Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng: Sửa Luật Điện lực để tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, huy động nguồn lực phát triển điện

Chiều 20/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội thảo luận tại tổ về: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí - Ảnh: Tiến Tuấn

Thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 20/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, mặc dù Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới được Quốc hội thông qua cách đây không lâu, việc sửa đổi, bổ sung Luật lần này xuất phát từ những nhu cầu rất thực tiễn.

Theo Bộ trưởng, trước hết, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; đồng thời luật hóa các quy định tại Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù.

Đặc biệt, dự án Luật nhằm phản ánh, xử lý những khó khăn trong quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, bảo đảm cung ứng đủ điện cho nền kinh tế và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Bảo đảm tính đồng bộ trong quy hoạch và tổ chức thực hiện

Làm rõ các nhóm vấn đề lớn được tập trung xử lý trong lần sửa đổi Luật này, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng trước hết đề cập đến việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch.

Từ năm 2023, Quy hoạch điện VIII đã được phê duyệt tại Quyết định số 500/QĐ-TTg; đến năm 2025 tiếp tục có Quyết định số 768/QĐ-TTg phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, trong đó có vấn đề về sự đồng bộ giữa các quy hoạch chuyên ngành và quy hoạch địa phương, nhất là khi có điều chỉnh về địa giới hành chính, cùng với yêu cầu về phân cấp, phân quyền, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ trong quy hoạch và tổ chức thực hiện quy hoạch.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng làm rõ những nhóm vấn đề lớn cần tháo gỡ trong lần sửa đổi Luật Điện lực lần này - Ảnh: Tiến Tuấn

Thứ hai, về việc triển khai các dự án điện lực trong quy hoạch điện lực được phê duyệt.

Bộ trưởng cho biết, thời gian qua, mặc dù Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã rất cố gắng nhưng vẫn còn một số vấn đề vướng mắc bắt buộc phải xử lý.

Lấy ví dụ về trình tự, thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư và triển khai các dự án đầu tư lớn, Bộ trưởng Bộ Công Thương chỉ ra, sau khi quy hoạch được ban hành, quy trình triển khai tại các địa phương vẫn khá vướng mắc; quá trình phê duyệt chủ trương đầu tư cũng như văn bản chấp thuận nhà đầu tư còn có những khâu trùng lặp, mất nhiều thời gian.

"Vì vậy, trong lần sửa đổi Luật này, dự thảo được thiết kế theo hướng phân loại các dự án đã có trong quy hoạch, xác định những dự án đủ điều kiện để miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời sử dụng văn bản chấp thuận nhà đầu tư để khẳng định tính pháp lý và triển khai đầu tư các dự án trong quy hoạch, bảo đảm các mốc tiến độ", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đề xuất sử dụng giá điện trúng thầu làm cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện

Thứ ba, về quá trình đàm phán mua bán điện, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, thực tế thời gian qua, khi triển khai các dự án điện lực tại địa phương, sau khi lựa chọn được nhà đầu tư, việc đàm phán mua bán điện thường mất thời gian rất dài.

Bộ trưởng phân tích, nguyên nhân của vấn đề này là theo quy định hiện nay tại Luật Điện lực số 61/2024/QH15, giá điện trúng thầu vẫn phải tiếp tục đàm phán, trong khi giá điện trúng thầu là giá tối đa.

Do đó, khi đàm phán giữa bên mua điện và bên bán điện, việc xác định mức giá tối ưu rất khó khăn. Mặt khác, lợi ích của hai bên khó gặp nhau nên quá trình đàm phán có thể kéo dài vài năm. Thậm chí, có những dự án điện đã đưa vào vận hành thương mại nhưng vẫn chưa hoàn tất việc ký kết hợp đồng mua bán điện.

Để xử lý vướng mắc này, trong dự thảo Luật lần này, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét quy định theo hướng khi đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giá điện trúng thầu được sử dụng làm cơ sở để ký kết hợp đồng mua bán điện.

“Như vậy, chúng ta vừa tránh được những rủi ro phát sinh có liên quan, vừa tiết kiệm được thời gian đàm phán”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết.

Cần cơ chế phù hợp để thu hút đầu tư các nguồn điện

Thứ tư, về cơ chế, chính sách đối với một số nguồn điện.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, thực tế quá trình phát triển và vận hành các dự án điện thời gian qua cho thấy, đối với một số nguồn điện, cần có chính sách khuyến khích phát triển, đồng thời phải có chính sách tổng thể để bảo đảm lợi ích quốc gia.

Lấy điện khí làm ví dụ, Bộ trưởng cho biết hiện có hai loại, gồm điện khí sử dụng khí tự nhiên trong nước và điện khí sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu.

Đối với điện sử dụng khí tự nhiên trong nước, định hướng là phát triển và huy động tối đa theo khả năng cấp khí. Lợi ích tổng thể không chỉ nằm ở sản xuất điện mà còn bao gồm việc phát triển hoạt động thăm dò, khai thác, phát triển công nghiệp dầu khí; đồng thời, lợi ích Nhà nước thu được từ việc sử dụng nguồn khí khai thác trong nước là rất lớn. Bên cạnh đóng góp cho ngân sách, hoạt động này còn góp phần phát triển ngành công nghiệp và tạo công ăn việc làm.

Tuy nhiên, nguồn khí trong nước không thể đáp ứng đủ nhu cầu phát triển điện khí, do đó Việt Nam phải huy động thêm nguồn LNG nhập khẩu.

Tại dự thảo lần này, Bộ Công Thương đề xuất cơ chế giá công suất để thu hút đầu tư nguồn điện - Ảnh: Tiến Tuấn

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định trong giai đoạn 2025 - 2035 Việt Nam có khoảng 21 dự án điện khí LNG nhập khẩu với quy mô công suất lên tới khoảng 36.000 MW; riêng giai đoạn 2025 - 2030 là hơn 23.000 MW.

Để huy động nguồn điện này cần có những cơ chế nhất định. Bộ trưởng cho rằng, các quy định hiện nay tại Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và Nghị định số 56/2025/NĐ-CP vẫn chưa đủ điều kiện hấp dẫn các nhà đầu tư.

Một trong những vấn đề đặt ra là cơ chế huy động điện theo công suất tối thiểu dài hạn (Qc). Mức Qc hiện nay được quy định là 65%, nhưng theo Bộ trưởng, vẫn chưa bảo đảm trong bối cảnh tính dự phòng của các dự án điện khí rất lớn.

Các dự án này cần lượng vốn đầu tư rất lớn, trong khi việc huy động điện được thực hiện theo thị trường điện toàn phần, thông qua chào giá và lập lịch huy động. Vì vậy, mặc dù Qc có thể được quy định ở một tỷ lệ nhất định, sản lượng thực tế được huy động bao nhiêu vẫn phụ thuộc vào thị trường và việc chào giá.

Từ thực tế trên, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, trong quá trình xây dựng chính sách tại dự thảo Luật lần này, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ quy định giá công suất, bên cạnh giá điện năng.

Theo đó, giá công suất là giá trả cho các nguồn điện sẵn sàng phát điện khi thị trường, hệ thống có nhu cầu. Cơ chế này nhằm bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư, nhưng đồng thời cũng phải bảo đảm không gây tác động bất hợp lý đến mặt bằng giá chung của nền kinh tế.

Bên cạnh những nhóm vấn đề trên, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, các nội dung về phát triển điện gió ngoài khơi, thị trường tín chỉ điện năng lượng tái tạo... cũng đã được thiết kế trong dự thảo Luật.

Qua đó, các cơ chế, chính sách được đặt ra nhằm tạo điều kiện cho ngành điện phát triển phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và các cam kết của Việt Nam đến năm 2050, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Nhóm PV