Cần gì để giao thông thông minh bứt tốc?

Bước tiến lớn trong ứng dụng công nghệ trong quản lý giao thông

Cục Đường bộ Việt Nam vừa có báo cáo Bộ Xây dựng về áp dụng đồng bộ hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh để bảo đảm việc vận hành, khai thác an toàn mạng lưới giao thông liên vùng, trên các tuyến đường bộ cao tốc và các quốc lộ trọng yếu.

Hệ thống thu phí tự động không dừng trên tuyến cao tốc Bắc - Nam.

Theo Cục Đường bộ, hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh (ITS) đang từng bước được đầu tư và đưa vào khai thác trên các tuyến cao tốc. Nhiều tuyến cao tốc trọng điểm như Hà Nội - Hải Phòng, Hạ Long - Vân Đồn, TP.HCM - Trung Lương và các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã được lắp đặt hệ thống ITS, góp phần tăng cường giám sát, phát hiện và xử lý sự cố kịp thời.

Trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, mạng lưới các Trung tâm Quản lý điều hành giao thông (TMC) đang được hình thành. Các trung tâm này kết nối, chia sẻ dữ liệu camera giám sát và đồng thời đồng bộ với công trình kiểm soát tải trọng xe, thu phí điện tử không dừng (ETC). Việc đưa các TMC vào hoạt động đóng vai trò cốt lõi trong việc nâng cao hiệu quả khai thác và gia tăng mức độ ATGT trên toàn tuyến.

Cho biết đã hoàn thiện hồ sơ xin chủ trương đầu tư Trung tâm Quản lý hệ thống giao thông thông minh toàn quốc, Cục Đường bộ Việt Nam nhấn mạnh, Trung tâm này đóng vai trò “trục kết nối”, tích hợp dữ liệu từ các TMC cao tốc với Trung tâm điều hành (IOC) của TP Hà Nội, TP.HCM và các địa phương, đảm bảo tính liên thông dữ liệu giữa cao tốc và giao thông đô thị.

Liên quan đến hệ thống thu phí điện tử không dừng, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, tính đến cuối năm 2025, hệ thống ETC đã phủ sóng tại 168 trạm thu phí trên toàn quốc. Tỷ lệ phương tiện dán thẻ và sử dụng dịch vụ đạt trên 6,4 triệu (chiếm khoảng 96% tổng số phương tiện lưu hành). Tỷ lệ giao dịch thông qua hệ thống ETC chiếm tới 95% tổng số giao dịch, cơ bản giải quyết tình trạng ùn tắc tại các trạm thu phí.

Việc đầu tư hệ thống ITS đã mang lại bước tiến lớn trong ứng dụng công nghệ vào quản lý, vận hành và bảo trì đường bộ. Hệ thống giúp giám sát tự động 24/7, phát hiện sự cố nhanh chóng, hỗ trợ điều tiết lưu lượng kịp thời và cung cấp thông tin cảnh báo trực quan cho người tham gia giao thông.

Nhiều giải pháp phát triển ITS

Bên cạnh những kết quả, Cục Đường bộ Việt Nam cũng chỉ ra các rào cản khiến phát triển hệ thống ITS chưa được như kỳ vọng như: Việc triển khai còn phụ thuộc vào các giai đoạn phân kỳ đầu tư của từng dự án cao tốc, dẫn đến thiết bị, công nghệ và chuẩn kết nối chưa thực sự đồng nhất trên toàn mạng lưới.

Lực lượng quản lý, vận hành trực tiếp tại các TMC còn ít, chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý thực tế với các tình huống sự cố phức tạp trên hệ thống số. Bên cạnh đó, các công nghệ như AI, Big Data trong dự báo giao thông chưa được áp dụng sâu; vấn đề an toàn thông tin mạng cho hệ thống ITS cần được quan tâm đúng mức hơn.

Nguyên nhân được Cục Đường bộ chỉ ra là do ITS là lĩnh vực công nghệ đặc thù, tích hợp đa ngành (Giao thông - Viễn thông - Công nghệ thông tin), đòi hỏi nguồn vốn lớn và nhân lực chất lượng cao. Cơ chế đầu tư gắn liền với tiến độ xây dựng công trình giao thông (phân kỳ đầu tư) còn gặp khó khăn cho việc thiết kế và triển khai một hệ thống công nghệ thông tin xuyên suốt, toàn diện.

Từ thực tiễn này, Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, cần đẩy mạnh nghiên cứu và xây dựng hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh theo định hướng tổng thể, đồng bộ và thống nhất nhằm bảo đảm khả năng tích hợp và mở rộng hệ thống trong tương lai.

Đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ quản lý, vận hành. Lựa chọn công nghệ tiên tiến, chất lượng cao, có tính mở và khả năng nâng cấp, tránh đầu tư manh mún, chồng chéo. Bố trí nguồn lực phù hợp, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách để chủ động cập nhật, ứng dụng công nghệ mới.

Từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống tiêu chuẩn đầy đủ, thống nhất, đồng bộ cho hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh trên phạm vi toàn quốc; xây dựng lộ trình triển khai tổng thể, bảo đảm tính đồng bộ giữa các tuyến đường, các dự án và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị liên quan.

Ưu tiên các giải pháp thu hút và bố trí nguồn nhân lực chất lượng cao theo hướng ổn định, lâu dài, tập trung xây dựng đội ngũ chuyên sâu về công nghệ, quản lý và vận hành hệ thống giao thông thông minh. Đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp có kinh nghiệm trong và ngoài nước nhằm tiếp nhận, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực triển khai, vận hành thực tế.

Trần Duy