Canada chuyển hướng chiến lược, chọn máy bay cảnh báo sớm GlobalEye để bảo vệ Bắc Cực

Ngày 27/5/2026, tại triển lãm quốc phòng CANSEC ở Ottawa, Thủ tướng Mark Carney tuyên bố Canada sẽ lựa chọn máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không Saab GlobalEye làm nền tảng chủ lực cho chương trình giám sát trên không thế hệ mới.

Quyết định này đánh dấu bước chuyển đáng chú ý khi Ottawa không chọn các phương án từ Mỹ như máy bay cảnh báo sớm Boeing E-7 Wedgetail.

Theo kế hoạch, Canada đang tiến hành đàm phán với hãng Saab để mua một phi đội máy bay cảnh báo sớm nhằm thay thế năng lực cũ, với nhu cầu dự kiến 6 chiếc phục vụ Không quân Hoàng gia Canada.

GlobalEye là hệ thống cảnh báo sớm và kiểm soát trên không đa nhiệm, tích hợp radar mảng pha điện tử chủ động Erieye ER đặt trên thân máy bay.

Radar này có khả năng phát hiện mục tiêu trên không ở cự ly 550 km khi bay ở độ cao hành trình, đồng thời theo dõi mục tiêu trên biển và mặt đất trong cùng một nhiệm vụ.

Ngoài ra, máy bay còn được trang bị radar giám sát biển Seaspray 7500E, hệ thống cảm biến quang điện tử và hồng ngoại, cùng trung tâm chỉ huy trên không với nhiều trạm điều khiển.

Với thời gian hoạt động liên tục hơn 11 giờ và khả năng giám sát đồng thời nhiều môi trường tác chiến, GlobalEye được đánh giá phù hợp với điều kiện địa lý rộng lớn và khắc nghiệt của Bắc Cực.

Hệ thống này có thể phát hiện các mục tiêu tàng hình, máy bay không người lái và cả tên lửa đạn đạo trong môi trường gây nhiễu phức tạp, giúp nâng cao đáng kể năng lực cảnh báo sớm của Canada.

Về mặt chiến lược, quyết định này phản ánh nỗ lực của Canada trong việc tăng cường tự chủ quốc phòng và giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Trong nhiều thập kỷ, Ottawa dựa nhiều vào hệ thống phòng thủ chung với Mỹ để giám sát không phận Bắc Mỹ, đặc biệt thông qua cơ chế NORAD.

Tuy nhiên, bối cảnh an ninh thay đổi cùng với áp lực từ NATO đã thúc đẩy Canada tăng chi tiêu quốc phòng và đầu tư vào năng lực riêng.

Việc lựa chọn GlobalEye cũng cho thấy xu hướng tăng cường hợp tác quốc phòng với châu Âu, đặc biệt sau khi Thụy Điển gia nhập NATO.

Bên cạnh yếu tố quân sự, Saab cam kết đầu tư nghiên cứu, sản xuất và bảo trì tại Canada, góp phần tạo việc làm và củng cố chuỗi cung ứng nội địa.

Trong bối cảnh khu vực Bắc Cực ngày càng trở thành điểm nóng chiến lược với sự hiện diện gia tăng của nhiều cường quốc, việc Canada sở hữu hệ thống cảnh báo sớm hiện đại sẽ giúp nước này nâng cao khả năng kiểm soát không gian rộng lớn trên bộ, trên biển và trên không.

Đây không chỉ là bước đi mang tính kỹ thuật, mà còn là thông điệp chính trị rõ ràng về vai trò chủ động của Canada trong bảo vệ chủ quyền và đóng góp cho an ninh khu vực.

Việt Hùng