Bộ Tài chính lấy ý kiến xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập

Hội thảo có sự tham gia của đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA); Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA); đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tài chính; đại diện các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán, lãnh đạo các doanh nghiệp và những người làm công tác kế toán.

Bước đệm cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập lần này nhằm thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Các dự án Luật này dự kiến được bổ sung vào chương trình xây dựng pháp luật của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Ông Đặng Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Đức Minh

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới và chuyển đổi số mạnh mẽ, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ dự kiến bùng nổ, từ 1,1 triệu doanh nghiệp hiện nay, tăng lên hơn 2 triệu doanh nghiệp. Do đó, nhu cầu dịch vụ kế toán - kiểm toán là rất cấp bách.

“Việc cắt giảm các thủ tục, điều kiện kinh doanh là cơ hội để ngành nghề phát triển nhanh hơn, hướng tới một nền kinh tế minh bạch. Nếu công tác kế toán tốt, thông tin đầu vào chính xác, thì thị trường sẽ minh bạch, tạo nền tảng cho kinh tế dữ liệu phát triển” - ông Đặng Quyết Tiến khẳng định.

Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán chia sẻ, Bộ Tài chính rất mong muốn nhận được nhiều ý kiến phản biện để hoàn thiện sửa đổi luật theo hướng vừa thông thoáng, vừa chặt chẽ, bảo vệ người hành nghề chân chính, đồng thời nâng cao chất lượng và giá phí dịch vụ, chấm dứt tình trạng cạnh tranh phá giá.

Dịch vụ kế toán: Chính thức ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Trình bày chi tiết về dự thảo Luật, bà Phạm Thị Loan - Trưởng phòng Quản lý, giám sát kế toán doanh nghiệp (Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán) - đại diện Ban soạn thảo cho biết, căn cứ Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP, Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ, từ ngày 1/7/2026, dịch vụ kế toán không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Dự thảo Luật lần này nhằm mục đích luật hóa các quy định trên.

Theo đó, các thay đổi cốt lõi đối với lĩnh vực dịch vụ kế toán bao gồm: bãi bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh, xóa bỏ yêu cầu doanh nghiệp phải có ít nhất 2 người có giấy chứng nhận đăng ký hành nghề; bãi bỏ các thủ tục cấp mới, cấp lại, thu phí hay nâng cấp giấy chứng nhận.

Cùng với đó, mở rộng loại hình doanh nghiệp và cá nhân, cho phép thành lập công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ. Cá nhân có thể tự ký hợp đồng cung cấp dịch vụ nếu đạt tiêu chuẩn tối thiểu của kế toán viên/kế toán trưởng. Đại lý thuế được cung cấp dịch vụ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ mà không cần chứng chỉ kế toán viên.

Đáng chú ý, quy định mới sẽ thay đổi phương thức quản lý, Nhà nước không bắt buộc cập nhật kiến thức định kỳ (đơn vị tự ý thức nâng cao trình độ để tránh rủi ro đền bù). Bộ Tài chính sẽ không kiểm tra trực tiếp tại đơn vị dịch vụ, thay vào đó sẽ kiểm tra công tác kế toán tại chính doanh nghiệp khách hàng.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Đức Minh

Kiểm toán độc lập: Đơn giản hóa thủ tục dựa trên dữ liệu số

Theo ông Nghiêm Mạnh Hùng - Trưởng phòng Quản lý, giám sát kiểm toán (Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán) cho biết, khác với kế toán, kiểm toán độc lập vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, hồ sơ cấp phép sẽ được đơn giản hóa triệt để theo tinh thần Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể, dự thảo Luật sẽ bãi bỏ yêu cầu nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đăng ký đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán trong hồ sơ đề nghị cấp phép của các mô hình công ty.

Lý do của việc bãi bỏ này là các thông tin trên đều đã được số hóa, lưu trữ đồng bộ trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu của ngành Tài chính. Cơ quan quản lý sẽ tự khai thác và đối soát trực tiếp trên hệ thống, giảm thiểu gánh nặng văn bản giấy cho doanh nghiệp.

Ban soạn thảo lưu ý, đợt sửa đổi này tập trung hoàn toàn vào mục tiêu cấp bách là cắt giảm thủ tục hành chính. Các nội dung chuyên sâu khác sẽ được tiếp tục nghiên cứu và sửa đổi toàn diện trong tương lai sau khi tổng kết 10 năm thi hành Luật Kiểm toán độc lập. Các văn bản hướng dẫn (nghị định, thông tư) đang được khẩn trương xây dựng để đảm bảo tính đồng bộ, sẵn sàng có hiệu lực trước ngày 1/1/2027.

Tại hội thảo, Ban tổ chức đã nhận được nhiều ý kiến đồng thuận với dự thảo Luật. Các ý kiến đều nhấn mạnh, cần đảm bảo dự án Luật mang tính khả thi, thông thoáng, nhưng phải chặt chẽ, bảo vệ những người hành nghề chân chính.

Đóng góp ý kiến về việc bãi bỏ khái niệm “doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán”, Phó Chủ tịch VACPA Hà Thị Ngọc Hà cho rằng, khi dịch vụ kế toán không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, nên chuyển sang dùng cụm từ “tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán”. Thực tế, hiện nhiều cá nhân có trình độ làm báo cáo tài chính cho 3 - 4 doanh nghiệp dưới dạng hợp đồng lao động ngắn hạn hoặc thuê khoán. Điều này là hợp pháp và nên tận dụng trình độ của họ thay vì bắt buộc phải thành lập công ty có tên là “kế toán”.

Theo bà Hà, một đơn vị đào tạo hay một công ty tư vấn cũng có thể cung cấp dịch vụ này nếu khách hàng có nhu cầu. Đây là mối quan hệ dân sự giữa bên cung và bên cầu, trong đó bên doanh nghiệp thuê dịch vụ vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của báo cáo theo Luật Kế toán.

TS. Vũ Đức Chính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) đóng góp ý kiến. Ảnh: Đức Minh

Phát biểu tại hội thảo, TS. Vũ Đức Chính - Phó Chủ tịch VAA đánh giá, Bộ Tài chính đã rất nỗ lực rà soát và hoàn thành hồ sơ dự thảo rất nhanh. Bên cạnh đó, TS. Vũ Đức Chính góp ý, trong Tờ trình Chính phủ, cần nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là cắt giảm thủ tục cho các doanh nghiệp thực hiện dịch vụ, mà mục tiêu rộng hơn là giúp thị trường, giúp hàng triệu doanh nghiệp cần thuê dịch vụ được tiếp cận dễ dàng hơn với chi phí thấp hơn và chất lượng tốt hơn.

Đức Minh