Cận cảnh 131 vòm cầu đá trăm năm tuổi sắp được cải tạo

UBND phường Hoàn Kiếm đang triển khai các bước chuẩn bị để lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 đối với khu vực vòm cầu phố Phùng Hưng, hướng tới chỉnh trang, tái thiết không gian đô thị, bảo tồn giá trị di sản và phát huy không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ đặc trưng của khu vực.

Khu vực lập đồ án có tổng diện tích khoảng 10 ha, trong đó đất quy hoạch 8,77 ha, tuyến vòm cầu dài tổng cộng 1,716 km từ phố Phùng Hưng tới phố Gầm Cầu. Hệ thống vòm cầu đá này nằm ở vị trí tiếp giáp phố cổ và khu phố Pháp, được xây từ đầu thế kỷ 20, trở thành một dấu ấn kiến trúc, lịch sử riêng của Hà Nội. Đồ họa: Đinh Hà.

Giai đoạn 1900 - 1902, người Pháp cho xây dựng tuyến đường sắt trên cao nối từ cầu Long Biên vào ga Hà Nội. Tuyến đường chạy dọc phố Phùng Hưng, đặt trên hệ thống 131 vòm cầu đá xanh vững chắc, hình thành cảnh quan kiến trúc đặc trưng còn tồn tại đến nay.

Các ô vòm được đánh số từ 2 đến 131, xây bằng đá hộc lắp ghép. Mỗi ô có diện tích khoảng 16 m2, chiều rộng tương đương nhau, còn chiều cao dao động 2 - 6 m tùy từng đoạn.

Đoạn vòm cầu đá chạy qua phố Gầm Cầu dài 500 m. Tuyến đường tập trung đông đúc hộ kinh doanh và quán ăn dù con phố chỉ rộng 4 m.

Năm 2019, Hà Nội từng thí điểm đục thông ô vòm số 93 tại góc phố Gầm Cầu giao Hàng Giấy. Tuy nhiên, đến nay, mặt vòm này vẫn quây tôn, bên trong chứa bàn ghế, biển quảng cáo của các hàng quán xung quanh.

Vòm cầu đá số 79 cũng được thí điểm đục thông năm 2021. Tuy nhiên, mặt ngoài ô vòm hiện quây tôn.

Một vòm cầu đá trên phố Gầm Cầu bám đầy bụi than đen kịt, xuống cấp sau thời gian dài các hàng ăn tận dụng vị trí này để nấu nướng.

Trong tổng số 131 vòm cầu hiện nay, có 6 vòm phục vụ giao thông, 97 vòm được xây bịt hai lớp tường, 21 vòm bịt bốn lớp và 7 vòm còn giữ nguyên trạng, nằm ở khu vực dưới ga Long Biên. Hình ảnh tại ô số 122 khu vực phố Gầm Cầu.

Một số ô vòm được để thông, trở thành lối đi từ nhiều năm nay của người dân. Hình ảnh tại ô số 9 gần ngõ Hàng Hương.

Một ngách nhỏ rộng hơn 1 m tại ngõ Hàng Hương nằm sát các ô vòm bị bịt kín, bên trong là nơi ở của một số hộ dân.

Dọc tuyến phố Phùng Hưng hướng về Hàng Cót, gần 20 ô vòm được trang trí bằng nhiều tác phẩm nghệ thuật, tạo nên không gian sinh động.

Đơn vị tư vấn đề xuất định hướng phát triển theo từng đoạn: khu vực từ Cửa Đông đến Lê Văn Linh hình thành không gian thủ công mỹ nghệ; đoạn Lê Văn Linh - Hàng Cót phát triển thành không gian văn hóa, nghệ thuật cộng đồng; đoạn Hàng Cót - Hàng Giấy tập trung phát triển không gian ẩm thực; đoạn phố Gầm Cầu - Nguyễn Thiếp trở thành khu chợ truyền thống; còn đoạn từ Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên được định hướng thành công viên công cộng, gắn với bảo tồn ga Long Biên.

Đinh Hà