Canada - Ấn Độ đang định hình trật tự AI mới

Động lực mới trong cuộc đua AI toàn cầu

Các thỏa thuận hợp tác về AI giữa Canada và Ấn Độ cho thấy xu hướng tăng cường phối hợp giữa các cường quốc tầm trung trong lĩnh vực công nghệ mới nổi. Cùng với năng lượng, khoáng sản chiến lược, giáo dục và đổi mới sáng tạo, AI đang nổi lên như một trụ cột mới trong quan hệ hợp tác giữa hai nước.

Thủ tướng Narendra Modi và Thủ tướng Canada Mark Carney trong cuộc gặp song phương tại Hyderabad House ở New Delhi vào ngày 2/3/2026. Ảnh: Hindustan Times

Bối cảnh quốc tế hiện nay khiến những nỗ lực như vậy trở nên cấp thiết hơn. Mỹ tiếp tục duy trì lợi thế về AI tiên tiến và năng lực điện toán, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh chiến lược AI dựa trên đầu tư nhà nước, năng lực sản xuất và thị trường nội địa quy mô lớn. Khi hai cường quốc ngày càng củng cố vị thế, dư địa để các quốc gia khác tham gia định hình các tiêu chuẩn và quy tắc AI toàn cầu đang thu hẹp đáng kể.

Bên cạnh yếu tố cạnh tranh công nghệ, những bất ổn địa chính trị gần đây cũng làm nổi bật tính dễ tổn thương của chuỗi cung ứng phục vụ ngành AI. Các gián đoạn tại những tuyến vận tải chiến lược đã làm dấy lên lo ngại về nguồn cung khí heli, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nhiều nguyên liệu đầu vào quan trọng khác cho các trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán hiệu năng cao. Điều này khiến việc bảo đảm chuỗi cung ứng cho AI trở thành ưu tiên ngày càng quan trọng trong các chiến lược quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Canada và Ấn Độ sở hữu những lợi thế mang tính bổ trợ rõ rệt. Canada là một trong những quốc gia có nền tảng nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, đồng thời sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng dồi dào và năng lực cung cấp năng lượng ổn định. Đây đều là những yếu tố có ý nghĩa chiến lược đối với việc phát triển phần cứng AI, từ sản xuất chip đến vận hành các trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Ngược lại, Ấn Độ đang nổi lên như một cường quốc nhân lực số. Mỗi năm, nước này đào tạo khoảng 2,5 triệu sinh viên thuộc các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) và đã xây dựng hệ sinh thái hạ tầng công cộng số quy mô lớn, tạo nền tảng thuận lợi cho việc triển khai AI trong nhiều lĩnh vực.

Các thỏa thuận năm 2026 phản ánh rõ sự bổ trợ này thông qua các chương trình trao đổi học thuật, nghiên cứu chung giữa Hội đồng Giáo dục Kỹ thuật Toàn Ấn Độ (AICTE) và tổ chức Mitacs của Canada, mở rộng học bổng thuộc Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ Quan hệ đối tác Công nghệ và Đổi mới Australia - Canada - Ấn Độ với trọng tâm là AI, bán dẫn, điện toán hiệu năng cao và hạ tầng số.

Những bước tiến này diễn ra song song với nỗ lực khôi phục và nâng cấp quan hệ song phương sau giai đoạn căng thẳng ngoại giao những năm trước. Chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đã coi Ấn Độ là một trong những đối tác trọng tâm trong chiến lược đa dạng hóa thương mại và chuỗi cung ứng của Canada. Trong chuyến thăm New Delhi hồi tháng 3/2026, hai bên cũng tái khẳng định mục tiêu hoàn tất Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) trước cuối năm, đồng thời thúc đẩy các thỏa thuận mới về năng lượng, uranium, khoáng sản chiến lược và AI.

Sự hợp tác này còn phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong chính sách công nghệ toàn cầu. Tại Hội nghị Thượng đỉnh AI Impact Summit 2026 do Ấn Độ đăng cai, nhiều quốc gia đã ủng hộ cách tiếp cận nhấn mạnh tính bao trùm, khả năng tiếp cận công bằng và hợp tác quốc tế trong phát triển AI. Hội nghị được xem là nỗ lực của New Delhi nhằm thúc đẩy một cách tiếp cận AI cân bằng hơn, đồng thời tăng tiếng nói của các nền kinh tế đang phát triển trong việc xây dựng các chuẩn mực công nghệ toàn cầu.

Canada và Ấn Độ sẽ tích cực hợp tác về trí tuệ nhân tạo, năng lượng, giáo dục và nhiều lĩnh vực khác trong thời gian tới. Ảnh: dnn24.com

Thách thức thể chế và bài toán xây dựng mô hình quản trị AI chung

Dù sở hữu nhiều lợi thế bổ trợ, quan hệ đối tác AI giữa Canada và Ấn Độ vẫn đối mặt với một trở ngại quan trọng: sự khác biệt về mức độ hoàn thiện của khung thể chế và chính sách AI.

Trong những năm gần đây, Ấn Độ đã đẩy nhanh quá trình xây dựng nền tảng pháp lý cho nền kinh tế số. Đạo luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân Kỹ thuật số năm 2023 cùng các quy định thực thi được ban hành sau đó đã tạo ra cơ sở pháp lý tương đối rõ ràng cho việc quản lý dữ liệu cá nhân, bao gồm cả dữ liệu được sử dụng trong các hệ thống AI. Chính phủ Ấn Độ cũng đã xác định AI là một lĩnh vực ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế và công nghệ.

Trong khi đó, Canada vẫn đang trong quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý tương ứng. Dự luật về Trí tuệ Nhân tạo và Dữ liệu từng được trình lên Quốc hội vào năm 2022 nhưng chưa được thông qua do những tranh luận kéo dài và các biến động chính trị. Dù chính phủ mới đã thành lập lực lượng đặc nhiệm chuyên trách AI và cam kết xây dựng chiến lược quốc gia mới, quá trình ban hành các quy định cụ thể vẫn diễn ra chậm hơn kỳ vọng.

Sự khác biệt về mức độ hoàn thiện chính sách có thể ảnh hưởng đến quá trình triển khai các chương trình hợp tác công nghệ và đầu tư dài hạn. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các quy định minh bạch và tương thích hơn được nhiều nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách xem là một yếu tố quan trọng nhằm tăng cường khả năng phối hợp giữa hai nước.

Một số chuyên gia cho rằng, Canada có thể tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý AI theo hướng tương thích với các mô hình quản trị dựa trên rủi ro đang được áp dụng tại Liên minh châu Âu và một số nền kinh tế phát triển. Điều này có thể tạo thuận lợi hơn cho việc tham gia các sáng kiến và đàm phán quốc tế liên quan đến tiêu chuẩn AI.

Đối với quan hệ Canada - Ấn Độ, việc tăng cường phối hợp để xây dựng một bộ nguyên tắc chung về quản trị AI cũng được xem là yêu cầu cấp thiết. Hai nước có thể phối hợp xây dựng lập trường chính sách chung tại các diễn đàn quốc tế, đồng thời đưa các tiêu chuẩn về dữ liệu, quyền tiếp cận năng lực điện toán, nghiên cứu xuyên biên giới và chủ quyền AI vào khuôn khổ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện đang được đàm phán.

Ngoài khía cạnh quản trị, hợp tác về chuỗi cung ứng cũng được đánh giá là một trụ cột quan trọng. Canada sở hữu nhiều loại khoáng sản thiết yếu đối với ngành công nghiệp AI như niken, cobalt, lithium và đất hiếm. Nếu được đầu tư đúng mức vào khâu chế biến trung nguồn và hạ tầng logistics, nước này có thể trở thành nhà cung cấp chiến lược cho ngành công nghiệp công nghệ đang tăng trưởng nhanh của Ấn Độ.

Từ góc nhìn rộng hơn, một hành lang hợp tác AI Canada - Ấn Độ thành công có thể mang lại ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi song phương, tạo ra một mô hình hợp tác giữa các cường quốc tầm trung dựa trên sự kết hợp giữa nguồn lực tự nhiên, năng lực đổi mới và thể chế quản trị; đồng thời, mô hình này có thể giúp các quốc gia ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp cận một chuỗi cung ứng AI đa dạng hơn, giảm phụ thuộc vào một số trung tâm công nghệ hoặc nguồn cung đơn lẻ.

Để hiện thực hóa các mục tiêu hợp tác, Canada và Ấn Độ cần thúc đẩy sự gắn kết giữa các lĩnh vực nhân lực, khoáng sản, năng lượng, nghiên cứu và quản trị AI trong một khuôn khổ chiến lược tổng thể. Dù những nền tảng hợp tác ban đầu đã được hình thành, hiệu quả triển khai sẽ phụ thuộc vào khả năng điều phối chính sách, duy trì cam kết dài hạn và thu hẹp những khác biệt về thể chế.

Trong bối cảnh các quy tắc và tiêu chuẩn AI toàn cầu đang được định hình nhanh chóng, tiến trình hợp tác giữa hai nước có thể góp phần nâng cao vai trò của các cường quốc tầm trung trong quản trị AI quốc tế và thúc đẩy một hệ sinh thái công nghệ đa dạng hơn.

Châu Anh