Cẩn thận với đông trùng hạ thảo giá rẻ '3 không'

Không nguồn gốc xuất xứ, không hạn sử dụng, không nhãn mác hay kiểm định, nhiều sản phẩm được rao bán tràn lan kèm những lời quảng cáo có cánh. Thực trạng này đặt ra hàng loạt dấu hỏi về chất lượng và độ an toàn, khiến người tiêu dùng đứng trước nguy cơ “tiền mất, tật mang”.

Đông trùng hạ thảo "3 không" giá rẻ được rao bán trên mạng xã hội (ảnh chụp màn hình)

Loạn giá, loạn chất lượng

Chỉ cần vào Facebook, người dùng không khó để bắt gặp hàng loạt trang và hội nhóm rao bán đông trùng hạ thảo với những lời quảng cáo đầy mê hoặc như “đông trùng hạ thảo thượng hạng”, “giá gốc tại trại nuôi”, “bồi bổ sức khỏe, tăng đề kháng, phòng chống ung thư”… với đủ mức giá rẻ đến khó tin. Điểm chung đáng lo ngại của các sản phẩm này là không có nhãn mác và chưa được kiểm định chất lượng.

Đơn cử, tại trang Facebook có tên T.D.T.H, đông trùng hạ thảo được rao bán với giá chỉ 399.000 đồng/kg. Người bán còn đưa ra ưu đãi như mua 2kg sản phẩm này được tặng thêm 1kg táo đỏ và miễn phí giao hàng. Tuy nhiên, khi được hỏi về giấy chứng nhận chất lượng, người bán thẳng thắn thừa nhận, sản phẩm không có bất kỳ giấy tờ kiểm định nào.

Tương tự, trên Facebook tên H.D.P, đông trùng hạ thảo sấy khô được rao bán với giá khoảng 500.000 đồng/kg. Nhãn mác sản phẩm chỉ ghi vỏn vẹn dòng chữ “đông trùng hạ thảo” cùng số điện thoại và địa chỉ liên hệ, hoàn toàn không có thông tin về nguồn gốc, thành phần hay hạn sử dụng. Dù không có giấy kiểm định chất lượng, song người bán vẫn khẳng định sản phẩm uy tín, được nuôi trồng và chế biến trực tiếp trong nước nên giá rẻ hơn nhiều so với hàng nhập khẩu.

Đông trùng hạ thảo giá rẻ không có chứng nhận chất lượng (ảnh chụp màn hình).

Còn Facebook có tên T.M rao bán đông trùng hạ thảo với đủ mức giá rẻ và chủng loại đa dạng. Đông trùng “béo” được chào giá 680.000 đồng/bịch 1,5 kg, mua sỉ 10 bịch còn 630.000 đồng/bịch; đông trùng “bao tử” giá 480.000 đồng/kg, sỉ 440.000 đồng/kg; đông trùng dọc sỉ 320.000 đồng/kg và đông trùng ngang sỉ 390.000 đồng/kg. Tất cả đều được đóng túi ni lông, không nhãn mác, không chứng nhận chất lượng. Người bán cho biết, khách mua sỉ tự mang đi kiểm định. Nhưng khi được hỏi về việc trả hàng nếu không đạt chất lượng, người này im lặng…

Sau khi mẹ chồng được phát hiện mắc ung thư, chị Đỗ Hiền Trang, ở phường Cầu Giấy đã tìm mua đông trùng hạ thảo để bồi bổ cho bà. Qua tìm hiểu, chị được biết đông trùng hạ thảo tự nhiên có nguồn gốc từ Bhutan được bán với giá rất cao, từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng/kg, thậm chí loại VIP lên tới 2-2,5 tỷ đồng/kg. Trong khi đó, trên mạng xã hội lại rao bán đông trùng hạ thảo nuôi cấy với giá chỉ 300.000 đồng đến 500.000 đồng/kg khiến chị nghi ngại về chất lượng và không dám mua.

Trước thực tế trên, bác sĩ Nguyễn Hoài Thu, Trung tâm Dinh dưỡng thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết, đông trùng hạ thảo hiện nay có hai nguồn chính là tự nhiên và nuôi cấy. Giá trị dinh dưỡng của loại dược liệu này phụ thuộc chủ yếu vào hàm lượng cordycepin - một hoạt chất quý có tác dụng ức chế khối u, hỗ trợ đào thải độc tố và góp phần ngăn ngừa nguy cơ tái phát ung thư. Tuy nhiên, chất lượng đông trùng hạ thảo nuôi cấy lại phụ thuộc rất nhiều yếu tố như giống nấm, môi trường nuôi, quy trình chăm sóc và chế biến. Nếu cơ sở nuôi cấy không bảo đảm các điều kiện cần thiết hoặc sử dụng chất kích thích, chất tổng hợp để rút ngắn thời gian thu hoạch, thành phẩm dù có hình thức bắt mắt cũng khó bảo đảm dược lý.

Đáng lo ngại hơn, theo bác sĩ Nguyễn Hoài Thu, trên thị trường hiện nay còn xuất hiện không ít sản phẩm đông trùng hạ thảo giả được làm tinh vi đến mức người tiêu dùng rất khó phân biệt bằng mắt thường. Có trường hợp thương lái sử dụng đông trùng hạ thảo thật nhưng đã bị rút gần như toàn bộ dược chất bên trong, chỉ giữ lại hình dạng bên ngoài để đánh lừa người mua. Thậm chí, có những sản phẩm hoàn toàn giả, được “đúc” từ bột mì, bột bắp, bột nghiền từ côn trùng trộn với keo, hoặc dùng bột đậu, phẩm màu tạo khuôn theo hình dáng con sâu giống với đông trùng hạ thảo thật…

Nhận diện thật - giả

Trước thực trạng thật - giả lẫn lộn, bác sĩ Nguyễn Hoài Thu cho rằng, dù khó phân biệt bằng mắt thường, song người tiêu dùng vẫn có thể dựa vào một số dấu hiệu cảm quan cơ bản để nhận diện đông trùng hạ thảo thật và giả.

Cụ thể, đông trùng hạ thảo thật có sự gắn kết tự nhiên giữa phần thân sâu và phần thảo, không nhìn thấy vết nối. Trên thân sâu thật có các vân rõ nét, cứ ba vân tạo thành một gấp, xếp đều đặn. Hàng giả thường có các nếp gấp bằng phẳng, giao nhau do được tạo khuôn. Khi quan sát kỹ, đông trùng hạ thảo thật còn có lõi màu sẫm ở giữa, trong khi sản phẩm giả thường không có đặc điểm này.

“Mùi hương cũng là yếu tố quan trọng. Đông trùng hạ thảo thật có mùi đặc trưng, hơi tanh, giống mùi nấm rơm pha nấm hương. Sản phẩm giả thường không có mùi hoặc có mùi lạ. Về trọng lượng, đông trùng hạ thảo thật khi cầm trên tay có cảm giác nhẹ, khô xốp như cỏ khô; nếu cảm giác nặng bất thường, rất có thể đã bị làm giả hoặc nhồi tạp chất. Khi nhai thử, đông trùng hạ thảo thật có mùi thơm nhẹ, càng nhai càng rõ; hàng giả thường cứng, có mùi nồng và vị lạ”, bác sĩ Nguyễn Hoài Thu lưu ý.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, những cách phân biệt này chỉ mang tính tương đối. Cách chính xác nhất để đánh giá chất lượng vẫn là kiểm nghiệm hàm lượng hoạt chất tại các cơ sở chuyên môn.

Trong bối cảnh đông trùng hạ thảo đang bị “bình dân hóa” bằng những mức giá rẻ bất thường trên mạng xã hội, người tiêu dùng cần tỉnh táo. Khi ranh giới giữa “thần dược” và hàng giả trở nên mong manh, sự thiếu hiểu biết hoặc tin vào quảng cáo giá rẻ có thể phải trả giá bằng chính sức khỏe của mình.

Thu Trang