Bình ổn thị trường xăng dầu: Chủ động nguồn cung và thông điệp 'Biến nguy thành cơ'

Nhận định về những tín hiệu tích cực này, Chuyên gia kinh tế - TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh: "Khó khăn hiện nay cũng có thể là cơ hội", là đòn bẩy để nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi xanh và bứt phá.

Chuyên gia kinh tế - TS. Nguyễn Trí Hiếu

Xung đột tại Trung Đông đang đẩy giá xăng dầu lên cao, ông đánh giá thế nào về những rủi ro năng lượng mà chúng ta đang phải đối mặt, đặc biệt là vai trò của kho dự trữ xăng dầu quốc gia lúc này?

Vấn đề xăng dầu hiện nay thực sự là một mối lo ngại rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông ngày càng căng thẳng. Ngay cả bản thân tôi cũng may mắn vì đã mua được vé máy bay từ Mỹ trở về Việt Nam, trước khi các biến cố xảy ra, bởi hiện tại giá vé đã tăng rất cao. Trong những ngày tới, khi các sự kiện lớn trên thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, giá cả năng lượng và vận chuyển hàng không, hàng hải có thể tiếp tục tăng mạnh.

Hiện nay, chúng ta đang có kho dự trữ xăng dầu quốc gia, vậy lượng dự trữ này đủ đáp ứng nhu cầu của đất nước trong bao lâu nếu xảy ra khủng hoảng? Thực tế, những thông tin này hiện vẫn chưa được công bố.

Năng lượng là vấn đề an ninh sống còn của một quốc gia. Những thông tin về dự trữ năng lượng quốc gia, bao gồm dự báo nếu khủng hoảng năng lượng toàn cầu xảy ra thì kho dự trữ đủ bảo đảm nhu cầu năng lượng quốc gia trong bao lâu... cần được chia sẻ minh bạch ở mức độ tối đa để người dân hiểu, yên tâm và có sự chuẩn bị.

Với việc giá xăng dầu tăng cao, chi phí nhập khẩu chắc chắn sẽ phình to. Điều này sẽ tác động thế nào đến dự trữ ngoại hối và các chính sách vĩ mô, thưa ông?

Đây là vấn đề then chốt. Việt Nam sẽ phải bỏ ra một lượng ngoại tệ rất lớn để nhập khẩu xăng dầu. Hiện nay, dự trữ ngoại hối của chúng ta khá mỏng khoảng 80 tỷ USD, trong khi giá trị nhập khẩu bình quân trong ba tháng của năm 2025 là 114 tỷ USD. Thông thường, một quốc gia cần có lượng dự trữ ngoại tệ đủ để đảm bảo nhập khẩu trong ít nhất ba tháng.

Nếu trong bối cảnh hiện nay, chúng ta vừa đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, vừa phải chi nhiều ngoại tệ hơn để nhập xăng dầu, thì đây sẽ là một áp lực lớn. Do đó, Ngân hàng Nhà nước cùng với các cơ quan hoạch định chính sách tài khóa, chính sách ngoại hối cần có giải pháp phối hợp nhịp nhàng để đảm bảo nguồn ngoại tệ phục vụ cho việc nhập khẩu xăng dầu thiết yếu, vừa bảo đảm tính thanh khoản cho cả nền kinh tế.

Chỉ trong hai tuần qua, giá xăng đã tăng từ khoảng 19.000 đồng lên 27.000 đồng/lít. Theo ông, thời điểm này đã cần thiết sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu chưa?

Về Quỹ bình ổn giá, mục tiêu của quỹ này không phải là để mang ra sử dụng trong mọi thời điểm có biến động. Khoản tiền này chủ yếu nhắm tới việc bình ổn thị trường khi giá tăng gây áp lực lạm phát cục bộ.

Trong tình huống hiện tại, chúng ta không chỉ đối phó với lạm phát mà đang đứng trước nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Vì vậy, việc Chính phủ cẩn trọng, giữ Quỹ bình ổn để sử dụng trong những trường hợp thực sự cấp bách là hoàn toàn có cơ sở. Quan trọng hơn cả là các giải pháp cốt lõi về cung - cầu, đặc biệt là tìm kiếm và bảo đảm nguồn cung xăng dầu.

Giải pháp hiện nay theo tôi là nên tạm dừng hoặc giảm bớt thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu. Người dân và doanh nghiệp hiện nay đang phải gánh chịu chi phí rất lớn. Việc cắt giảm các khoản thuế, phí tại thời điểm này là cần thiết để tiếp sức cho thị trường.

Để giải bài toán nguồn cung, Chính phủ đang thúc đẩy thành lập Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất. Ông đánh giá thế nào về bước đi chủ động này?

Đây là một hướng đi mang tầm chiến lược và vô cùng quan trọng để bình ổn thị trường dài hạn. Trung tâm Dung Quất đã hoạt động nhiều năm, nhưng năng lực chế biến dầu của chúng ta so với nhu cầu vẫn còn hạn chế. Một nghịch lý tồn tại lâu nay là Việt Nam khai thác và xuất khẩu dầu thô, sau đó lại phải nhập khẩu các sản phẩm xăng dầu đã qua chế biến.

Việc tăng cường năng lực chế biến hóa dầu trong nước là điều kiện bắt buộc. Đây chính là thời điểm thích hợp nhất để Việt Nam vạch ra chiến lược quốc gia toàn diện về lọc hóa dầu, hướng tới việc làm chủ hoàn toàn nguồn cung năng lượng hóa thạch.

Tuy nhiên, song song với việc tự chủ năng lượng hóa thạch, chúng ta cũng phải tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào các nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo. Tương lai của Việt Nam và thế giới không nằm ở sự phát triển năng lượng hóa thạch mà ở năng lượng xanh, năng lượng tái tạo. Năng lượng hóa thạch cũng vẫn còn ngự trị kinh tế thế giới trong ít nhất 3 thập niên nữa.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là nhiều khi khủng hoảng xảy ra rồi chúng ta mới bắt đầu thảo luận, tìm giải pháp. Đây là thời điểm cần thiết để xây dựng một đơn vị chuyên trách về quản lý và lên kế hoạch ứng phó khủng hoảng trước khi khủng hoảng xảy ra hay trước khi khủng hoảng bùng nổ mất kiểm soát.

Bên cạnh việc xây dựng hạ tầng, Việt Nam cần có một Ủy ban chuyên trách về quản lý khủng hoảng. Ở Mỹ, họ luôn xây dựng sẵn các kịch bản ứng phó từ Kế hoạch A, B đến C. Khi có sự cố, họ lập tức kích hoạt phương án. Chúng ta cũng cần một đầu mối chuyên nghiệp như vậy để chủ động đón đầu mọi rủi ro thay vì đợi khủng hoảng xảy ra mới tìm giải pháp.

Trong thời điểm hiện tại, ông có lời khuyên nào dành cho các doanh nghiệp khi họ đang phải chật vật với bài toán chi phí logistics và nguyên vật liệu?

Xăng dầu là vấn đề sống còn của nền kinh tế, đặc biệt khi năm nay Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao (khoảng 10%).

Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, điều đầu tiên phải làm là: Xây dựng ngay kế hoạch tiết kiệm năng lượng triệt để và tối ưu hóa vận hành để tránh lãng phí.

Phải tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế, đặc biệt là năng lượng sạch. Tôi cho rằng khó khăn hiện nay cũng có thể là cơ hội. Đây chính là "cú hích" để chúng ta thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng xanh, không chỉ để giải quyết bài toán xăng dầu trước mắt mà còn để xây dựng một môi trường bền vững cho đất nước trong nhiều thập kỷ tới.

Xin cảm ơn ông về những chia sẻ này!

Thanh Hoa (Thực hiện)