Bữa ăn học đường - ưu đãi phải đi cùng trách nhiệm

Đặc biệt, việc đề xuất miễn thuế đối với thu nhập từ hoạt động cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, được thảo luận tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI ngày 23-10, mở ra kỳ vọng bổ sung nguồn lực, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ.

Tuy nhiên, chính sách ưu đãi chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi lợi ích được chuyển hóa thành chất lượng bữa ăn tốt hơn cho học sinh, an toàn thực phẩm phải luôn được đặt lên hàng đầu.

Thực tế cho thấy, tổ chức bữa ăn học đường là một quy trình liên hoàn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ ở tất cả các khâu, từ lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến giao nhận và chia suất tại trường. Chỉ một mắt xích lỏng lẻo, một khâu thiếu trách nhiệm cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh.

Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm, tình trạng suất ăn đến chậm, chất lượng không tương xứng với giá tiền, khẩu phần thiếu cân đối hay thực đơn chưa được công khai đầy đủ cũng khiến phụ huynh lo ngại. Đằng sau những bất cập ấy là nhiều nguyên nhân đan xen. Áp lực cạnh tranh về giá trong đấu thầu, lựa chọn nhà cung cấp có thể khiến chất lượng bị xem nhẹ nếu tiêu chí đánh giá chưa toàn diện. Một số đơn vị vì chạy theo lợi nhuận có thể cắt giảm chi phí nguyên liệu, nhân công, vận chuyển hoặc đầu tư thiết bị.

Trong khi đó, công tác kiểm tra ở một số nơi còn nặng về hồ sơ, chưa bám sát thực tế chế biến, bảo quản và giao nhận; sự phối hợp giữa nhà trường, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và phụ huynh chưa thực sự hiệu quả. Khi trách nhiệm bị chia cắt, không có chủ thể chịu trách nhiệm đến cùng, sai sót rất dễ nảy sinh, còn người chịu rủi ro cuối cùng lại chính là học sinh.

Vì vậy, khi đề xuất miễn thuế được triển khai, vấn đề không chỉ là doanh nghiệp được hưởng ưu đãi bao nhiêu, mà quan trọng hơn còn là học sinh sẽ nhận được lợi ích gì.

Ưu đãi phải đi cùng trách nhiệm, với những điều kiện cụ thể và có thể kiểm chứng. Trước hết, cần quy định rõ thu nhập được miễn thuế phải phát sinh từ hoạt động cung cấp suất ăn theo hợp đồng với cơ sở giáo dục; có đầy đủ hóa đơn, chứng từ và được hạch toán minh bạch, nhất là đối với doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực. Việc hưởng ưu đãi phải gắn với nghĩa vụ tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm, thực hiện đầy đủ cam kết trong hợp đồng và bảo đảm chất lượng dịch vụ. Cơ quan chức năng cần xây dựng cơ chế đánh giá định kỳ, công khai kết quả thực hiện, kịp thời phát hiện và xử lý hành vi lợi dụng chính sách; đồng thời xem xét việc tiếp tục hưởng ưu đãi đối với các đơn vị vi phạm theo quy định pháp luật.

Cùng với đó, phải siết chặt kiểm soát trên toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì chỉ kiểm tra khi suất ăn đã được đưa đến trường. Doanh nghiệp cần chứng minh rõ nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện bảo quản, quy trình chế biến, thời gian vận chuyển và năng lực đáp ứng số lượng, chất lượng theo hợp đồng. Nhà trường phải thực hiện nghiêm quy trình lựa chọn nhà cung cấp, kiểm tra khi giao nhận, lưu mẫu thức ăn và giám sát chất lượng bữa ăn; tuyệt đối không thể khoán trắng trách nhiệm cho đơn vị cung ứng. Về phía cơ quan quản lý, cần tăng cường kiểm tra đột xuất, đẩy mạnh hậu kiểm thực chất, xử lý nghiêm các vi phạm và công khai kết quả để phụ huynh, xã hội có căn cứ giám sát.

Bữa ăn học đường gắn trực tiếp với sức khỏe, sự phát triển của trẻ em và niềm tin của xã hội. Những giá trị ấy không thể bị đánh đổi vì lợi nhuận trước mắt, càng không thể để ưu đãi thuế trở thành sự hỗ trợ vô điều kiện. Một chính sách đúng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm cơ chế thực thi phù hợp; doanh nghiệp được hưởng lợi từ chính sách phải thực hiện trách nhiệm tương xứng với lợi ích được trao. Chỉ khi mỗi suất ăn được bảo đảm bằng sự minh bạch, kỷ luật và trách nhiệm nghề nghiệp, ưu đãi thuế mới thực sự trở thành nguồn lực nâng cao chất lượng bữa ăn học đường, thay vì dừng lại ở lợi ích trên sổ sách của doanh nghiệp.

Hà Trang