Cái Mép - Thị Vải: Gỡ 'nút thắt' logistics, chờ cú hích hạ tầng để bứt tốc

Cái Mép - Thị Vải cụm cảng được đánh giá có tiềm năng hàng đầu, nhưng lại chưa hình thành được một trung tâm logistics quy mô lớn như kỳ vọng. Trả lời câu hỏi của phóng viên vì sao doanh nghiệp vẫn đặt kho tại TP.HCM, Bình Dương (trước đây) thay vì gần cảng; vì sao đến nay cụm cảng này vẫn chưa có trung tâm logistics quy mô lớn dù đã được quy hoạch từ lâu, đại diện Sở Xây dựng TP.HCM cho rằng cần nhìn vấn đề từ cấu trúc chuỗi cung ứng thay vì chỉ từ góc độ quy hoạch.

Theo Sở Xây dựng, việc doanh nghiệp vẫn đặt kho bãi tại TP.HCM hay khu vực Bình Dương, Đồng Nai không phải là điều bất thường. Khu vực Bình Dương (trước đây) và Đồng Nai là các trung tâm sản xuất hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, trong khi đó TP.HCM (trước sáp nhập) là thị trường tiêu thụ hàng đầu. Do đó, việc doanh nghiệp đặt kho tại các khu vực này là hoàn toàn phù hợp với nhu cầu thực tiễn và mạng lưới logistics.

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải là cảng biển sâu nhất Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: Znews

Ở chiều ngược lại, khu vực Cái Mép -Thị Vải không phải là “vùng trống” về hạ tầng hậu cần như nhiều người vẫn nghĩ. Tại đây đã có hệ thống kho bãi phục vụ khách hàng trong khu vực, cùng hai cảng cạn đang hoạt động là Phú Mỹ và Cái Mép (phường Tân Phước). So với một số địa bàn khác, mật độ hạ tầng logistics tại đây thậm chí không hề thấp.

Tuy nhiên, điều còn thiếu chính là một trung tâm logistics quy mô lớn, đóng vai trò “đầu não” điều phối chuỗi vận chuyển và tối ưu hóa dòng hàng hóa. Một trong những dự án được Sở Xây dựng lấy làm minh chứng là trung tâm logistics Cái Mép Hạ. Theo thông tin từ cơ quan này, dự án này đã được phê duyệt quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 vào tháng 4.2024, với quy mô khoảng 1.686,73ha, bao gồm cả khu logistics và bến cảng hạ lưu. Riêng phần bến cảng cũng đã được cập nhật vào quy hoạch chi tiết phát triển cảng biển khu vực, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, trung tâm logistics này được định hướng trở thành một cấu phần của khu thương mại tự do gắn với cảng Cái Mép Hạ. Đề án thành lập khu thương mại tự do TP.HCM hiện đang được các sở, ngành trình UBND Thành phố theo cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép.

Theo lộ trình, sau khi khu thương mại tự do được thành lập, thành phố sẽ tiến hành lựa chọn nhà đầu tư chiến lược để triển khai trung tâm logistics quy mô lớn. Nói cách khác, dự án vẫn đang ở giai đoạn “chuẩn bị nền móng”, chờ hoàn thiện khung thể chế trước khi bước vào triển khai thực tế.

Điểm nghẽn lớn nhất: kết nối giao thông

Nếu phải gọi tên một “nút thắt” lớn nhất của Cái Mép - Thị Vải hiện nay, thì đó chính là kết nối hạ tầng. Sở Xây dựng thẳng thắn nhìn nhận, hệ thống giao thông đường bộ kết nối vùng còn hạn chế, trong đó Quốc lộ 51 gần như là trục chính duy nhất. Sự phụ thuộc này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của cụm cảng, mà còn đẩy chi phí logistics của doanh nghiệp lên cao.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ký Quyết định số 191/QĐ-BXD công bố mở cảng cạn Cái Mép – Thị Vải, với diện tích đã thỏa thuận 9,15 ha; năng lực thông quan 133.000 TEU/năm; trong giai đoạn 1 có diện tích 9,15 ha. Trong ảnh: Phối cảnh Cảng cạn Cái Mép.

Trong bối cảnh đó, giai đoạn 3-5 năm tới được xem là “cửa sổ cơ hội” khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đang được thúc đẩy tiến độ. Các tuyến vành đai 3, vành đai 4, cao tốc Bến Lức - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu, cùng cầu Phước An hay việc mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây được kỳ vọng sẽ tạo ra mạng lưới kết nối đa hướng, thay vì phụ thuộc vào một trục đường duy nhất.

Song song đó, các chương trình kết nối liên vùng giữa TP.HCM với Đồng Nai, Tây Ninh cũng đang được triển khai, bổ sung thêm “đường ra” cho hàng hóa từ khu vực cảng.

Không dừng ở đường bộ, Theo Sở Xây dựng, thành phố đang tính đến bài toán dài hơi hơn: phát triển vận tải đa phương thức. Theo đó, hệ thống metro đang được xây dựng, cùng với định hướng kết nối đường sắt, sẽ mở ra khả năng liên kết Cái Mép - Thị Vải với sân bay quốc tế Long Thành và các vùng sản xuất. Khi đó, hàng hóa có thể di chuyển linh hoạt giữa đường bộ, đường sắt và đường thủy.

Ở một hướng khác, thành phố cũng phối hợp với Bộ Xây dựng xây dựng đề án tối ưu hóa kết nối và khai thác các bến cảng thuộc nhóm cảng biển số 4. Mục tiêu là tăng cường vận tải đường thủy, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ vốn đang quá tải.

Về chiến lược dài hạn, theo Sở Xây dựng, việc phát triển Cái Mép - Thị Vải thành trung tâm logistics và trung tâm hàng hải đã được xác định trong các quy hoạch cấp quốc gia và định hướng phát triển vùng Đông Nam bộ. Trên cơ sở đó, TP.HCM đang hoàn thiện đề án phát triển, hiện đại hóa cụm cảng này thành cảng cửa ngõ quốc tế, có khả năng trung chuyển quy mô lớn trong khu vực. Đề án không chỉ dừng ở hạ tầng, mà còn bao gồm các giải pháp về cơ chế chính sách, thu hút đầu tư, cũng như định hướng “xanh hóa” và hiện đại hóa hoạt động cảng.

Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, kết hợp với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải sẽ có được ưu thế về thuận lợi thương mại, được kết nối đa phương thức xuyên vùng, xuyên quốc gia trong hành lang kinh tế Xuyên Á (Quốc lộ 22 và cao tốc TP.HCM - Mộc Bài), và các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, giúp vận chuyển hàng hóa được thuận tiện hơn, giảm thời gian, chi phí logistics, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm cảng này, của doanh nghiệp xuất nhập khẩu và của cả quốc gia.

Trọng Dân