Các quốc gia ứng phó khủng hoảng xăng dầu ra sao?

Gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz đang tạo ra một cú sốc năng lượng quy mô lớn chưa từng có trong nhiều thập kỷ. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu bị ảnh hưởng khi tuyến vận chuyển chiến lược này gần như tê liệt từ cuối tháng 2. Ước tính có tới 11 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 140 tỷ m³ khí đốt bị gián đoạn, đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng và kéo theo mặt bằng giá năng lượng tăng mạnh trên toàn cầu.

Không chỉ dừng ở thị trường nhiên liệu, cú sốc này nhanh chóng lan sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Lạm phát gia tăng, chi phí nhập khẩu leo thang và tăng trưởng kinh tế đối mặt với nhiều rủi ro. Các chuyên gia nhận định mức độ ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng hiện nay thậm chí vượt cả những cú sốc dầu mỏ trong thập niên 1970 hay giai đoạn biến động do xung đột Nga - Ukraine. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn, đây được xem là một trong những biến động năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Bộ Công Thương liên tục ban hành các chỉ đạo nhằm duy trì hoạt động thông suốt của hệ thống phân phối xăng dầu, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu.

Trước tình hình đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã phối hợp với các quốc gia thành viên triển khai giải pháp quy mô lớn chưa từng có, trong đó có việc giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh đây chỉ là biện pháp giảm sốc tạm thời, trong khi giải pháp căn cơ vẫn phụ thuộc vào việc khôi phục hoạt động bình thường tại eo biển Hormuz.

Trên thực tế, gián đoạn nguồn cung đã tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và đời sống. Nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á buộc phải giảm công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào, trong khi tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, kéo theo chi phí sản xuất và sinh hoạt leo thang. Tại Pháp, giá xăng phổ biến lên tới 1,87 euro/lít và dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít, tạo áp lực lớn đối với người dân và doanh nghiệp.

Để ứng phó với tình trạng giá năng lượng tăng vọt, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp điều hành mạnh tay. Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung yêu cầu áp dụng giá trần nhiên liệu và các biện pháp ổn định thị trường ngoại hối. Trong khi đó, Hungary áp trần giá bán lẻ xăng dầu, đồng thời mở kho dự trữ quốc gia để bảo đảm nguồn cung trong nước.

Một số quốc gia lựa chọn biện pháp hành chính để kiểm soát tiêu thụ. Slovenia áp dụng hạn mức mua nhiên liệu, giới hạn mỗi phương tiện cá nhân tối đa 50 lít/ngày, còn doanh nghiệp và các nhóm ưu tiên là 200 lít. Thậm chí, các doanh nghiệp như MOL Group còn siết chặt hơn với mức giới hạn thấp hơn đối với khách hàng cá nhân.

Tại châu Âu, nhiều nước kết hợp linh hoạt giữa điều tiết giá và chính sách tài khóa. Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá nhằm hạn chế tâm lý đầu cơ, trong khi Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%. Đây được xem là những giải pháp vừa giảm áp lực chi phí, vừa hỗ trợ phục hồi kinh tế.

Ở châu Á, khu vực chịu tác động trực tiếp do phụ thuộc lớn vào nguồn cung qua Hormuz các biện pháp được triển khai theo hướng tiết giảm tiêu thụ và bảo đảm nguồn cung. Sri Lanka áp dụng hạn mức nhiên liệu; Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công nhằm giảm nhu cầu di chuyển; Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện cá nhân. Đồng thời, các nền kinh tế lớn như Nhật Bản và Hàn Quốc tăng cường dự trữ và kiểm soát giá để ổn định thị trường.

Tại Việt Nam, với đặc thù là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu, tác động từ biến động giá thế giới đã nhanh chóng lan tới nền kinh tế. Tuy nhiên, nhờ triển khai các biện pháp điều hành sớm và đồng bộ, nguồn cung trong nước vẫn được bảo đảm, không để xảy ra gián đoạn trên diện rộng.

Bộ Công Thương đã liên tục ban hành các chỉ đạo nhằm duy trì hoạt động thông suốt của hệ thống phân phối xăng dầu, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí, góp phần hạn chế biến động mạnh và kiểm soát lạm phát. Bên cạnh đó, các giải pháp tăng cường dự trữ và bảo đảm lưu thông hàng hóa tiếp tục được triển khai nhằm nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc từ bên ngoài.

Diễn biến hiện nay cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo đảm nguồn cung, điều hành linh hoạt giá và kiểm soát thị trường. Về dài hạn, việc nâng cao dự trữ chiến lược, sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo và tăng cường hợp tác khu vực sẽ là những trụ cột quan trọng giúp các quốc gia chủ động hơn trước những “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz.

Đình Khương