Các chiến thuật bất đối xứng của Iran tác động tới Mỹ và Israel như thế nào?

Iran đã sử dụng những chiến thuật phi đối xứng nào?

Chiến thuật bào mòn năng lực đối phương

Kể từ khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2, Tehran đã tiến hành hàng loạt đợt phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực Vịnh.

Bằng cách kết hợp nhiều loại tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung cùng với các đợt tấn công UAV bầy đàn, Iran được cho là đang tìm cách làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn của Israel và Mỹ.

Ảnh minh họa

Chiến tranh kinh tế

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, đây là con đường duy nhất để các nước sản xuất dầu tại vùng Vịnh tiếp cận đại dương.

Hôm 11/3, Iran tiếp tục tấn công các tàu chở nhiên liệu trong vùng biển Iraq. Tình trạng bất ổn xung quanh eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu thô Brent vượt mốc 100 USD/thùng trong tuần trước và tiếp tục biến động mạnh, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh đó, Tehran cũng nhắm vào các cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng trong khu vực như sân bay và các nhà máy khử mặn - vốn đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp nước. Các kho chứa dầu cũng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Tác động đến hệ thống tài chính toàn cầu

Trong khi đó, hôm 10/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã cảnh báo sẽ tấn công các “trung tâm kinh tế và ngân hàng” có liên hệ với Mỹ và Israel tại khu vực vùng Vịnh, sau khi Tehran cáo buộc một ngân hàng Iran bị tấn công mạng trong bối cảnh chiến sự bước sang ngày thứ 12.

Sau cảnh báo này, nhiều ngân hàng quốc tế như Citibank và HSBC tại Qatar đã bắt đầu đóng cửa, làm gia tăng nguy cơ bất ổn đối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Ngoài ra, một loạt tập đoàn công nghệ lớn như Google, Microsoft, Palantir Technologies, IBM, Nvidia và Oracle, cùng với các văn phòng và hạ tầng dịch vụ điện toán đám mây cũng có chi nhánh tại nhiều thành phố của Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, và đã bị Iran đưa vào danh sách mục tiêu tiềm tàng.

Sử dụng lực lượng ủy nhiệm

Iran cũng tìm cách khiến quân đội Mỹ - vốn vượt trội về sức mạnh cùng các đồng minh phải phân tán lực lượng thông qua mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm tại Iraq, Lebanon và Yemen. Theo đó, lực lượng Hezbollah tại Lebanon đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào miền Bắc Israel kể từ ngày 2/3 như một phần trong các đòn trả đũa của Iran.

Theo chuyên gia John Phillips, cốt lõi của chiến lược bất đối xứng này là mạng lưới các đối tác và lực lượng ủy nhiệm gồm Hezbollah tại Lebanon, các nhóm dân quân Shiite tại Iraq, các nhóm vũ trang ở Syria, Hamas tại Gaza, cùng lực lượng Houthis ở Yemen. Những lực lượng này được cho là nhận vũ khí, huấn luyện, tài chính và định hướng ý thức hệ từ Tehran.

Theo ông John Phillips - chuyên gia tư vấn an toàn, an ninh và rủi ro, đồng thời là cựu chỉ huy huấn luyện quân sự, mạng lưới này cho phép Iran gây sức ép lên Israel, Mỹ và các tuyến hàng hải khu vực trên nhiều mặt trận khác nhau, “với chi phí thấp hơn nhiều so với việc triển khai lực lượng chính quy của Iran”.

Hệ thống phòng thủ nhiều lớp

Iran cũng tổ chức cấu trúc phòng thủ của mình theo nhiều tầng lớp, thay vì tập trung quyền chỉ huy trong một chuỗi mệnh lệnh duy nhất có thể bị tê liệt bởi các cuộc tấn công nhằm vô hiệu hóa ban lãnh đạo.

Khái niệm này gắn liền với sự phát triển của lực lượng quân sự song song là IRGC, đặc biệt dưới thời Tổng tư lệnh Mohammad Ali Jafari - người lãnh đạo lực lượng này từ năm 2007 đến 2019.

Học thuyết này có hai mục tiêu chính: khiến hệ thống chỉ huy của Iran khó bị vô hiệu hóa bằng sức mạnh quân sự, đồng thời khiến cục diện chiến trường khó có thể nhanh chóng ngã ngũ.

Các chiến thuật này đã gây thiệt hại gì cho Mỹ và Israel?

Chiến lược tác chiến bất đối xứng của Iran đã khiến cuộc chiến trở nên tốn kém hơn đáng kể đối với Mỹ. Washington buộc phải chi hàng tỷ USD để bổ sung kho dự trữ các loại tên lửa đắt tiền như Tomahawk, cũng như các tên lửa cho hệ thống phòng thủ Patriot và THAAD.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), chỉ riêng 100 giờ đầu tiên của chiến dịch Epic Fury - mật danh cho cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã khiến Washington tiêu tốn khoảng 3,7 tỷ USD, phần lớn nằm ngoài ngân sách dự kiến.

Về phía Israel, nền kinh tế nước này vốn chịu áp lực lớn do các cuộc xung đột kéo dài tại dải Gaza và Lebanon thì nay các đợt còi báo động hằng ngày buộc hàng triệu người dân phải xuống hầm trú ẩn đã làm gia tăng sức ép trong nước đối với chính phủ.

Mặc dù Lầu Năm Góc chưa công bố con số chính thức về chi phí chiến tranh, hai nguồn tin từ Quốc hội Mỹ tuần trước cho biết cuộc chiến hiện tiêu tốn của Washington khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày. Một ngày sau đó, trang tin Politico đưa tin các nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ lo ngại Lầu Năm Góc thực tế có thể đang chi gần 2 tỷ USD mỗi ngày cho cuộc chiến.

Trong khi đó, theo nguồn tin quen thuộc với vấn đề này nói với hãng tin Reuters, các quan chức trong chính quyền của Tổng thống Donald Trump trong một cuộc điều trần trước Quốc hội tuần này ước tính 6 ngày đầu của cuộc chiến với Iran đã tiêu tốn ít nhất 11,3 tỷ USD.

Phóng viên Rosiland Jordan của Al Jazeera tại Washington cho biết, sau khi báo cáo của CSIS được công bố tuần trước, Lầu Năm Góc đã chuẩn bị đề xuất gói ngân sách bổ sung 50 tỷ USD nhằm tái bổ sung các tên lửa Tomahawk, tên lửa Patriot và các hệ thống đánh chặn THAAD đã được sử dụng trong tuần đầu của cuộc chiến, cũng như thay thế những trang thiết bị bị hư hại hoặc hao mòn trong quá trình tác chiến.

Chiến thuật của Iran đang phát huy hiệu quả ra sao?

Theo báo cáo của Trung tâm Soufan - một tổ chức phân tích an ninh phi lợi nhuận có trụ sở ở Mỹ, “mô hình các cuộc phản công của Iran cho thấy một cách tiếp cận tác chiến nhiều tầng, nhằm gây sức ép lên các quốc gia vùng Vịnh, tạo ra sự gián đoạn khu vực trên cả đất liền, trên biển và trên không, đồng thời tìm cách làm cạn kiệt nguồn lực phòng thủ của Mỹ và các đồng minh”.

Báo cáo nhận định, Tehran dường như đang theo đuổi một “cuộc chiến bền bỉ”, đó là kéo dài xung đột, mở rộng chiến trường sang mặt trận kinh tế, khiến chi phí chiến tranh ngày càng trở nên khó chấp nhận, tiết kiệm các năng lực quân sự tiên tiến và liên tục gây tổn thất về nhân lực cũng như tài chính cho đối phương.

“Các biện pháp này được thực hiện nhằm khiến cho mức độ chịu đựng về chính trị của Mỹ và Israel sẽ suy giảm nhanh hơn Iran”, báo cáo cho biết.

Áp lực chính trị gia tăng ở Mỹ và Israel

Diễn biến này có thể đang phát huy tác dụng khi chi phí chiến tranh bắt đầu trở thành vấn đề gây tranh cãi chính trị tại Washington.

Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Mỹ Hakeem Jeffries tuần trước tuyên bố tại một cuộc họp báo ở Đồi Capitol rằng Tổng thống Donald Trump đang “đẩy nước Mỹ vào một cuộc xung đột bất tận khác tại Trung Đông” và “chi hàng tỷ USD để ném bom Iran”.

Ông Jeffries chỉ trích rằng chính quyền có thể chi hàng tỷ USD cho chiến tranh nhưng lại không tìm được nguồn ngân sách để giúp người dân Mỹ dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế, mua nhà lần đầu hay giảm chi phí sinh hoạt hằng ngày.

Tổng thống Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 phần lớn nhờ cam kết giải quyết tình trạng chi phí sinh hoạt gia tăng, trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ diễn ra trong năm nay. Theo các nhà phân tích, chi phí chiến tranh có thể trở thành yếu tố bất lợi đối với ông trước cử tri.

Tại Israel, chính trị gia đối lập Yair Golan cũng chỉ trích cách chính phủ xử lý khía cạnh kinh tế của cuộc chiến. Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông cho rằng cuộc chiến với Iran đã được lên kế hoạch trong nhiều tháng nhưng chính phủ Israel vẫn chưa chuẩn bị một kế hoạch kinh tế rõ ràng để hỗ trợ người dân trong thời chiến.

Khả năng gây sức ép của Iran

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Tổ chức phân tích Khủng hoảng Quốc tế, nhận định rằng với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ và bất chấp khoảng cách lớn về công nghệ, Iran đã cho thấy khả năng khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào trạng thái rủi ro, qua đó gây sức ép buộc Washington phải nhượng bộ trước.

Theo ông, các đợt tấn công liên tục bằng máy bay không người lái giá rẻ cùng những cuộc tập kích tên lửa ở quy mô hạn chế có thể làm gián đoạn nền kinh tế của Israel và các nước vùng Vịnh, đồng thời gây chấn động thị trường năng lượng và cuối cùng dẫn tới việc giá xăng tại Mỹ tăng cao.

Tuy vậy, theo chuyên gia an ninh người Anh John Phillips, chiến lược này chỉ đạt được thành công ở mức độ nhất định.

Ông cho rằng cách tiếp cận bất đối xứng đã giúp Iran tồn tại trước các lệnh trừng phạt khắc nghiệt, các chiến dịch bí mật và những cuộc tấn công thường xuyên, đồng thời vẫn duy trì khả năng tấn công các căn cứ của Mỹ, lãnh thổ Israel và cơ sở hạ tầng tại vùng Vịnh. Điều này làm gia tăng đáng kể chi phí chính trị và quân sự đối với bất kỳ nỗ lực nào nhằm thay đổi chế độ tại Tehran.

Tầm ảnh hưởng của Iran, trải dài từ Lebanon và Syria tới Iraq và Yemen, cũng cho phép nước này định hình các cuộc khủng hoảng khu vực, nhanh chóng đẩy cao mức độ căng thẳng của các xung đột địa phương và buộc đối thủ phải dành nguồn lực lớn cho phòng thủ tên lửa, hệ thống chống UAV, bảo vệ tuyến hàng hải và duy trì các liên minh quân sự trong khu vực.

Tuy nhiên, ông Phillips cũng cảnh báo chiến lược này đang đối mặt với những hạn chế ngày càng rõ rệt. Một số lực lượng ủy nhiệm chủ chốt như Hezbollah và nhiều nhóm dân quân khác đã chịu tổn thất về lãnh đạo và cơ sở hạ tầng. Mạng lưới này vì thế trở nên phân tán hơn, đôi khi khó kiểm soát hơn, làm gia tăng nguy cơ leo thang ngoài ý muốn.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp