Ngày Dân số Thế giới 2026: Phát huy vai trò thanh niên, thích ứng với những thách thức dân số mới

Thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế và chính sách. Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số số 113/2025/QH15; đồng thời phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số, cùng các chương trình, kế hoạch và đề án liên quan, đang được xây dựng và triển khai nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong việc thực hiện chính sách dân số trên phạm vi cả nước.

Năm 2026 cũng là dấu mốc đặc biệt khi công tác dân số Việt Nam tròn 65 năm hình thành và phát triển. Trong suốt chặng đường đó, các thế hệ làm công tác dân số đã bền bỉ cống hiến, đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Phát biểu tại Lễ mít tinh, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, nhấn mạnh vai trò quan trọng của công tác dân số trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Những định hướng này đã được thể hiện trong Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Luật Dân số số 113/2025/QH15.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, tại Việt Nam, hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64 là cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển, nhất là đối với giới trẻ. Một trong số đó là xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương.

“Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con làm cho mức sinh giảm. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư”, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho hay.

Bên cạnh đó, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm nay, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái); mang thai và sinh con ở phụ nữ tuổi chưa thành niên tăng và ở mức cao; tỉ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức cao; xu hướng sinh ít con hơn ở giới trẻ làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số… cũng là những thách thức đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển.

Trong khuôn khổ Lễ mít tinh, ông Matt Jackson - Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam đã giới thiệu Khảo sát Tương lai Nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện, với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai.

Ông Matt Jackson - Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam giới thiệu Khảo sát Tương lai Nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện tại Lễ mít tinh.

Hơn hai phần ba người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần của cuộc sống lý tưởng mà họ hướng tới. Ngay cả trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới được khảo sát vẫn mong muốn có con. Với nhiều người trẻ, niềm vui và hạnh phúc mà con cái mang lại là một trong những lý do quan trọng nhất khiến họ mong muốn làm cha mẹ.

Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ gặp khó khăn trong việc biến mong muốn thành hiện thực. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi họ cân nhắc xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình, với 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng. Trong khi đó, khó khăn về kinh tế và nhà ở là rào cản phổ biến đối với việc bắt đầu một mối quan hệ lâu dài, đồng thời cũng là trở ngại lớn đối với việc sinh con.

Từ những phát hiện nói trên, ông Matt Jackson nhấn mạnh rằng chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ. Hỗ trợ thanh niên không chỉ là câu chuyện về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.

Các đại biểu tham dự Lễ mít tinh.

Nhân sự kiện quan trọng này, thay mặt Bộ Y tế, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số chủ động phối hợp với cơ quan, đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình, đề án về dân số và phát triển, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác dân số, nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng chính sách dân số thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học trong giai đoạn mới...

"Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác trên vai, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vai trò và sứ mệnh của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc ta hùng cường và thịnh vượng", Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Linh Chi