Bên trong cú đảo chiều của Tổng thống Trump về Greenland

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, Thụy Sĩ, ngày 21/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Wall Street Journal ngày 21/1, chỉ trong vài giờ tại Thụy Sĩ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện một bước ngoặt đầy bất ngờ từ việc đe dọa sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland sang đàm phán một "khuôn khổ thỏa thuận trong tương lai" với châu Âu, đồng thời hủy bỏ các mức thuế đã tuyên bố áp đặt lên đồng minh.

Từ căng thẳng đến nhượng bộ

Khi Tổng thống Trump đến dãy núi Alps phủ đầy tuyết của Thụy Sĩ vào chiều 21/1, các nhà lãnh đạo châu Âu đã lo sợ rằng nỗ lực của ông nhằm sáp nhập Greenland sẽ gây ra một cuộc xung đột xuyên Đại Tây Dương. Nhưng sau đó, ông Trump đã nhượng bộ.

Đây là một sự thay đổi hoàn toàn về giọng điệu của Tổng thống Trump, người chỉ vài ngày trước đó đã từ chối loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để giành quyền sở hữu Greenland và đăng tải hình ảnh trực tuyến về vùng lãnh thổ này với lá cờ Mỹ được cắm trên đó. Cuối tuần trước, ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% lên 8 quốc gia bắt đầu từ tháng tới nếu không đạt được thỏa thuận về việc sáp nhập Greenland, với mức thuế tăng lên 25% vào tháng 6 năm nay.

Sự thay đổi đột ngột này diễn ra sau nhiều ngày đàm phán bí mật giữa Tổng thống Trump, các cố vấn của ông và các nhà lãnh đạo châu Âu, bao gồm Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Thủ tướng Đức Friedrich Merz, theo những người gần gũi với các cuộc đàm phán.

Các nước châu Âu, những quốc gia thống nhất phản đối việc chính quyền Trump mua Greenland, đã sử dụng kết hợp các biện pháp thuyết phục, chẳng hạn như đề nghị tăng cường an ninh Bắc Cực, và các biện pháp cảnh báo, bao gồm cả những nguy hiểm đối với Mỹ nếu NATO bị rạn nứt sâu hơn.

Sau cuộc gặp với ông Rutte hôm 21/1, Tổng thống Trump đã hủy bỏ các mức thuế đã nêu đối với các quốc gia châu Âu, khẳng định rằng ông đã "xây dựng khuôn khổ cho một thỏa thuận trong tương lai" liên quan đến hòn đảo lớn nhất thế giới.

Nội dung khuôn khổ thỏa thuận

Các chi tiết cụ thể của khuôn khổ vẫn đang được hoàn thiện, nhưng theo các quan chức châu Âu, các cuộc đàm phán dự kiến sẽ tập trung vào một số lĩnh vực. Chúng bao gồm một thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Đan Mạch về việc đóng quân tại các căn cứ ở Greenland và các nỗ lực mở rộng của châu Âu nhằm tăng cường an ninh xung quanh Bắc Cực.

Mỹ có thể nhận được quyền ưu tiên đầu tư vào tài nguyên khoáng sản của Greenland - một quyền phủ quyết nhằm ngăn chặn Nga và Trung Quốc khai thác nguồn tài nguyên phong phú của hòn đảo - và đổi lại, ông Trump sẽ rút lại các mối đe dọa áp thuế, các quan chức cho biết.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nêu rõ trong một tuyên bố: "Nếu thỏa thuận này được thông qua, và Tổng thống Trump rất hy vọng điều đó sẽ xảy ra, thì Mỹ sẽ đạt được tất cả các mục tiêu chiến lược của mình đối với Greenland, với chi phí rất thấp, mãi mãi."

Ngày 21/1 đã xuất hiện những tín hiệu ban đầu cho thấy ông Trump sẵn sàng đàm phán một thỏa thuận. Trong bài phát biểu kéo dài một giờ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Tổng thống Mỹ cho biết ông sẽ không triển khai quân để giành quyền kiểm soát Greenland. Ông nói: "Tôi không cần phải dùng vũ lực. Tôi không muốn dùng vũ lực. Tôi sẽ không dùng vũ lực".

Trong bài phát biểu đó, ông Trump cũng đưa ra những lời chỉ trích gay gắt đối với các đồng minh lâu năm của Mỹ. Ông mô tả châu Âu đã thay đổi đến mức không thể nhận ra so với thời kỳ trước và đang đi sai hướng. Ông Trump cho rằng các thành viên NATO có nghĩa vụ ủng hộ việc Mỹ sáp nhập Greenland vì vai trò trung tâm của Mỹ trong việc củng cố liên minh xuyên Đại Tây Dương. "Chúng ta cho đi quá nhiều, mà nhận lại quá ít", ông nói.

Trong nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng, Tổng thư ký NATO Mark Rutte kêu gọi một nền "ngoại giao thấu đáo" để giải quyết cuộc khủng hoảng Greenland. Ảnh: AA/TTXVN

Phản ứng và bài học trái ngược

Động thái chuyển hướng này là một sự nhẹ nhõm đáng mừng đối với các nhà lãnh đạo châu Âu, những người phải đối mặt với viễn cảnh áp thuế gây chấn động nền kinh tế và một cuộc đối đầu với chính quyền Trump có thể đe dọa sự ổn định của NATO. "Ngày hôm nay kết thúc tốt đẹp hơn so với lúc bắt đầu", Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen cho biết.

Các quan chức Mỹ và châu Âu cũng đã rút ra những bài học trái ngược nhau từ sự kiện Greenland. Phía Mỹ lập luận rằng thái độ kiên quyết của ông Trump đã buộc các quan chức châu Âu phải ngồi vào bàn đàm phán sau nhiều tháng họ từ chối nhượng bộ chiến dịch giành quyền kiểm soát Greenland của Washington. Phía châu Âu cho rằng việc duy trì một mặt trận phản đối thống nhất có thể giúp thuyết phục chính quyền Trump đạt được một thỏa thuận liên quan đến vùng lãnh thổ này.

Theo người phát ngôn của NATO, ông Trump và Tổng thư kí Rutte hôm 21/1 đã "thảo luận về tầm quan trọng sống còn của an ninh ở khu vực Bắc Cực" đối với Mỹ và các thành viên NATO khác. Các cuộc đàm phán về khuôn khổ đề xuất sẽ tập trung vào cách các thành viên NATO có thể hợp tác để đảm bảo an ninh Bắc Cực.

Trong những ngày gần đây, các quan chức Mỹ đã thảo luận về các đề xuất thỏa hiệp, theo đó Washington sẽ được tiếp cận khoáng sản và đất đai để xây dựng căn cứ quân sự, một quan chức chính quyền Trump cho biết.

Căng thẳng tại Davos

Tuy nhiên, căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã bộc lộ rõ tại Davos. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde đã bỏ ngang bữa tối hôm 20/1 trong khi Ngoại trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đang phát biểu, điều mà một số người tham dự cho là dấu hiệu của sự căng thẳng leo thang.

Phát biểu trước bữa tối chỉ dành cho khách VIP, Bộ trưởng Lutnick đã chỉ trích mạnh mẽ các chính sách năng lượng của châu Âu và phê phán điều mà ông mô tả là sự suy giảm khả năng cạnh tranh của lục địa này trên trường quốc tế. Một số khách mời tại bữa tối đã vỗ tay tán thưởng những phát biểu của ông Lutnick khi nhấn mạnh sức mạnh của Mỹ so với châu Âu, trong khi những người khác lại la ó phản đối.

Về Greenland, tham vọng của chính quyền Trump đã gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao chưa từng có đối với các đồng minh NATO thân cận nhất của Mỹ, những nước vốn đang phải vật lộn với cuộc chiến đang diễn ra ở Ukraine và cạnh tranh địa chính trị với Trung Quốc. Một số đồng minh lịch sử thân cận nhất của Washington đã đặt câu hỏi về việc họ có thể trông cậy vào Mỹ trong bao lâu nữa.

"Mỗi ngày chúng ta đều được nhắc nhở rằng chúng ta đang sống trong thời đại cạnh tranh giữa các cường quốc. Trật tự dựa trên luật lệ đang phai nhạt. Kẻ mạnh có thể làm những gì họ muốn, và kẻ yếu phải chịu đựng những gì họ phải chịu", Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại Davos.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) dự kiến sẽ gặp nhau tại Brussels vào tối 22/1 (giờ địa phương) trong một hội nghị thượng đỉnh được tổ chức gấp rút để đánh giá lại mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang bị tổn thương.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc