Bốn năm đối đầu Nga, Ukraine biến chiến trường thành 'phòng thí nghiệm chiến tranh' mới

Cuộc xung đột kéo dài đã buộc Kiev phải liên tục thích nghi, trong đó máy bay không người lái (UAV), chiến tranh điện tử và khả năng đổi mới nhanh chóng trở thành những yếu tố định hình cách Ukraine tiến hành chiến tranh hiện đại.

Trong chương trình của Breaking Defense ngày 30/6 với chủ đề “Cách thức quân đội Ukraine thích ứng sau 4 năm chiến tranh với Nga”, bà Mara Karlin, cựu quyền Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách các vấn đề an ninh quốc tế, cùng ông Aaron Mehta, Tổng biên tập Breaking Defense trao đổi quan điểm cá nhân và phân tích cách lực lượng vũ trang Ukraine thay đổi sau nhiều năm đối đầu quân đội Nga.

Theo bà Karlin và ông Mehta, điểm nổi bật nhất của Ukraine không nằm ở việc sở hữu số lượng lớn vũ khí vượt trội, mà ở khả năng nhanh chóng điều chỉnh chiến thuật dựa trên những bài học thu được ngay trên chiến trường.

Bà Mara Karlin, cựu quyền Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách các vấn đề an ninh quốc tế, cùng ông Aaron Mehta, Tổng biên tập Breaking Defense phân tích cách lực lượng vũ trang Ukraine thay đổi sau nhiều năm đối đầu quân đội Nga (ảnh chụp màn hình). Nguồn video: Breaking Defense.

Từ chiến hào đến kỷ nguyên UAV: Ukraine thay đổi cách đánh

Một trong những thay đổi lớn nhất của quân đội Ukraine là sự trỗi dậy của chiến tranh không người lái. Nếu trong những giai đoạn đầu của cuộc xung đột, UAV chủ yếu đóng vai trò trinh sát và hỗ trợ pháo binh, thì hiện nay chúng đã trở thành một trong những công cụ tấn công chủ lực.

Ukraine đã phát triển một hệ sinh thái UAV đa dạng, từ các loại drone thương mại được cải tiến cho nhiệm vụ chiến đấu đến những hệ thống tầm xa có khả năng tấn công mục tiêu sâu trong lãnh thổ do Nga kiểm soát.

Những thiết bị có chi phí tương đối thấp nhưng có khả năng gây thiệt hại lớn đã làm thay đổi tư duy tác chiến truyền thống. Các đơn vị Ukraine có thể sử dụng drone để phát hiện mục tiêu, điều chỉnh hỏa lực, tấn công phương tiện bọc thép, kho đạn, trung tâm hậu cần và các vị trí chỉ huy.

Theo đánh giá của hai chuyên gia, cuộc chiến tại Ukraine cho thấy tốc độ đổi mới quân sự hiện nay diễn ra nhanh hơn nhiều so với các cuộc xung đột trước đây. Một giải pháp mới xuất hiện trên chiến trường có thể nhanh chóng bị đối phương tìm cách vô hiệu hóa chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng.

Binh sĩ Ukraine phóng máy bay không người lái trinh sát Leleka gần Chasiv Yar, vùng Donetsk, tháng 4/2024. Ảnh: Getty Images.

Cuộc đua thích nghi không hồi kết với Nga

Chiến trường Ukraine đang trở thành cuộc cạnh tranh liên tục giữa khả năng tấn công và phòng thủ. Khi Kiev tăng cường sử dụng UAV, Nga cũng đẩy mạnh phát triển các biện pháp gây nhiễu điện tử, hệ thống phòng không và các phương án chống drone.

Ukraine vì vậy phải liên tục cải tiến công nghệ, thay đổi chiến thuật và tìm kiếm những phương thức mới để vượt qua ưu thế về quy mô nguồn lực của Nga.

Một trong những bài học quan trọng được rút ra là công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng khả năng tổ chức, tốc độ ra quyết định và sự linh hoạt của lực lượng trên chiến trường.

Các đơn vị Ukraine được cho là đã xây dựng mô hình tác chiến linh hoạt hơn, trong đó binh sĩ ở tuyến đầu có thể nhanh chóng phản hồi về hiệu quả của vũ khí, chiến thuật và đưa ra điều chỉnh gần như theo thời gian thực.

Khói bốc lên sau đợt không kích tên lửa của Nga nhằm vào thủ đô Kiev của Ukraine. Ảnh: Reuters.

Lợi thế công nghệ không thể xóa bỏ bài toán nhân lực

Dù đạt nhiều bước tiến trong đổi mới quân sự, Ukraine vẫn phải đối mặt những thách thức nghiêm trọng sau nhiều năm chiến tranh.

Sức ép lớn nhất là vấn đề nhân lực. Một cuộc xung đột kéo dài tiêu hao không chỉ vũ khí và tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quân số, khả năng duy trì lực lượng chiến đấu và việc luân phiên binh sĩ trên tiền tuyến.

Bên cạnh đó, Ukraine vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn hỗ trợ quân sự từ các nước phương Tây. Việc duy trì dòng chảy vũ khí, đạn dược, linh kiện và công nghệ là yếu tố quan trọng để Kiev tiếp tục khả năng phòng thủ và tiến hành các chiến dịch quân sự.

Trong khi đó, Nga vẫn duy trì khả năng sản xuất quốc phòng lớn, có nguồn lực nhân sự rộng hơn và tiếp tục điều chỉnh chiến thuật dựa trên kinh nghiệm chiến đấu.

Binh sĩ Ukraine dìu đồng đội bị thương. Ảnh: The New York Times.

“Phòng thí nghiệm chiến tranh” cho Mỹ và NATO

Một thông điệp quan trọng mà hai chuyên gia đưa ra là cuộc chiến Nga-Ukraine đang cung cấp những bài học có giá trị cho quân đội Mỹ và các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Xung đột này cho thấy chiến tranh tương lai có thể không chỉ được quyết định bởi những hệ thống vũ khí hạng nặng đắt tiền như máy bay chiến đấu, xe tăng hay tên lửa chiến lược, mà còn bởi khả năng triển khai nhanh các công nghệ mới, xử lý dữ liệu chiến trường và thích ứng với tốc độ cao.

Đặc biệt, vai trò của UAV giá rẻ, trí tuệ nhân tạo (AI), tác chiến điện tử và mạng lưới cảm biến trên chiến trường đang khiến các học thuyết quân sự truyền thống phải được xem xét lại.

Sau bốn năm chiến đấu, Ukraine đã trở thành một lực lượng quân sự khác biệt so với thời điểm xung đột bắt đầu. Quốc gia này không chỉ học cách sử dụng vũ khí phương Tây mà còn tự phát triển những phương thức tác chiến mới dựa trên kinh nghiệm thực tế.

Tuy nhiên, cuộc chiến vẫn tiếp tục đặt ra câu hỏi lớn: liệu khả năng đổi mới và thích nghi có thể bù đắp sự chênh lệch về nguồn lực trong một cuộc xung đột kéo dài hay không. Đây sẽ là phép thử quyết định đối với cả Ukraine, Nga và cách các cường quốc quân sự nhìn nhận chiến tranh trong thế kỷ XXI.

Xung đột Nga-Ukraine cho thấy chiến tranh tương lai có thể không chỉ được quyết định bởi những hệ thống vũ khí hạng nặng đắt tiền như máy bay chiến đấu, xe tăng hay tên lửa chiến lược, mà còn bởi khả năng triển khai nhanh các công nghệ mới, xử lý dữ liệu chiến trường và thích ứng với tốc độ cao. Ảnh: CEPA.

Thái An