Cần sớm ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghệ vật liệu và cơ khí chế tạo

Làm rõ vị trí, vai trò, thực trạng phát triển ngành công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo

Hội thảo do Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội phối hợp cùng các cơ quan liên quan tổ chức.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu chỉ đạo tại hội thảo.

Phát biểu, báo cáo đề dẫn về "Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới", Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không chỉ là các ngành sản xuất thông thường mà còn là nền tảng để Việt Nam thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước đến năm 2030 và 2045.

Đó là cơ sở để triển khai các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, điện hạt nhân, công nghiệp bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Trong giai đoạn phát triển mới, cần có nhận thức và cách tiếp cận mới đối với công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo.

Việc hoàn thiện thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để xây dựng các chiến lược phát triển dài hạn; từng bước nâng cao năng lực tự chủ về vật liệu, thiết bị và công nghệ; góp phần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường và hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Tại hội thảo, đại diện Bộ Công thương, Bộ Khoa học và Công nghệ, các địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã tham luận, thảo luận để cung cấp nhiều nghiên cứu khoa học và thực tiễn quan trọng, góp phần làm rõ hơn vị trí, vai trò, thực trạng phát triển và những khó khăn, vướng mắc, những điểm nghẽn về thể chế, khoa học công nghệ nguồn, nhân lực và thị trường.

Các đại biểu đề xuất nhiều kiến nghị có giá trị phục vụ quá trình nghiên cứu, hoàn thiện các chủ trương, chính sách và thể chế phát triển công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí chế tạo của nước ta trong giai đoạn mới.

Xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng là cần thiết

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết, trong thời gian qua ngành vật liệu xây dựng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào phát triển hạ tầng, đô thị, nhà ở, công nghiệp, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.

Năng lực sản xuất vật liệu xây dựng trong nước tăng nhanh, chủng loại sản phẩm ngày càng đa dạng, chất lượng từng bước được nâng cao.

Hệ thống chính sách, pháp luật về quản lý vật liệu xây dựng từng bước được hình thành. Luật Xây dựng, các luật chuyên ngành có liên quan và Nghị định số 09/2021/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý vật liệu xây dựng đã tạo khung pháp lý quan trọng cho quản lý, phát triển ngành.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh phát biểu tại Hội thảo.

Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về vật liệu xây dựng từng bước được hoàn thiện, phục vụ yêu cầu quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng, bảo đảm an toàn công trình và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhận thức về phát triển vật liệu xây dựng xanh, vật liệu tiết kiệm tài nguyên, vật liệu không nung, sử dụng phế thải công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng đã có chuyển biến tích cực…

Bên cạnh các kết quả đạt được, công tác quản lý, phát triển vật liệu xây dựng hiện còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, hệ thống pháp luật điều chỉnh lĩnh vực vật liệu xây dựng còn phân tán, thiếu một đạo luật chuyên ngành thống nhất.

Quy hoạch, chiến lược phát triển vật liệu xây dựng chưa gắn kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu, nhu cầu thị trường và các quy hoạch có liên quan. Chuỗi giá trị khoáng sản làm vật liệu xây dựng còn thiếu liên kết; chế biến sâu và sử dụng tiết kiệm tài nguyên chưa tương xứng với tiềm năng.

Công nghệ sản xuất còn tiêu hao tài nguyên, năng lượng; chuyển đổi xanh còn chậm. Năng lực phát triển vật liệu mới, vật liệu chất lượng cao cho công trình chiến lược còn hạn chế.

Công tác quản lý chất lượng vật liệu xây dựng còn khó khăn; thị trường vẫn tồn tại sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc. Cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số trong quản lý vật liệu xây dựng còn hạn chế. Cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu mới, vật liệu xanh chưa đủ mạnh, chưa thực sự đi vào cuộc sống.

Từ thực tiễn nêu trên, Bộ Xây dựng cho rằng việc nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng là cần thiết, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Bộ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội quan tâm, ủng hộ chủ trương đưa dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng vào Chương trình lập pháp năm 2027.

Sớm ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghệ vật liệu và cơ khí chế tạo

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo phải được xác định là ngành công nghiệp có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đất nước; là nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, công nghiệp quốc phòng, năng lượng mới, hạ tầng chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội phối hợp cùng các cơ quan liên quan tổ chức hội thảo “Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”.

Quán triệt tư tưởng chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Hội thảo đã thống nhất, kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét quyết định một số nội dung quan trọng.

Một là sớm xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghệ vật liệu, Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp cơ khí chế tạo trong giai đoạn mới, bảo đảm gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghệ chiến lược và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Hai là rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định liên quan đến đầu tư khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; chuyển giao khoa học công nghệ; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; phát triển vật liệu mới và cơ khí chế tạo công nghệ cao…

Ba là nghiên cứu các cơ chế đột phá để thúc đẩy nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành các trung tâm nghiên cứu vật liệu và cơ khí trọng điểm quốc gia, hỗ trợ phát triển các phòng thí nghiệm hiện đại.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ và hình thành một số doanh nghiệp quốc gia dẫn dắt trong lĩnh vực vật liệu và cơ khí chế tạo có năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống và tham gia cạnh tranh quốc tế.

Bốn là tập trung phát triển các nhóm vật liệu chiến lược, bao gồm: Vật liệu bán dẫn thế hệ mới, vật liệu nano và nanocomposite, vật liệu năng lượng mới, vật liệu sinh học và vật liệu vi sinh.

Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu các vật liệu phục vụ AI, robot, điện hạt nhân, quốc phòng và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Năm là ưu tiên phát triển các sản phẩm cơ khí chiến lược, bao gồm: Thiết bị đường sắt tốc độ cao, thiết bị điện hạt nhân, robot công nghiệp, máy công cụ CNC, thiết bị bán dẫn, thiết bị năng lượng mới, UAV, drone, thiết bị quốc phòng công nghệ cao…

Sáu là tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất cho ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo.

Bảy là chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư vật liệu, kỹ sư cơ điện tử, chuyên gia robot, chuyên gia AI, chuyên gia tự động hóa...

Tám là gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, năng lượng tái tạo… qua đó nâng cao năng lực nội sinh, tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.

Chín là sớm xây dựng cơ sở năng lượng quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về vật liệu, khoáng sản, cơ khí, thiết bị, doanh nghiệp, tiêu chuẩn quy chuẩn, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng, qua đó phục vụ quản lý nhà nước, dự báo cung cầu, điều tiết thị trường và hình thành chính sách một cách hiệu quả.

Phó chủ tịch đề nghị Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Chính phủ; các ban, bộ, ngành Trung ương; các địa phương; các hội, hiệp hội nghề nghiệp; các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp để tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến của hội thảo, qua đó báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét trong quá trình hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật, trước mắt là Luật Công nghiệp trọng điểm và các luật có liên quan.

Dịch Phong