Bước lùi chiến thuật

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN phát

Mục tiêu ưu tiên trước hết của Tổng thống Donald Trump là hạ nhiệt giá xăng và dầu diesel trước ngày bỏ phiếu. Tiếp đến là mục tiêu duy trì kênh đối thoại với Tổng thống Nga Vladimir Putin, hướng tới một thỏa thuận hòa bình mang dấu ấn cá nhân. Mục tiêu thứ ba là tránh để chính sách đối ngoại của mình tạo thêm cú sốc cho nền kinh tế Mỹ. Bởi, gói trừng phạt có thể kéo theo các biện pháp thuế quan đối với những nước mua dầu của Nga, làm gia tăng chi phí thương mại và nguy cơ đẩy giá cả lên cao.

Sở dĩ Tổng thống Donald Trump phải hành xử như thế vào lúc này là vì thời hạn bầu cử giữa nhiệm kỳ đã cận kề. Nếu để các biện pháp tự động có hiệu lực rồi mới tìm cách điều chỉnh, chính quyền có thể phải đối mặt với những hệ quả pháp lý và kinh tế phức tạp hơn. Ngay trước đấy, Tổng thống Donald Trump đã ký thỏa thuận liên quan đến nguồn cung diesel với Nga.

Nếu các biện pháp trừng phạt tác động trực tiếp đến thỏa thuận này, Mỹ sẽ phải giải quyết mâu thuẫn giữa mục tiêu duy trì nguồn cung và mục tiêu gia tăng sức ép lên Nga. Chính vì thế, khi ngày bỏ phiếu đã cận kề, hành động sớm có ý nghĩa hơn nhiều so với chờ đợi.

Đặc biệt, trong bối cảnh phe đảng Cộng hòa có thể mất đa số tại Quốc hội, việc hạn chế những quyết định có nguy cơ khiến cử tri bất bình trở thành một ưu tiên chính trị dễ hiểu. Đó là phản xạ của người chữa cháy, không phải của người hoạch định chiến lược.

Về phần mình, Nga có cơ hội giảm bớt sức ép và kéo dài thời gian, trong khi những bên trông cậy vào các biện pháp trừng phạt để buộc Nga thay đổi hành vi có nguy cơ mất đi một phần đòn bẩy. Với Ukraine, nguy cơ là một công cụ gây sức ép kinh tế quan trọng của đồng minh lớn nhất bị tạm thời vô hiệu hóa.

Với Liên minh châu Âu (EU), quyết định của Mỹ có thể làm giảm tính đồng bộ trong chính sách đối ngoại của phương Tây, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả chung của các biện pháp trừng phạt. Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng lớn của dầu Nga, có thể được hưởng lợi. Uy tín của Mỹ cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng: Nếu một đạo luật có thể nhanh chóng bị đình chỉ vì những sức ép trước mắt, các đối tác sẽ nghi ngờ tính ổn định và nhất quán trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Rõ ràng, quyết định đình chỉ trừng phạt có thể xuất phát từ sức ép trước mắt, nhưng cũng có thể là một bước đi chiến thuật trong tính toán dài hạn của Washington, bởi việc đình chỉ hiện được ấn định cho 60 ngày. Tương quan quyền lực trong Quốc hội sau bầu cử sẽ thay đổi và bởi đạo luật vẫn có hiệu lực đến tận năm 2031, do đó, đình chỉ không nhất thiết đồng nghĩa với từ bỏ trừng phạt. Nó có thể là một bước lùi tạm thời để giữ dư địa mặc cả, rồi tái sử dụng sức ép khi đàm phán bế tắc.

Ngược lại, nếu đàm phán bế tắc hoặc sức ép chính trị đòi hỏi một lập trường cứng rắn hơn, các biện pháp trừng phạt có thể trở lại thành công cụ gây sức ép. Vì thế, câu hỏi cần có câu trả lời là phải chăng Mỹ đang tạm lùi để chuẩn bị cho một chiến lược gây sức ép hiệu quả hơn, hay đang hy sinh tính nhất quán của chính sách đối ngoại để đổi lấy lợi ích chính trị ngắn hạn?

Đại sứ Trần Đức Mậu