, với cảng nước sâu Mỹ Thủy đóng vai trò đầu mối chiến lược.

Để giải “bài toán” điểm nghẽn sự phụ thuộc quá lớn vào đường bộ khiến chi phí logistics cao, tỉnh Quảng Trị đang thực hiện một cuộc cách mạng về hạ tầng giao thông đa phương thức nhằm hoàn thiện những cung đường chiến lược tuyến Quốc lộ 15D, kết nối Cửa khẩu quốc tế La Lay đến cảng nước sâu Mỹ Thủy.

Cùng với đó, dự án đường cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo với mức đầu tư khoảng 14.000 tỉ đồng khi hoàn thành sẽ rút ngắn quãng đường và giải quyết thực trạng quá tải trên Quốc lộ 9. Không dừng lại ở đường bộ, tỉnh Quảng Trị tích cực kêu gọi đầu tư tuyến đường sắt Mỹ Thủy-Lao Bảo trước năm 2030; sớm triển khai hoàn thành và đưa vào sử dụng cảng hàng không Quảng Trị trong năm 2026 với định hướng công suất vận chuyển hàng hóa lớn, kết hợp mô hình đô thị sân bay và trung tâm thương mại tự do.

Những chuyển động tích cực đó đang tạo ra sức hấp dẫn thu hút các nhà đầu tư vào Quảng Trị, cũng như khai thác lợi thế EWEC kết nối từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương.

Thời gian qua, dòng chảy hàng hóa từ Lào và đông bắc Thái Lan về Quảng Trị trên EWEC vẫn tiếp tục tăng. Việc xây dựng Quảng Trị trở thành trung tâm logistics quốc tế kết nối Lào-Thái Lan-Đông Á; kết nối xuyên biên giới đa phương thức là yếu tố then chốt để hàng hóa của Lào, Thái Lan và xa hơn các nước nằm sâu trong lục địa Á-Âu về cảng Mỹ Thủy như một phần của tuyến hành lang xuyên Á, từ đó phát triển dòng hàng xuất khẩu đi các nước trong khu vực.

Khi cảng Mỹ Thủy về đích và những tuyến cao tốc như Cam Lộ-Lao Bảo hay Quốc lộ 15D được hoàn thiện, “cánh cửa” EWEC mới thực sự mở toang, biến giấc mơ cảng biển nước sâu thành hiện thực thịnh vượng cho mảnh đất Quảng Trị.

Thanh Hải