Cần gỡ khó cho các sản phẩm OCOP miền núi

Các sản phẩm OCOP miền núi loay hoay cạnh tranh, tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định.

Là một trong những sản phẩm OCOP của xã Linh Sơn, cá tầm Nguyên Sâm được kỳ vọng khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, tạo sản phẩm đặc trưng và nâng cao giá trị kinh tế. Tuy nhiên, sau khi được công nhận OCOP 3 sao, sản phẩm vẫn chưa thể đưa vào các hệ thống bán lẻ mà chủ yếu tiêu thụ tại thị trường địa phương. Theo ông Hà Khắc Sâm, Giám đốc Công ty TNHH Hà Dương, chủ thể sản phẩm OCOP, khó khăn lớn nhất hiện nay là thị trường tiêu thụ. Sự cạnh tranh của cá tầm nhập khẩu đang tạo sức ép lớn đối với người nuôi trong nước.

Theo ông Sâm, người tiêu dùng nhiều khi khó phân biệt sản phẩm cá tầm trong nước với hàng nhập khẩu, trong khi giá bán có thời điểm cá tầm Trung Quốc rẻ hơn tới 100.000 đồng/kg. Trước đây, sản lượng cá tầm bán ra của đơn vị đạt khoảng 14 - 15 tấn/năm, nhưng hiện nay chỉ tầm 7 đến 8 tấn/năm. Sản lượng tiêu thụ giảm tới 50%, giá thức ăn lại tăng khiến việc duy trì và mở rộng sản xuất gặp nhiều khó khăn. Không chỉ khó về đầu ra, việc nâng cấp sản phẩm để đưa vào hệ thống phân phối hiện đại cũng đòi hỏi nguồn lực lớn, từ sơ chế, đóng gói, bảo quản đến xây dựng thương hiệu. Với các chủ thể có quy mô sản xuất nhỏ, đây là rào cản không dễ vượt qua.

Tương tự, rượu siêu men lá Bình An, xã Linh Sơn cũng đang gặp khó trong tiêu thụ. Theo chị Ngân Thị Quyến, chủ thể sản phẩm, rượu chủ yếu được sản xuất theo phương thức truyền thống, quy mô hộ gia đình nên sản lượng không lớn, thị trường tiêu thụ chủ yếu tại địa phương. Quy mô nhỏ lẻ, đầu ra chưa ổn định, trong khi trên thị trường có nhiều sản phẩm tương đồng khiến việc cạnh tranh càng khó khăn.

Nếu cá tầm và rượu siêu men lá đang loay hoay tìm đầu ra thì kẹo nhãn Châu Lang lại gặp khó trong duy trì chứng nhận OCOP. Đến nay, giấy chứng nhận OCOP của sản phẩm đã hết hạn từ tháng 4/2025 nhưng vẫn chưa được công nhận lại. Theo bà Mai Thị Hoa, Phó Giám đốc HTX kẹo nhãn Lang Chánh, sau khi hết hạn, đơn vị đã liên hệ chính quyền địa phương để được hướng dẫn thực hiện thủ tục công nhận lại nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất.

Ở khu vực miền núi, nhiều sản phẩm có lợi thế về nguyên liệu, văn hóa và phương thức sản xuất truyền thống nhưng khi phát triển thành hàng hóa lại bộc lộ không ít hạn chế. Phần lớn các sản phẩm vẫn sản xuất theo quy mô hộ gia đình, phương thức thủ công; việc áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và sản xuất hàng hóa còn hạn chế. Công nghệ chế biến, bảo quản chưa đáp ứng yêu cầu khiến nhiều sản phẩm phụ thuộc vào mùa vụ, khó duy trì nguồn cung ổn định và đáp ứng các đơn hàng lớn.

Không ít sản phẩm có câu chuyện, bản sắc văn hóa và chất lượng riêng nhưng chưa đủ sức cạnh tranh khi bước ra thị trường. Quy mô nhỏ khiến giá thành khó tối ưu; mẫu mã, bao bì chưa hấp dẫn; hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại còn hạn chế. Nhiều chủ thể vẫn chủ yếu dựa vào khách hàng quen và thị trường tại địa phương. Khi đầu ra chưa ổn định, chủ thể cũng khó có nguồn lực để đầu tư nâng cấp sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Ông Lê Văn Mạnh, Trưởng Phòng Kinh tế xã Linh Sơn, cho biết: Hiện tại xã có 5 sản phẩm OCOP hầu hết đang gặp khó trong duy trì và mở rộng thị trường. Trong đó, nem chua Bà Quỳnh hiện đã dừng hoạt động do khó tiêu thụ; một số sản phẩm khác vẫn được duy trì nhưng quy mô nhỏ, sản lượng và đầu ra chưa ổn định.

Để sản phẩm OCOP ở khu vực miền núi của tỉnh phát triển bền vững, cần hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu theo hướng thực chất, giúp sản phẩm tìm được thị trường ổn định. Bên cạnh đó, các chủ thể cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ số, mở rộng các kênh bán hàng trực tuyến. Từng bước thay đổi tư duy sản xuất nhỏ lẻ, mùa vụ, chuyển sang xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Khi sản phẩm được đầu tư bài bản, có vùng nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất chặt chẽ và thị trường đầu ra ổn định thì những sản phẩm thế mạnh địa phương mới có thể đem lại giá trị kinh tế bền vững.

Bài và ảnh: Đình Giang