Bộ Tài chính đề xuất cơ chế mới để khai thác gần 12.000 cơ sở nhà, đất dôi dư

11.895 cơ sở nhà, đất đã có phương án nhưng chưa đưa vào sử dụng

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 15/10/2026, cả nước còn 11.909 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Trong đó, 14 cơ sở chưa có phương án xử lý, 11.895 cơ sở đã có phương án nhưng chưa đưa vào sử dụng.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ đã quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những vướng mắc, nhất là đối với các cơ sở được giao cho tổ chức phát triển quỹ đất hoặc UBND cấp xã tiếp nhận để quản lý, khai thác theo pháp luật về đất đai.

Một trụ sở tại tỉnh Thái Nguyên đã được chuyển đổi công năng sang lĩnh vực giáo dục. Ảnh: H.T

Để đưa những tài sản này vào sử dụng, các đơn vị có thể phải hoàn thiện thủ tục liên quan đến quy hoạch, mục đích sử dụng đất, đo đạc ranh giới, diện tích và xác định giá đất theo quy định. Trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục, nhà, đất chưa thể được khai thác theo phương án dự kiến.

Qua rà soát tại một số địa phương như Ninh Bình, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Đồng Nai và Vĩnh Long, Bộ Tài chính nhận thấy cần bổ sung cơ chế xử lý giai đoạn chuyển tiếp, khi tài sản đã được giao đầu mối quản lý nhưng chưa hoàn tất thủ tục giao đất, cho thuê đất. Đây là một trong những nội dung trọng tâm trong dự thảo Nghị quyết bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính đang được Bộ Tài chính trình Chính phủ.

Đề xuất cho thuê tối đa 5 năm trong thời gian chờ thủ tục đất đai

Theo dự thảo Nghị quyết, tổ chức phát triển quỹ đất có thể được cho thuê nhà, đất dôi dư đã tiếp nhận theo cơ chế áp dụng đối với tổ chức quản lý, kinh doanh nhà địa phương nếu có đề nghị và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý. Việc cho thuê được thực hiện trong thời gian chưa hoàn tất thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai, với thời hạn tối đa 5 năm.

Đáng chú ý, tổ chức phát triển quỹ đất không phải làm thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà để thực hiện việc cho thuê này. Quy định được đề xuất nhằm tháo gỡ vướng mắc về chức năng, nhiệm vụ của đơn vị tiếp nhận tài sản, tạo thêm phương án khai thác trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục đất đai.

Cơ chế tương tự cũng được đề xuất áp dụng với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận. Khi có nhu cầu khai thác ngắn hạn, Chủ tịch UBND cấp xã được giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện cho thuê theo cơ chế dành cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. Thời hạn thuê tối đa là 5 năm và đơn vị được giao không phải làm thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà.

Tuy nhiên, việc cho thuê trong giai đoạn chuyển tiếp không đồng nghĩa tài sản được sử dụng cố định trong suốt thời hạn hợp đồng. Dự thảo quy định, nếu Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất trong thời gian thuê thì hợp đồng phải chấm dứt trước hạn và việc xử lý tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP. Điều này nhằm bảo đảm việc khai thác ngắn hạn không cản trở kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước.

Bên cạnh cơ chế cho thuê, dự thảo cũng làm rõ điều kiện để cơ sở thực hiện xã hội hóa được ưu tiên thuê nhà. Theo đó, cơ sở phải thuộc danh mục loại hình xã hội hóa do Thủ tướng Chính phủ ban hành, đồng thời đã đáp ứng hoặc đăng ký sẽ đáp ứng các tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn theo quy định. Nhà thuê phải được sử dụng phù hợp với lĩnh vực, loại hình xã hội hóa của cơ sở.

Các cơ sở đề nghị hưởng ưu tiên phải có bản thuyết minh về việc đáp ứng tiêu chí và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của nội dung kê khai. Trường hợp cơ quan chức năng phát hiện bên thuê không đủ điều kiện hưởng ưu tiên, bên thuê phải hoàn trả khoản tiền thuê đã được miễn, giảm và nộp khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo pháp luật về quản lý thuế đối với thời gian không đáp ứng điều kiện. Bên thuê cũng không được tiếp tục hưởng chính sách ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng.

Dự thảo còn đề xuất điều chỉnh mức tiền đặt trước để bảo đảm tương xứng hơn với giá trị hợp đồng thuê. Nếu tiền đặt trước thấp hơn tiền thuê nhà của 3 tháng theo đơn giá đã niêm yết, công khai thì mức đặt trước được xác định bằng tiền thuê 3 tháng. Với hợp đồng thuê từ 3 tháng trở xuống, tiền đặt trước bằng tổng tiền thuê của cả thời hạn hợp đồng.

Đối với nhà, đất dôi dư có công trình viễn thông được lắp đặt trước thời điểm bàn giao, đơn vị tiếp nhận có thể kế thừa hợp đồng đã ký hoặc tiếp tục khai thác theo quy định. Dự thảo cũng có quy định chuyển tiếp đối với những trường hợp đã thực hiện một phần thủ tục cho thuê đất ngắn hạn hoặc đã được phê duyệt kế hoạch quản lý, khai thác nhà, nhằm tránh phải thực hiện lại những thủ tục không cần thiết khi phương án đã phù hợp với cơ chế mới.

Bộ Tài chính cho biết, việc bổ sung các cơ chế trên nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình khai thác nhà, đất dôi dư, nhất là các cơ sở đã có phương án nhưng còn chờ hoàn tất thủ tục đất đai. Nếu được Chính phủ thông qua, các quy định sẽ tạo thêm phương án khai thác trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời làm rõ thẩm quyền, thời hạn thuê và điều kiện hưởng ưu tiên.

Vân Hà