Bộ Công an đề xuất xử lý hình sự với 7 tội danh mới

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026 do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất diễn ra vào tháng 8 để thông qua tại kỳ họp vào tháng 10.

Bộ Công an cho biết, qua tổng kết thực tiễn thực hiện Bộ luật Hình sự, công tác đấu tranh trong phòng, chống tội phạm đã xuất hiện một số tội phạm mới gây nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Vì vậy dự thảo Bộ luật Hình sự lần này bổ sung quy định 7 tội danh mới. Các tội danh được đề xuất tập trung chủ yếu lĩnh vực tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm trong lĩnh vực an ninh mạng, sử dụng công nghệ cao, tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, tội phạm về môi trường và tội thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm.

Theo đó, dự thảo bổ sung các tội danh về an ninh mạng, sử dụng công nghệ cao gồm: tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Hiện nay xuất hiện nhiều hành vi diễn ra phổ biến, công khai trên không gian mạng, xâm phạm nghiêm trọng quyền với dữ liệu cá nhân, đồng thời là nguồn phát sinh của nhiều loại tội phạm khác như: lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản chứng khoán bằng thông tin giả, tổ chức đánh bạc, rửa tiền và quảng cáo, tiếp thị trái phép…

Mặt khác, Bộ Công an cho biết việc bổ sung quy định các tội danh trên cũng nhằm phân hóa rõ về trách nhiệm hình sự, hành chính, phù hợp với các quy định pháp luật chuyên ngành về bảo vệ dữ liệu cá nhân và phù hợp với Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội).

Với việc bổ sung các tội danh, dự thảo cũng đã bổ sung nội dung loại trừ tại Điều 159 (Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác) để bảo đảm không chồng lấn về hành vi khách quan giữa các điều luật.

Rác thải bị đổ trộm ở một tuyến đường của Hà Nội hồi năm 2024. Ảnh: Mạnh Hùng

Dự thảo bổ sung các tội danh về môi trường gồm: tội vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường; tội khai thác thủy sản trái phép.

Theo Bộ Công an, hiện nay, hành vi xử lý chất thải trái phép bằng nhiều hình thức như đốt, chôn, xả… đang diễn ra tràn lan tại nhiều cơ sở sản xuất, làng nghề, khu dân cư, bãi tập kết rác, gây phát tán khí độc, mùi hôi, bụi hoặc gây tiếng ồn, độ rung, mùi khó chịu vượt quy chuẩn từ hoạt động sản xuất, xây dựng, kinh doanh dịch vụ ngày càng phổ biến, kéo dài. Tình trạng này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống dân cư, sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, pháp luật xử phạt hành chính đã nhận diện các hành vi này, như xử phạt hành vi “chôn, lấp, đổ, thải hoặc đốt chất thải nguy hại” và hành vi gây tiếng ồn, độ rung vượt quy chuẩn.

Trên cơ sở quy định tại Điều 235 Bộ luật Hình sự, dự thảo Bộ luật Hình sự đã tách nội dung vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường thành 1 điều riêng, để phân hóa về tính chất, mức độ và mức hình phạt của hành vi phạm tội.

Do đó, Bộ Công an cho rằng việc bổ sung tội danh mới này nhằm bảo đảm xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm có nguy cơ cao, tăng tính răn đe và bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe, an toàn cho cộng đồng và khắc phục khoảng trống xử lý hình sự.

Với Tội khai thác thủy sản trái phép, pháp luật chuyên ngành hiện hành đã xác định khai thác thủy sản bất hợp pháp là hành vi bị nghiêm cấm, nhưng Bộ luật Hình sự hiện mới xử lý chủ yếu nhóm hành vi gây hủy hoại nguồn lợi thủy sản.

Việc bổ sung quy định này là phù hợp với yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về thủy sản, phòng chống khai thác IUU, bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển, bảo vệ lợi ích chính đáng của ngư dân, doanh nghiệp thủy sản và nâng cao trách nhiệm quốc gia của Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung các tội xâm phạm trật tự an toàn công cộng gồm: tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Việt Nam đã có quy định pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, xác định rõ các hành vi bị cấm, biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù… Cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng Bộ luật Hình sự cần bổ sung tội danh tương ứng để xử lý các hành vi có mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội để bảo đảm phù hợp với pháp luật chuyên ngành.

Bên cạnh đó, việc bổ sung các tội danh này cũng nhằm thực hiện các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), góp phần thúc đẩy hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Đáng chú ý, trên cơ sở bổ sung quy định về “nhóm tội phạm có tổ chức” dự thảo Bộ luật Hình sự tiếp tục bổ sung 1 tội danh độc lập quy định về thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức nhằm bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự giữa người thành lập, chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, điều hành với người tham gia thông thường.

Bộ Công an giải thích việc bổ sung tội danh này cũng phù hợp với yêu cầu nội luật hóa Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, trong đó yêu cầu các quốc gia thành viên hình sự hóa hành vi tham gia vào nhóm tội phạm có tổ chức.

Đồng thời, việc bổ sung cũng đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm núp bóng doanh nghiệp, tín dụng đen, lừa đảo, đánh bạc, mua bán người, ma túy, rửa tiền có xu hướng liên kết chặt chẽ, phân tầng vai trò, hoạt động lưu động, liên tỉnh, xuyên biên giới và lợi dụng không gian mạng để điều hành.

Trần Thường