Bill Gates cảnh báo 20 năm biến động vì AI và việc làm

Tỷ phú Bill Gates phát biểu tại một sự kiện ở New York, Mỹ. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Chia sẻ trong tập mới nhất của podcast Decoder, ông Gates cho biết mối lo ngại lớn nhất của ông chính là giai đoạn chuyển đổi kéo dài 20 năm này. Theo ông, đây là thời kỳ sẽ xuất hiện cả người thắng lẫn kẻ thua, cùng với rất nhiều sự xáo trộn.

Nhà đồng sáng lập Microsoft bày tỏ sự đồng tình với những lo ngại phổ biến về tác động của AI đối với các công việc văn phòng. Ông Gates cho biết những lĩnh vực như bán hàng qua điện thoại, hỗ trợ khách hàng từ xa và kế toán sẽ dần biến mất vì AI có thể thực hiện những công việc này với chi phí rẻ hơn nhiều, tốc độ nhanh hơn nhiều và thậm chí còn chính xác hơn. Đối với các công việc lao động chân tay, ông dự đoán robot hình người sẽ thay thế con người.

Theo ông Gates, nếu mọi người không chọn cách chậm lại đáng kể hoặc dừng hẳn, thì rồi sẽ có những robot có khả năng xây nhà, trồng trọt, thậm chí là thực hiện phẫu thuật. Khi đó, phần lớn các hàng hóa và dịch vụ sẽ không còn cần đến sức lao động của con người nữa. Ông cũng nhấn mạnh sự thay đổi gây sốc này sẽ tác động mạnh mẽ đến chính những người như ông – những cá nhân vốn sở hữu nguồn lực khổng lồ để dẫn đầu các nỗ lực giải quyết những vấn đề nhân đạo, chẳng hạn như cuộc chiến chống bệnh sốt rét.

Ông Gates cho rằng mọi người cứ tưởng tượng khi AI nói rằng: "Không, tôi làm tốt hơn ông đấy. Ông cứ đi chơi pickleball (một môn thể thao) đi, để tôi lo việc này cho". Điều này nghe có vẻ hài hước, nhưng thực tế lại chẳng hề buồn cười chút nào. Nhà tỷ phú này nhắc lại quan điểm lâu nay của ông rằng công việc đóng vai trò thiết yếu khi mang lại cho con người cảm giác về mục đích sống, nguồn thu nhập, lý do để thức dậy mỗi ngày, cơ hội xây dựng các mối quan hệ với đồng nghiệp, cũng như con đường để kiến tạo và giải quyết vấn đề. Theo nhận định của ông, một số hoạt động như nghệ thuật, thể thao, nấu nướng hay chăm sóc trẻ em có thể sẽ trở thành những lĩnh vực dành riêng cho con người trong tương lai, ngay cả khi AI có thể thực hiện những việc đó tốt hơn.

Ngoài ra, ông Gates cũng lưu ý rằng các biện pháp như nghỉ hưu sớm hoặc giới hạn số giờ làm việc có thể giúp duy trì một mức độ việc làm nhất định cho con người. Ông hình dung ra viễn cảnh một số người sẽ nói: " Hãy sống như người Amish, nổi tiếng với lối sống tối giản, chỉ sử dụng AI cho một vài việc nhất định thôi".

Nhà sáng lập công ty thương mại điện tử và công nghệ Amazon, ông Jeff Bezos, và Giám đốc điều hành (CEO) ngân hàng JPMorgan, ông Jamie Dimon, đều từng đề xuất rút ngắn tuần làm việc như một giải pháp ít gây ảnh hưởng nghiêm trọng hơn trước tình trạng thất nghiệp do AI gây ra. Ông Gates là một trong số nhiều nhà lãnh đạo công nghệ đã lên tiếng cảnh báo về sự gián đoạn việc làm trên con đường tiến tới kỷ nguyên sung túc.

Về phần mình, tỷ phú Elon Musk dự đoán quá trình chuyển đổi này sẽ "gập ghềnh" và đề xuất chính phủ cấp khoản trợ cấp cho tất cả mọi người như một giải pháp tối ưu trước tình trạng mất việc làm do AI. Ông Musk cho rằng công nghệ sẽ kéo chi phí sản xuất xuống thấp đến mức ai cũng có thể sở hữu "bất cứ thứ gì họ muốn", khi đó làm việc chỉ còn là một lựa chọn, và việc tiết kiệm cho tuổi già sau 10 năm hay 20 năm nữa cũng chẳng còn ý nghĩa gì vì tiền bạc lúc đó sẽ không còn quan trọng.

Tương tự, ông Dario Amodei, CEO công ty công nghệ Anthropic, nhận định rằng AI hứa hẹn sẽ "nâng cao chất lượng cuộc sống cho tất cả mọi người", nhưng "cú sốc trong ngắn hạn sẽ có quy mô chưa từng thấy".

Tuy nhiên, hồi tháng 5/2026, ông Sam Altman, CEO công ty công nghệ OpenAI cho biết AI không xóa sổ nhiều công việc văn phòng như ông từng dự đoán, và ông không còn lo ngại về "một ngày tận thế của việc làm nữa".

Mặc dù có nhiều lo ngại lan rộng về việc AI sẽ thay thế các công việc tại doanh nghiệp, cùng với các đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn tại những tập đoàn công nghệ hàng đầu như Amazon và Meta, tỷ lệ thất nghiệp trên toàn nước Mỹ vẫn không tăng đáng kể trong suốt giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ của AI.

Anh Quân (Theo Business Insider)/TTXVN