Bỏ phân tuyến tuyển sinh vào lớp 10: Học sinh Hà Nội có thêm cơ hội chọn trường

Mở rộng quyền lựa chọn trường - cần công nghệ để bảo đảm minh bạch

PV: Thưa ông, Hà Nội đang nghiên cứu điều chỉnh phương thức tuyển sinh theo hướng mở rộng quyền lựa chọn trường cho học sinh, giảm phụ thuộc vào địa giới hành chính. Ông nhìn nhận thế nào về chủ trương này?

PGS.TS Trần Thành Nam: Đây là một chủ trương rất tiến bộ, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Điều này, thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ phát triển và kiến tạo.

Việc điều chỉnh này sẽ góp phần đảm bảo tính công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục đối với các cộng đồng dân cư, đặc biệt là những người đến lao động và làm việc trên địa bàn Hà Nội. Con em họ sẽ không còn bị phụ thuộc quá nhiều vào những giới hạn về không gian địa lý nữa.

PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐHQGHN)

Một điểm nữa là chủ trương này cũng có thể tạo thuận lợi hơn cho người dân. Thực tế có những trường hợp phường này, khu dân cư này lại ở khá xa trường được phân tuyến trước đây.

Tuy nhiên, để thực hiện được việc này và tránh những hệ lụy như quá tải, Hà Nội cần có những đề án nâng cấp hệ thống giáo dục đại trà. Quan trọng nhất là phải đảm bảo rằng trường nào cũng là trường tốt. Nếu không, sẽ có những trường quá tải trong khi có những trường cơ sở vật chất rất tốt nhưng lại thiếu học sinh.

PV: Theo ông, cần những điều kiện gì để chủ trương này có thể thực hiện hiệu quả?

PGS.TS Trần Thành Nam: Một trong những yếu tố quan trọng là phải có giải pháp công nghệ để thực hiện chủ trương này một cách công bằng.

Ví dụ như thành phố Hà Nội đang có chủ trương tích hợp tất cả thông tin của người học vào trong VNeID. Thông tin về trường học, chỉ tiêu của các trường, khoảng cách giữa nhà và trường… có thể được tích hợp vào đó. Như vậy, những người thường trú hay tạm trú ở đâu đều có thể biết được thông tin liên quan và hệ thống có thể tính toán khoảng cách đến trường gần nhất.

Dựa trên hồ sơ năng lực của người học, mã số học sinh… hệ thống có thể gợi ý cho phụ huynh ở khu vực này thì có những môi trường nào phù hợp. Ví dụ chỉ tiêu của trường đó là bao nhiêu, tỷ lệ chọi ra sao… Khi đó phụ huynh sẽ có những thông tin mang tính thực tế để đưa ra quyết định.

Thực ra việc này muốn làm được thì phải dựa trên yếu tố công nghệ và phải đảm bảo tính công bằng như vậy. Đồng thời phụ huynh cũng phải có đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định, tránh những hệ lụy.

Nếu không, khi bỏ phân tuyến mà mọi thứ trở nên xáo trộn thì sẽ rất phức tạp. Hoặc nếu vẫn còn tư duy trường tốt - trường không tốt thì việc vào trường nào cũng sẽ trở nên bất cập. Điều lo nhất là mất cân đối đầu vào giữa các trường.

Xóa rào cản địa lý nhưng cần quy hoạch hệ thống trường học đồng bộ

PV: Theo ông, cần thêm những giải pháp nào để giảm áp lực tuyển sinh khi mở rộng quyền lựa chọn trường?

PGS.TS Trần Thành Nam: Nếu đã xác định trường nào cũng là trường tốt thì cần xây dựng hệ thống trường học theo hướng có sự hợp tác giữa các trường, đặc biệt là các mô hình liên cấp. Hà Nội hiện cũng đang có xu hướng phát triển các trường liên cấp ở vùng ven.

Một là để đảm bảo các vùng ven cũng có môi trường giáo dục tốt. Hai là khi đã xây dựng các trường liên cấp thì có thể áp dụng những chính sách mới, ví dụ như không nhất thiết phải thi chuyển cấp nữa mà có thể công nhận nội bộ.

Bởi khi một hệ thống trường có triết lý giáo dục của mình và tự đào tạo học sinh của mình thì họ phải đảm bảo rằng học sinh hoàn thành cấp học dưới sẽ đáp ứng được năng lực để lên cấp học trên.

Nếu có một hệ thống công nhận giữa các trường với nhau thì về sau thậm chí có thể dựa trên đánh giá quá trình học tập, đánh giá bằng hồ sơ học tập – portfolio, dựa trên toàn bộ thông tin của học sinh gắn với mã số học tập tích hợp trên VNeID. Như vậy sẽ giảm bớt áp lực thi chuyển cấp.

Ngoài ra còn phải có những chính sách đồng bộ khác, ví dụ như xây thêm trường, đảm bảo trường nào cũng là trường tốt; đồng thời có chiến dịch truyền thông để phụ huynh không chọn trường theo phong trào hay theo thành tích. Tất cả các giải pháp phải làm tổng thể thì mới giải quyết được vấn đề này.

Việc mở rộng quyền chọn trường cần đi kèm ứng dụng công nghệ minh bạch tuyển sinh và quy hoạch hệ thống trường học đồng bộ.

PV: Nhiều phụ huynh kỳ vọng việc mở rộng quyền lựa chọn trường sẽ giúp giảm áp lực thi cử cho học sinh. Ông đánh giá thế nào?

PGS.TS Trần Thành Nam: Đúng là nhiều phụ huynh rất kỳ vọng việc này sẽ mở rộng quyền lựa chọn cho các con và có thể tác động tích cực đến tâm lý của học sinh, phụ huynh trong các kỳ thi, giảm bớt áp lực. Nhưng cũng phải dự báo một số mặt trái, ví dụ như có thể sẽ có xu hướng tranh nhau vào những môi trường được xem là tốt.

Cho nên trách nhiệm của lãnh đạo giáo dục Hà Nội là phải đảm bảo quy hoạch trường học phù hợp với sự phát triển dân số, đồng thời đảm bảo chất lượng đầu ra của các trường phải tương đương nhau, từng bước xóa dần khoảng cách giáo dục giữa trường ở vùng lõi và trường ở vùng ven.

Phải làm sao để việc phá bỏ rào cản địa lý không khiến những gia đình ở vùng ven tìm mọi cách đưa con vào nội thành, vì như thế sẽ làm cho tình hình phức tạp hơn và không đạt được mục tiêu ban đầu.

PV: Vậy ông có khuyến nghị gì để việc điều chỉnh phương thức tuyển sinh vừa tạo thuận lợi cho học sinh, vừa giảm áp lực thi cử và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục?

PGS.TS Trần Thành Nam: Trọng tâm nhất vẫn là đổi mới cách đánh giá, tức là phải chú trọng đánh giá quá trình, đánh giá bằng hồ sơ học tập chứ không chỉ dựa vào các kỳ thi chuyển cấp. Thứ hai là phải có nhiều trường tốt hơn thì áp lực tuyển sinh sẽ giảm đi.

Nếu Hà Nội thực hiện tốt việc xóa bỏ những rào cản như hộ khẩu trong tuyển sinh thì đây sẽ là mô hình rất đáng để các địa phương khác học tập. Hà Nội cần xác định mình là nơi thử nghiệm và tiên phong cho các mô hình giáo dục mới, sau đó nhân rộng ra toàn quốc.

PV: Xin cảm ơn ông./.

Thu Hằng/VOV.VN