Cà phê Khe Sanh: Trăm năm đọng lại hôm này...

Tôi tỉ mẫn lần giở cuốn sách mới tinh, như thể còn thơm mùi mực. Cuốn sách khổ khá lớn, dày dặn hơn 350 trang, gói ghém chừng 45 bài viết của các nhà báo, nhà văn, nhà thơ trong và ngoài tỉnh, cùng các cây bút nặng lòng với quê hương Quảng Trị kèm theo nhiều ảnh đẹp, đặc biệt là ảnh của nhà nhiếp ảnh Đinh Giao Hữu.

Tập sách "Trăm năm cà phê Khe Sanh" - Ảnh: P.X.D

Có thể kể ra những tên tuổi dày dạn nghề nghiệp và khá quen thuộc trong làng báo chí, văn chương, từ Huỳnh Dũng Nhân, Lê Đức Dục, Nguyễn Hoàn, Đinh Như Hoan, Lâm Chí Công, Minh Tứ, Đào Tâm Thanh, Lâm Quang Huy, Hồ Sĩ Bình, Nguyễn Hữu Quý, Hoàng Công Danh, Hoàng Hải Lâm, Phạm Xuân Hùng, Lâm Hưng Thơ, Công Điền, Trần Quang Đại, Bội Nhiên, Mạnh Thành-Nguyên Linh… cho đến những nhà báo tỉnh nhà đã và đang có mặt trong đội hình chủ lực truyền thông của địa phương, như: Lê Vĩnh Nhiên, Phan Hoài Hương, Phan Tân Lâm, Lâm Hạnh, Thanh Hải, Ko Kăn Sương… hay những tác giả có quen, có lạ, như: Võ Khánh Linh, Đoàn Duy Long, Bảo Nghi, Nguyễn Trọng Luân, Như Quỳnh, Bùi Phúc, Nguyễn Thị Việt Nga…

Có những tác giả viết nhiều bài, như: Nguyễn Hoàn, Yên Mã Sơn, Phan Tân Lâm, Công Điền… Mỗi người một vẻ, tạo nên bản hợp xướng đa thanh, đa sắc nồng nhiệt, hân hoan đón mừng lễ kỷ niệm 100 năm cà phê Khe Sanh rộn ràng và cũng đầy cảm hứng.

Tập sách gồm 3 phần: Phần 1 mang tên "Từ nơi ươm mầm", phần 2 là "Hương vị bay xa" và phần 3 là "Bên ly cà phê, kể chuyện vùng đất". Tập sách được ví như một ký sự dài kỳ, dung nạp đa thể loại, vừa có chất báo chí thông tấn ấm nóng thời sự, lại vừa có những nhẩn nha tìm tòi, tra cứu lai lịch cà phê, rồi những suy tư triết học, những cảm xúc riêng tây nghiêng về bút ký, đậm đà hương vị văn chương và cả những trữ tình ngoại đề, tuy có vẻ diệu vợi mà vẫn không xa rời hiện thực hôm qua và cả hôm nay.

Bài viết của Nguyễn Hoàn như một nén tâm hương tri ân một người Pháp có công đem cây cà phê đến trồng ở Khe Sanh cách đây tròn thế kỷ, đúng với đạo lý truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam: “Ăn quả nhớ người trồng cây”. Tác giả tâm tình: “…như một lời tạ ơn đối với Bà mẹ thiên nhiên mà Eugène Poilane từng ngưỡng mộ, đồng thời ghi nhận những đóng góp của ông trong việc tìm kiếm, khảo nghiệm và hình thành vùng trồng cà phê ở Khe Sanh, tôn vinh những người trồng, chế biến, kinh doanh cà phê-những người đã chung tay phát triển cà phê trên “miền đất quả vàng” Hướng Hóa (cũ), làm nên thương hiệu cà phê Khe Sanh nức tiếng hôm nay…”.

Dưới góc nhìn và cảm quan lịch sử từ cây cà phê, tác giả Yên Mã Sơn trong bài “Đồn điền mụ Rôm” đã viết: “…Đến năm 1941, Tỉnh ủy Quảng Trị cử đồng chí Lê Xích lên công tác tại đồn điền mụ Rôm để mở rộng hoạt động. Tại đây, đồng chí Lê Xích đã giác ngộ và kết nạp thêm 2 quần chúng và thành lập chi bộ đầu tiên ở Hướng Hóa”.

Bìa sách "Trăm năm cà phê Khe Sanh" - Ảnh: P.X.D

Khi chứng kiến những đổi thay của cây cà phê trên mảnh đất Khe Sanh cũng như cả vùng trồng cà phê thuộc Hướng Hóa (cũ), tác giả Lê Vĩnh Nhiên đã hứng khởi viết đoạn kết bài “Hương cà phê Khe Sanh”: “…Nhưng đất thì không thể quên. Đất đã cất giữ ký ức chiến tranh để hôm nay nở thành những mùa hoa trắng ngần, kết thành những chùm quả đỏ chín. Và từ vùng đất từng được thế giới biết đến bởi tiếng bom, Khe Sanh hôm nay được nhớ đến bằng hương cà phê-hương thơm của hòa bình”.

Trong bản hợp xướng nhiều bè, nhiều giọng về cây cà phê Khe Sanh, đôi khi người đọc, người xem lắng lại chỉ vì một chi tiết, nhưng cũng đầy ám ảnh qua ngòi bút ký giả Đào Tâm Thanh: “Trước khi qua Mỹ, tôi đã nhờ nhà báo Lâm Chí Công giới thiệu một sản phẩm cà phê Khe Sanh để làm quà tặng. Và may mắn trong một buổi sáng đẹp trời nơi miền biên ải Lao Bảo, tôi đã được trò chuyện với Trương Nhật Linh sinh năm 1975, chủ thương hiệu cà phê Huy An Khe Sanh” (Cà phê Khe Sanh-chắp nhặt dông dài…).

Cũng như Phan Hoài Hương đã nhẹ nhàng, tinh tế thưởng thức “Hương của đất” khi tái hiện những cuộc du lịch của tâm hồn qua câu chuyện về du khách đến với hương vị cà phê Khe Sanh, như một lời mời mọc ân cần: “ Vậy nên, hãy một lần ghé Khe Sanh, để nhâm nhi ngụm cà phê mang hương của núi rừng, để lang thang qua những bản làng, nghe gió, nghe cây kể chuyện và cảm nhận mạch nguồn văn hóa sâu lắng của mảnh đất này”.

Bài “Khe Sanh-miền đất chữa lành” của Hoàng Công Danh có thể xem là một bản văn tự ngoại đề nếu lấy hệ sinh thái cây cà phê làm tâm quy chiếu. Vậy mà bút ký vẫn chạm đến những nỗi niềm nhân thế, vừa thời sự, lại vừa mang hơi hướng vĩnh cữu, khi muốn thanh lọc, tắm gội cho tâm hồn được bình yên; ấy là sự tìm về với thiên nhiên như một cách trở về cội rễ để nhận lấy thuốc thang từ không gian huyền nhiệm, nhuốm đượm màu thiền: “Chữa lành tại Khe Sanh, vì thế không phải là một cách nói hoa mỹ, mà thực ra là một cuộc trở về. Trở về với sự nguyên sơ của thiên nhiên, và quan trọng hơn cả, là trở về với sự an yên "nhân chi sơ" vốn có trong sâu thẳm của lòng mình”.

Còn rất nhiều điều bổ ích và thú vị, đáng nói về tập sách này, nhưng bài viết nhỏ này của tôi cũng chỉ như “cưỡi ngựa xem hoa”. Mong rằng tập sách, cùng với tình yêu cà phê, tình yêu Quảng Trị, sẽ lan tỏa và truyền cảm hứng nhiều hơn nữa để mọi người cùng chung sức, chung lòng, nắm chặt tay nhau, hết mình theo đuổi ước mơ phồn thịnh của vùng đất lịch sử đôi bờ vĩ tuyến 17...

 Phạm Xuân Dũng