Bịt bùng xe khách đường xa: Cháy là… chết (bài 1)

Sau mỗi vụ tai nạn thường là lời giải thích quen thuộc: tài xế buồn ngủ, mất lái, mất thắng. Nhưng khi tai nạn lặp lại ở những cung đường khác nhau với tần suất ngày càng tăng nhanh, vấn đề không thể chỉ dừng ở tài xế hay hư hỏng cơ khí. Câu hỏi cần đặt ra là thiết kế, cấu tạo của loại xe này đã đủ an toàn chưa. Nếu chưa thì cần chính sách quản lý gì để bảo vệ tính mạng hành khách tốt hơn?

Năm ngày, ba vụ tai nạn

Tại Bệnh viện Đa khoa Thường Tín, với vết gãy xương sườn, bà Bùi Thị Huyền (53 tuổi, trú xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên) vẫn chưa hết ám ảnh sau vụ tai nạn. Có 8 gia đình ở cùng xã thuê một xe giường nằm đi du lịch biển ở Hà Tĩnh. Sau khi dùng bữa tối ở Thanh Hóa lúc 20 giờ, hành khách dần chìm vào giấc ngủ trên hành trình xuyên đêm.

Khoảng 0 giờ, khi xe đang chạy trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ (đoạn qua xã Chương Dương, Hà Nội), chiếc xe giường nằm bất ngờ chao đảo, đâm vào hộ lan rồi trượt xuống đường gom, cách mặt đường khoảng 2m rồi lật nghiêng. Vụ tai nạn khiến 3 người tử vong tại chỗ (có lẽ khi đó họ vẫn đang ngủ ngon) và 1 người tử vong tại bệnh viện cùng 28 người bị thương.

Bên trong một xe giường nằm cao cấp

Chưa đầy 5 ngày sau vụ lật xe trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ nói trên, thêm 2 vụ tai nạn liên quan xe khách giường nằm tiếp tục xảy ra. Ngày 19/7, 2 xe khách giường nằm va chạm nhau trên Quốc lộ 1 (đoạn qua Hà Tĩnh), khiến một phụ xe tử vong và 3 người bị thương. Chỉ 2 ngày sau, rạng sáng 21/7, chiếc xe khách giường nằm BS: 50E-447.02 chở 37 hành khách (trong đó có nhiều trẻ em) chạy tuyến Phan Rang đi TPHCM, bất ngờ tông vào thanh hộ lan trên Quốc lộ 1 (đoạn qua xã Hưng Thịnh, TP.Đồng Nai).

Camera của một hộ dân gần đó ghi lại tiếng nổ lớn ngay khi va chạm rồi chỉ vài giây sau, lửa bùng lên từ gầm xe và nhanh chóng lan ra phần đầu ôtô, khiến nhiều hành khách mắc kẹt không kịp thoát thân. Hậu quả, vụ tai nạn khiến 7 người tử vong (trong đó có 3 trẻ em), cùng 5 người bị thương phải chuyển viện cấp cứu. Trong số nạn nhân thiệt mạng có một gia đình gồm cha, mẹ và 2 con. Xe khách gặp nạn là loại giường nằm 24 chỗ, sản xuất năm 2026.

Điểm chung giữa 3 vụ việc là thời điểm xảy ra đều rơi vào khung giờ đêm khuya đến rạng sáng, khi phần lớn hành khách đang ngủ và ít có khả năng phản ứng kịp trước sự cố. Đây cũng chính là khung giờ mà loại hình xe giường nằm được thiết kế để phục vụ vì lợi thế của nó cho phép hành khách nằm nghỉ suốt hành trình dài xuyên đêm, thay vì phải dừng nghỉ như xe ghế ngồi.

Chuỗi tai nạn trong tháng 7 này nối tiếp một danh sách đã kéo dài nhiều năm qua. Cụ thể, rạng sáng 25/7/2025, một xe khách giường nằm chạy từ Hà Nội đi Đà Nẵng đã mất lái, va vào cột mốc bên đường rồi lật trên Quốc lộ 1A (đoạn qua tỉnh Hà Tĩnh), khiến 10 người chết và nhiều người bị thương.

Trước đó, khuya 18/01/2023, chiếc xe khách giường nằm bị mất phanh khi đang chạy trên Quốc lộ 6, đâm vào tường bên đường rồi lật tại huyện Mai Châu (tỉnh Hòa Bình) làm 3 người chết. Xa hơn nữa, sáng sớm 22/7/2018, xe khách giường nằm chạy tuyến Cao Bằng - Thái Bình đã bị mất lái ở khúc cua thuộc đèo Cao Bắc, Quốc lộ 3 (tỉnh Cao Bằng) rồi lao thẳng xuống vực sâu, khiến 4 người chết và 10 người bị thương nặng.

Hiện trường vụ cháy xe giường nằm khiến 7 người tử vong trên Quốc lộ 1 (Đồng Nai)

Còn tối 01/9/2014, một xe khách giường nằm đấu đầu với chiếc ôtô 4 chỗ trên Quốc lộ 4D (huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai), rồi cả hai phương tiện rơi xuống vực, làm 10 người chết, 9 người bị thương; nguyên nhân được xác định do tài xế xe khách chạy quá tốc độ và lấn tuyến.

Điểm qua các vụ việc trải dài hơn một thập niên, từ đèo dốc miền núi phía Bắc đến quốc lộ đồng bằng, từ va chạm trực diện đến cháy nổ, có thể thấy xe khách giường nằm hiện diện trong hầu hết các vụ tai nạn đường bộ gây thương vong lớn nhất tại Việt Nam suốt nhiều năm qua.

Phía sau những con số ám ảnh

Mức độ phổ biến của vấn đề này được phản ánh rõ qua thống kê chính thức. Theo Cục CSGT, từ ngày 15/12/2019 đến 14/12/2025, cả nước xảy ra 352 vụ tai nạn giao thông liên quan xe khách giường nằm, làm 241 người chết và 270 người bị thương.

Tại hội nghị trao đổi giữa Cục CSGT và các doanh nghiệp vận tải đường bộ tháng 8/2025, Cục CSGT cho biết xe khách tuy chỉ chiếm 2,49% tổng số phương tiện giao thông đường bộ, nhưng lại liên quan đến 37,1% số vụ tai nạn giao thông và 40,27% số vụ tai nạn có người tử vong.

Theo quy định hiện hành, xe khách giường nằm 2 tầng chỉ cấm hoạt động trên các tuyến đường miền núi cấp V và cấp VI. Đây là các tuyến đường có quy mô nhỏ, mỗi chiều một làn, bề rộng mặt đường tối thiểu 3,5m, tốc độ thiết kế từ 20-30km/h. Tuy nhiên, hiện chưa có quy định cấm xe giường nằm 2 tầng hoạt động trên đường cấp III và cấp IV miền núi.

Chiếc xe giường nằm bị cháy trên cao tốc TPHCM - Trung Lương

Trong khi đó, đây là các tuyến đường liên huyện, liên xã, đường nội bộ, nông thôn, mặt đường chỉ rộng từ 7-11m, nhiều đoạn đèo dốc, bán kính cong nhỏ. Cục CSGT cho rằng việc cho phép xe giường nằm 2 tầng lưu thông trên các tuyến đường này tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông rất lớn.

Quy mô của loại phương tiện này cũng không nhỏ. Theo số liệu tháng 8/2025 của Cục Đăng kiểm Việt Nam, hiện cả nước có hơn 15.000 xe khách giường nằm đang lưu hành, chiếm gần 10% trong tổng số hơn 157.000 xe khách trên toàn quốc. Điều đáng lo ngại là dù khoảng 10 chiếc xe khách thì chỉ có một xe giường nằm, loại xe này lại chiếm tỷ trọng vượt trội trong các vụ tai nạn nghiêm trọng nhất.

Đầu năm 2026, Cục CSGT có văn bản đề nghị Cục Đường bộ phối hợp các đơn vị liên quan khảo sát, đánh giá mức độ an toàn và tình trạng giao thông trên các tuyến đường miền núi để sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành. Liên quan đến đề xuất trên, Cục Đường bộ cho biết đã lấy ý kiến các Sở Xây dựng trên toàn quốc. Ngoài ra, Cục Đường bộ cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các giải pháp quản lý khác, bao gồm tổ chức lại giao thông, quy định khung giờ hoạt động, bổ sung biển báo hạn chế tốc độ tối đa.

Sau vụ cháy xe ở Đồng Nai, Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng đã lên tiếng về những yêu cầu kỹ thuật đang áp dụng cho xe khách giường nằm, đồng thời đề xuất bổ sung công nghệ kiểm soát ổn định điện tử nhằm giảm nguy cơ mất lái, lật xe. Điều đó cho thấy ngay cả cơ quan quản lý kỹ thuật cũng nhìn nhận vấn đề không chỉ nằm ở người cầm lái. Tài xế buồn ngủ, mất lái, xe hết hạn đăng kiểm hay mất phanh - những nguyên nhân trực tiếp được nêu ra sau mỗi vụ tai nạn đều chỉ về phía con người và công tác quản lý.

Nhưng khi số người chết vượt xa các loại xe khách thông thường, câu hỏi đặt ra không thể chỉ dừng ở trách nhiệm tài xế. Kết cấu 2 tầng khiến trọng tâm nằm cao, cơ chế cửa khí nén từng khiến hành khách mắc kẹt trong đám cháy ở Đồng Nai và những gì các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành buộc phải thay đổi là câu trả lời cần tìm.

(Còn tiếp...)

TÂN PHONG - QUỐC PHONG