Bill Gates viết bài luận 12 trang, 5.784 chữ cảnh báo về trí tuệ nhân tạo

Trong bài luận dài 12 trang đăng trên website cá nhân ngày 26/8, tỷ phú Bill Gates cho rằng quá trình chuyển sang kỷ nguyên AI có thể trở thành một trong những giai đoạn biến động nhất lịch sử nhân loại nếu không được quản lý đúng cách.

“Ngay cả trong điều kiện tốt nhất, quá trình chuyển sang kỷ nguyên AI mới sẽ là một trong những giai đoạn biến động nhất lịch sử nhân loại”, Gates viết. Ông cho rằng các chính phủ, chuyên gia và cộng đồng hiện chưa chuẩn bị đầy đủ cho những thách thức phía trước. 

So với bài viết về AI năm 2023, quan điểm lần này của Gates thận trọng hơn. Ông vẫn đánh giá cao tiềm năng của AI trong y tế, năng lượng và nông nghiệp, nhưng cảnh báo những lợi ích này có thể đi kèm biến động lớn về việc làm, an toàn và đời sống nếu quá trình chuyển đổi không được chuẩn bị kỹ. 

“Không có kế hoạch để giúp xã hội bước vào kỷ nguyên AI”, ông viết, đồng thời kêu gọi các chính phủ tăng cường quản lý công nghệ.

Bill Gates tại một sự kiện năm 2022. Ảnh: Bloomberg

Dưới đây là ba điểm chính trong cảnh báo của Gates, theo Thời báo Phố Wall:

AI sẽ nhanh chóng tác động cả lao động trí óc và chân tay

Việc làm là phần lớn nội dung trong bài viết của Gates. Ông cho rằng những vị trí đầu vào và cấp trung có nguy cơ bị AI thay thế sớm, nhưng tác động sẽ không dừng ở nhóm lao động văn phòng.

Theo Gates, AI có thể sớm ảnh hưởng tới cả lao động chân tay. Tốc độ và phạm vi của quá trình này sẽ khác với những lần chuyển đổi việc làm trước đây.

Trong quá khứ, quá trình chuyển từ nông nghiệp sang các công việc văn phòng diễn ra qua nhiều thế hệ. Nhưng lần này, những ngành như luật, dịch vụ khách hàng, phần mềm và sản xuất có thể chịu tác động mạnh trong khoảng một thập kỷ.

Gates cho rằng khi AI có thể tạo ra sản phẩm với độ chính xác đủ cao, doanh nghiệp sẽ có động lực kinh tế để cho hệ thống tự vận hành mà không cần con người kiểm tra liên tục.

Điều này có thể làm số người mất việc tăng nhanh, buộc chính phủ phải mở rộng mạng lưới an sinh xã hội và đầu tư nhiều hơn cho đào tạo lại lao động.

Gates lấy ngành sản xuất làm ví dụ. Khi các nhà máy đóng cửa, một số cộng đồng từng chứng kiến những hệ lụy xã hội nghiêm trọng, trong đó có sự gia tăng số ca tử vong liên quan đến nhóm chất giảm đau opioid. Ông cảnh báo những sức ép tương tự có thể xuất hiện đồng thời với cả lao động văn phòng và lao động chân tay trên toàn nước Mỹ. 

Khả năng tư duy phản biện càng quan trọng, nhưng cũng dễ bị suy giảm

Gates cũng cảnh báo những rủi ro vượt ra ngoài thị trường lao động.

Ông đề cập nguy cơ AI bị sử dụng để tấn công mạng vào hệ thống điện, bệnh viện và ngân hàng. Công nghệ này cũng có thể khiến gian lận và giám sát trở nên phổ biến hơn.

Một rủi ro khác là việc AI có thể được sử dụng trong các hệ thống vũ khí cho phép thực hiện những hành động gây chết người mà không cần con người trực tiếp đưa ra quyết định tại thời điểm đó. 

Gates đặc biệt lo ngại ảnh hưởng của AI đối với trẻ em và khả năng tư duy phản biện.

Theo ông, chatbot có thể trở thành một dạng “phòng vọng âm”, nơi người dùng liên tục nhận được những phản hồi phù hợp với quan điểm hoặc cảm xúc của mình. Các chatbot cũng có thể tạo ra một hình thức đồng hành dễ tiếp cận và ít xung đột, từ đó khiến người dùng, đặc biệt là trẻ em, phụ thuộc hơn vào AI.

Trong bối cảnh deepfake và thông tin sai lệch ngày càng có khả năng được cá nhân hóa, Gates cho rằng khả năng phân biệt đâu là thật và đâu là giả sẽ trở thành một kỹ năng thiết yếu.

Ông cảnh báo đây là thời điểm đặc biệt nguy hiểm nếu con người đánh mất khả năng tư duy phản biện.

Gates đề xuất đánh thuế AI

Một trong những đề xuất đáng chú ý của Gates là đánh thuế đối với token AI và bot.

Theo ông, các loại thuế này có thể làm chậm động lực thay thế lao động con người bằng AI của doanh nghiệp, đồng thời tạo nguồn tài chính cho các chương trình đào tạo lại những người mất việc.

Nguồn thu cũng có thể bù đắp một phần khoản thuế thu nhập bị suy giảm khi số người có việc làm giảm, giúp chính phủ duy trì các dịch vụ công.

Gates đồng thời cho rằng xã hội có thể chủ động quyết định một số công việc nên được dành cho con người, thay vì mặc định rằng AI phải được triển khai ở mọi vị trí có thể.

Ông ví việc này với đất công: giống như chính phủ có thể quyết định không cho phép phát triển một số khu đất, xã hội cũng có thể lựa chọn không sử dụng AI cho một số công việc nhất định. Lý do có thể là người làm công việc đó khó được đào tạo lại hoặc vị trí đòi hỏi sự đồng cảm, chăm sóc và tương tác trực tiếp giữa người với người.

Mỹ và Trung Quốc cần phối hợp quản lý AI

Gates cho rằng ứng phó với AI không thể chỉ được thực hiện ở cấp quốc gia.

Ông kêu gọi các chính phủ trên thế giới phối hợp xây dựng quy định, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Mỹ và Trung Quốc.

Gates so sánh việc này với những lĩnh vực từng đòi hỏi sự phối hợp quốc tế như kiểm soát vũ khí hạt nhân, an toàn hàng không và bảo vệ tầng ozone. 

Trong bài viết, ông không phủ nhận tiềm năng của AI. Ngược lại, Gates cho rằng công nghệ này có thể tạo ra những tiến bộ lớn trong y tế, nông nghiệp, giáo dục và năng lượng.

Ông cho biết lợi nhuận từ các khoản đầu tư của mình sẽ được chuyển cho Gates Foundation, nơi AI được kỳ vọng giúp đẩy nhanh các chương trình trong y tế, nông nghiệp và giáo dục.

Thông điệp chính của Gates vì thế không phải dừng phát triển AI, mà là chuẩn bị cho những hệ quả của nó trước khi tốc độ thay đổi vượt quá khả năng thích ứng của xã hội.

Trong bài luận, ông cảnh báo các nhà hoạch định chính sách vẫn còn thời gian hành động, nhưng khoảng thời gian đó không nên bị lãng phí cho đến khi thất nghiệp tăng mạnh, cộng đồng chịu tổn thương và niềm tin công chúng suy giảm.

(Theo WSJ, GatesNotes)

Du Lam