Bộ Y tế chỉ ra 4 thách thức lớn của công tác dân số ảnh hưởng đến phát triển bền vững

Thông tin trên được Bộ Y tế đưa ra tại Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (ngày 11/7/2026) do Bộ Y tế phối hợp với UBND tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức ngày 10/7.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: Bộ Y tế

Nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, đối với công tác dân số, Việt Nam luôn xác định “Dân số là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc”.

Quan điểm đó thể hiện tại Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 về công tác dân số trong tình hình mới và Luật Dân số năm 2025.

Theo Thứ trưởng, tại Việt Nam hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15 - 64, là cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển, nhất là đối với giới trẻ.

Theo đó, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại Việt Nam tăng nhanh trong những năm gần đây. Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con làm cho mức sinh giảm. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.

Bên cạnh đó, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm nay, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái). Điều đó sẽ dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới trẻ sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới, tội phạm xuyên quốc gia,...

Toàn cảnh sự kiện. Ảnh: Bộ Y tế

Đại biểu tham dự sự kiện. Ảnh: Bộ Y tế

Thứ trưởng cũng chỉ ra thực trạng mang thai và sinh con ở phụ nữ tuổi chưa thành niên tăng và ở mức cao; tỷ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức 15% (năm 2023), chưa chấm dứt tình trạng hôn nhân cận huyết; chiều cao của thanh niên Việt Nam đã cải thiện nhưng vẫn tăng chậm và chưa đáp ứng kỳ vọng. Những tồn tại, hạn chế nêu trên sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đáng lưu ý, Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh. Nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em có 1 người cao tuổi thì dự báo 50 năm sau, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Xu hướng sinh ít con hơn ở giới trẻ làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số.

Nếu không có giải pháp phù hợp, trong tương lai lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng lớn đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Xây dựng chính sách dân số thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học trong giai đoạn mới

Thứ trưởng cho biết, thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế và chính sách.

Quốc hội khóa XV thông qua Luật Dân số và phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đồng thời, Nghị định và các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số; các Quyết định phê duyệt Chương trình, kế hoạch, đề án được phê duyệt triển khai đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, kịp thời và hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Thứ trưởng đề nghị trong thời gian tới, Cục Dân số cần chủ động phối hợp với cơ quan, đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình, đề án về dân số và phát triển, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác dân số, nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng chính sách dân số thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học trong giai đoạn mới.

Thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế và chính sách. Ảnh: Xuân Quý

Đồng thời, đề nghị các bộ, ngành, thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia, UBND các tỉnh, thành phố tiếp tục quan tâm chỉ đạo, lãnh đạo, đảm bảo nguồn lực cho công tác dân số; phổ biến, quán triệt các nội dung cốt lõi của Luật Dân số nhằm chuyển đổi mạnh mẽ nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân trong việc thực hiện chính sách dân số và phát triển.

Thứ trưởng cũng đề nghị Liên hợp quốc, Quỹ Dân số Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam về kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong quá trình triển khai Luật Dân số và ứng phó với các thách thức dân số trong giai đoạn mới.

"Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác trên vai, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vai trò và sứ mệnh của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc ta hùng cường và thịnh vượng", Thứ trưởng nhắn nhủ.

Ngay sau Lễ Mít tinh, lực lượng thanh niên, sinh viên đã tham gia diễu hành cổ động hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 trên các tuyến phố với các chủ đề, thông điệp truyền thông về công tác dân số trong tình hình mới, nhất là vai trò và trách nhiệm của thanh niên đối với bản thân, gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.

Nguyễn Liên