Cần nghiêm cấm dùng mạng xã hội để quảng cáo nhận con nuôi trái pháp luật

Trình bày tóm tắt tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo quy định điều kiện người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình.

Quy định này bảo đảm chỉ những trẻ em không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi, tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha mẹ đẻ và không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Về điều kiện của người nhận làm con nuôi, dự thảo luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình. Ảnh: Quốc hội

Chính phủ cũng đề xuất sửa đổi quy định cấm nhận con nuôi đối với người chưa được xóa án tích thành người đã từng bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp; các tội phạm về ma túy.

Theo Bộ trưởng Tư pháp, quy định này nhằm bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Dự thảo luật đặt ra yêu cầu ghép trẻ (cơ quan có thẩm quyền lựa chọn người nhận con nuôi phù hợp đối với một trẻ em cụ thể, dựa trên việc đánh giá toàn diện giữa điều kiện, khả năng nuôi dưỡng của người nhận con nuôi với đặc điểm, hoàn cảnh của trẻ em) với cả việc giải quyết nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

Đề xuất này nhằm tránh tình trạng người nhận con nuôi trong nước tự đi tìm trẻ em để nhận làm con nuôi, phát sinh các tiêu cực do có sự trao đổi, thỏa thuận giữa bên cho và bên nhận con nuôi, thậm chí tạo cơ hội cho những đối tượng trung gian trục lợi từ việc môi giới cho, nhận con nuôi bất hợp pháp.

Bộ trưởng cũng cho biết, dự thảo luật bổ sung quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi với trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù.

Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm lợi ích của con nuôi trong trường hợp cả cha và mẹ nuôi không có điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc việc để trẻ em sống cùng cha, mẹ nuôi sẽ không bảo đảm con nuôi sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: Quốc hội

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định có liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) về các loại tội phạm.

Chính phủ cần đánh giá, cân nhắc kỹ lưỡng để xác định chính xác, đầy đủ các trường hợp không được nhận con nuôi, tránh việc bỏ sót các loại tội phạm có thể ảnh hưởng đến lợi ích của con nuôi.

Thường trực Ủy ban lưu ý cân nhắc loại trừ trường hợp "người đang chấp hành án phạt tù được tha tù trước hạn có điều kiện được nhận con nuôi do một cá nhân đang chấp hành án phạt tù được tha tù trước thời hạn có điều kiện có thể phải quay lại chấp hành tiếp hình phạt tù còn lại". Trong trường hợp này, nếu người đó đã nhận con nuôi thì mục đích nuôi con nuôi sẽ không đạt được.

Đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu về nhận con nuôi

Góp ý vào dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyên và Giám sát Lê Thị Nga cho biết điều 11 của dự thảo quy định lệ phí và khoản đóng góp. Theo đó, người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận trẻ em Việt Nam sống tại cơ sở trợ giúp xã hội làm con nuôi phải nộp một khoản tiền để bù đắp một phần chi phí nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ khi ghép trẻ đến khi hoàn thành thủ tục giao nhận con nuôi và thù lao hợp lý cho nhân viên của cơ sở trợ giúp xã hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyên và Giám sát Lê Thị Nga. Ảnh: Quốc hội

Bà Nga bày tỏ lo ngại việc cho phép chi trả trực tiếp thù lao mà không có khung pháp lý, kiểm soát rõ ràng sẽ rất dễ bị lợi dụng, biến tướng thành hành vi mua bán, môi giới, trục lợi. Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị sửa đổi theo hướng giao Chính phủ quy định cụ thể định mức, cơ chế quản lý sử dụng, chế độ chứng từ công khai, minh bạch và kiểm tra chặt chẽ khoản đóng góp này.

Trong khi đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh chia sẻ về nhu cầu tìm lại cội nguồn sau khi trưởng thành của những người con nuôi. Trong bối cảnh đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ông Vinh đề nghị cần chính sách xây dựng cơ sở dữ liệu về nhận con nuôi.

Phát biểu sau đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, về ghép trẻ phải do cơ quan có thẩm quyền, UBND cấp xã thực hiện với cả trường hợp người nhận nuôi ở trong nước và có yếu tố nước ngoài. Cơ quan nhà nước phải chủ động lựa chọn, giới thiệu gia đình phù hợp cho trẻ thay vì để người nhận tự đi tìm trẻ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội đánh giá dự thảo hướng đến ưu tiên gia đình gốc và chỉ cho nhận con nuôi khi thực sự cần thiết. Việc ghép trẻ sẽ giảm mạnh nguy cơ thỏa thuận ngầm, môi giới, mua bán trẻ em - là vấn đề từng xảy ra.

Ông cũng đề nghị ứng dụng dữ liệu sẵn có để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nuôi con nuôi. Đây là công cụ quan trọng để tránh trùng lặp thông tin và theo dõi xuyên suốt quyền được biết nguồn gốc của con nuôi

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị bổ sung quyền được biết về nguồn gốc của con nuôi khi đủ tuổi trưởng thành; quy định nghiêm cấm sử dụng mạng xã hội và nền tảng điện tử để môi giới, quảng cáo, kết nối nhận con nuôi trái pháp luật.

Trần Thường