Bill Gates: Thế giới chưa sẵn sàng trước cú sốc AI

Tỷ phú Bill Gates - Ảnh: Getty Images

Trong bài viết dài 12 trang đăng trên trang cá nhân ngày thứ Tư (26/8), nhà đồng sáng lập Microsoft cho rằng các doanh nghiệp đang chạy đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) mà chưa có một kế hoạch tổng thể để xử lý những biến động lớn do công nghệ này gây ra.

“Ngay cả trong hoàn cảnh thuận lợi nhất, quá trình chuyển sang kỷ nguyên AI mới vẫn sẽ là một trong những giai đoạn biến động nhất trong lịch sử nhân loại. Hiện tại, chúng ta chưa chuẩn bị cho điều đó. Tôi chưa thấy bằng chứng cho thấy các nhà lãnh đạo, chuyên gia và cộng đồng đang ứng phó thỏa đáng với những thách thức này”, ông Gates viết.

Theo tờ báo Wall Street Journal, thông điệp lần này thận trọng hơn đáng kể so với bài viết về AI của ông Gates năm 2023, khi ông cho biết bản thân hào hứng với cuộc cách mạng này không kém thời điểm máy tính cá nhân và internet ra đời.

AI SẼ NHANH CHÓNG TÁC ĐỘNG ĐẾN CẢ LAO ĐỘNG TRÍ ÓC VÀ CHÂN TAY

Ông Gates vẫn nhấn mạnh tiềm năng to lớn của AI trong các lĩnh vực như năng lượng, y tế và nông nghiệp. Tuy nhiên, ông cảnh báo công nghệ này có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu quá trình chuyển đổi không được quản lý tốt.

“Chúng ta chưa có kế hoạch giúp xã hội thích ứng với kỷ nguyên AI”, ông viết, đồng thời kêu gọi siết chặt quản lý công nghệ này.

Đại diện Gates Ventures, văn phòng tư nhân phụ trách các dự án của ông Gates, cho biết nhà đồng sáng lập Microsoft quyết định lên tiếng vào thời điểm này vì cho rằng thế giới không còn nhiều thời gian để chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sang kỷ nguyên AI.

Trong bài viết, ông Gates cho biết sẽ trao đổi về vấn đề này với các nhà lập pháp tại Washington D.C.

“Các vị có cơ hội hành động ngay từ bây giờ, trước khi tỷ lệ thất nghiệp tăng mạnh, các cộng đồng chịu tổn thương và niềm tin của công chúng bị xói mòn”, ông Gates viết.

Phần lớn bài viết của ông Gates tập trung vào việc làm. Theo ông, những vị trí dành cho người mới vào nghề và nhân sự cấp trung có nguy cơ bị loại bỏ cao nhất.

Vị tỷ phú cho rằng AI cũng sẽ sớm tác động đến lao động chân tay. Chính quy mô và tốc độ ảnh hưởng khiến cuộc chuyển đổi này khác biệt với những biến động từng xảy ra trên thị trường lao động.

Quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công việc văn phòng từng kéo dài qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, các lĩnh vực như luật, dịch vụ khách hàng, phần mềm và sản xuất có thể cảm nhận rõ tác động của AI chỉ trong vòng một thập kỷ.

Theo ông Gates, một khi AI có thể hoàn thành công việc mà không mắc lỗi, công nghệ này sẽ có khả năng hoạt động độc lập mà không cần con người giám sát. Khi đó, các doanh nghiệp sẽ có động lực kinh tế rất lớn để sử dụng AI thay cho lao động.

Nếu số người mất việc tăng mạnh, xã hội sẽ cần một hệ thống an sinh vững chắc hơn. Ông Gates nhắc lại rằng việc các nhà máy đóng cửa từng khiến số ca tử vong liên quan đến thuốc giảm đau opioid gia tăng tại nhiều cộng đồng ở Mỹ.

“Hãy hình dung những áp lực tương tự cùng lúc đè nặng lên cả lao động trí óc và lao động chân tay trên phạm vi toàn quốc”, ông Gates viết.

TƯ DUY PHẢN BIỆN BỊ ĐE DỌA

Bên cạnh nguy cơ mất việc làm, ông Gates cảnh báo AI có thể tiếp tay cho các cuộc tấn công mạng nhằm vào lưới điện, bệnh viện và ngân hàng. Gian lận và hoạt động giám sát cũng có thể trở nên phổ biến hơn.

Ông Gates cũng cảnh báo AI có thể dẫn đến việc tự động hóa các quyết định sử dụng vũ lực sát thương mà không có sự tham gia trực tiếp của con người.

Về các mối quan hệ xã hội, ông Gates cảnh báo chatbot AI có xu hướng chiều theo người dùng và củng cố những suy nghĩ sẵn có của họ. Điều này có thể ảnh hưởng sâu sắc đến trẻ em. Chatbot cũng có thể gây nghiện vì mang lại cảm giác có một người bạn đồng hành luôn sẵn sàng trò chuyện và không gây ra bất đồng. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào những công cụ này có thể làm suy giảm khả năng tư duy phản biện.

“Đây là thời điểm tồi tệ nhất để con người đánh mất khả năng tư duy phản biện. Trong thời đại của nội dung giả mạo và thông tin sai lệch được thiết kế riêng cho từng cá nhân, khả năng phân biệt thật - giả trở thành một kỹ năng sống thiết yếu”, ông Gates viết.

ĐỀ XUẤT ĐÁNH THUẾ AI VÀ DÀNH MỘT SỐ VIỆC LÀM CHO CON NGƯỜI

Ông Gates đề xuất đánh thuế hoạt động sử dụng AI, chẳng hạn dựa trên số token mà hệ thống xử lý, đồng thời áp thuế đối với các bot tự động. Token là đơn vị dùng để tính lượng nội dung mà mô hình AI tiếp nhận và tạo ra.

Theo ông, khoản thuế này có thể khiến doanh nghiệp cân nhắc kỹ hơn trước khi sử dụng AI thay thế người lao động. Nguồn thu có thể được dùng để tăng cường an sinh xã hội và đào tạo lại những người có nguy cơ mất việc vì AI.

Nếu AI khiến số người có việc làm giảm xuống, nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân cũng sẽ suy giảm. Thuế AI có thể bù đắp một phần khoản thiếu hụt này, giúp chính phủ duy trì các dịch vụ công.

Ông Gates cũng đề xuất dành riêng một số công việc cho con người. Ông so sánh cách làm này với việc chính phủ bảo vệ một số khu đất công bằng cách không cho phép xây dựng hoặc khai thác.

Tương tự, xã hội có thể chủ động không sử dụng AI ở một số vị trí. Đó có thể là những công việc mà người đang đảm nhiệm khó được đào tạo để chuyển sang nghề khác, hoặc những vị trí đòi hỏi sự đồng cảm và chăm sóc của con người.

Ông Gates cũng kêu gọi các chính phủ trên thế giới phối hợp xây dựng quy định về AI, trong đó Mỹ và Trung Quốc cần hợp tác. Ông so sánh nỗ lực này với sự phối hợp quốc tế trong kiểm soát vũ khí hạt nhân, bảo đảm an toàn hàng không và bảo vệ tầng ozone.

Đại diện của ông Gates cho biết ông không sử dụng công cụ AI để viết bài này, dù vẫn dùng công nghệ AI phục vụ nghiên cứu và học tập cá nhân.

Ông Gates cho biết lợi nhuận từ các khoản đầu tư của mình sẽ được chuyển cho Quỹ Gates. Tại đây, AI sẽ được sử dụng để đẩy nhanh các chương trình trong lĩnh vực y tế, nông nghiệp và giáo dục.

Hoài Thu