Bé 4 tuổi cấp cứu vì chỉ uống sữa thay cơm: BS chỉ ra sai lầm phổ biến

Trẻ uống nhiều sữa mà không ăn có thể dẫn đến thiếu sắt. Ảnh: Shutterstock.

Theo Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, bé trai 4 tuổi nhập viện trong tình trạng suy đa cơ quan, phải thở máy và hồi sức tích cực.

Kết quả xét nghiệm cho thấy trẻ bị thiếu máu thiếu sắt rất nghiêm trọng, chỉ số huyết sắc tố giảm sâu. Do thiếu máu kéo dài, trẻ nhanh chóng diễn tiến suy tim và sau đó là suy đa cơ quan khi kèm nhiễm trùng huyết. Các bác sĩ phải truyền máu, lọc máu liên tục và điều trị tích cực để cứu sống bệnh nhi.

Gia đình cho biết trẻ uống hơn một lít sữa tươi mỗi ngày nhưng hầu như không ăn bữa chính, dùng sữa thay thế hoàn toàn thức ăn. Sau vài ngày điều trị tích cực, tình trạng trẻ dần cải thiện, cai được máy thở và tiếp tục được theo dõi, điều trị phục hồi.

Không phải cứ uống càng nhiều sữa càng tốt

Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), sữa là nguồn dinh dưỡng quan trọng đối với trẻ nhỏ, nhưng không phải cứ uống càng nhiều càng tốt. Hiện nay, sữa được chia thành ba nhóm chính gồm sữa mẹ, sữa công thức và sữa bò tươi.

Trong đó, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu trong những năm đầu đời. Sữa công thức được nghiên cứu để mô phỏng thành phần sữa mẹ và bổ sung đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu như đạm, chất béo, vitamin cùng nhiều vi chất, trong đó có sắt.

Sữa bò tươi chủ yếu cung cấp nước, chất đạm, chất béo, đường lactose cùng một số khoáng chất như canxi, phospho và kali. Tuy nhiên, loại sữa này gần như không chứa sắt.

Bệnh nhi suy đa tạng được lọc máu liên tục. Ảnh: BVCC.

Không chỉ vậy, hàm lượng canxi và protein casein trong sữa bò còn có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt từ thực phẩm nếu trẻ sử dụng quá nhiều trong thời gian dài. Đây là lý do nhiều trẻ uống rất nhiều sữa nhưng vẫn bị thiếu máu thiếu sắt.

Bác sĩ Tiến cho biết sắt là vi chất đặc biệt quan trọng đối với quá trình tạo máu, vận chuyển oxy, phát triển não bộ và tăng cường miễn dịch. Thiếu sắt kéo dài không chỉ gây thiếu máu mà còn ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, học tập, làm chậm phát triển trí tuệ và khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.

Ở những trường hợp nặng, tim phải hoạt động liên tục để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, lâu dần có thể dẫn đến giãn tim, suy tim. Nếu đồng thời mắc bệnh nhiễm trùng, trẻ có nguy cơ diễn tiến nặng rất nhanh vì khả năng bù trừ của cơ thể suy giảm.

Bao nhiêu sữa mỗi ngày là đủ?

Theo khuyến cáo dinh dưỡng, nhu cầu sữa thay đổi theo từng độ tuổi. Trẻ từ 0-6 tháng cần khoảng 700-900 ml sữa mỗi ngày và nên được bú mẹ hoàn toàn nếu có điều kiện.

Giai đoạn 6-12 tháng cần khoảng 600-800 ml sữa mỗi ngày kết hợp ăn dặm. Từ 12-24 tháng, lượng sữa khoảng 500-700 ml mỗi ngày, trong khi thức ăn đặc đã trở thành nguồn dinh dưỡng chính.

Bác sĩ Nguyễn Minh Tiến cảnh báo tình trạng phụ huynh cho con uống nhiều sữa tươi mỗi ngày. Ảnh: BSCC.

Đối với trẻ từ 2-5 tuổi, lượng sữa phù hợp chỉ khoảng 400-600 ml mỗi ngày. Trẻ dưới 5 tuổi không nên uống quá 500 ml sữa tươi mỗi ngày và không nên dùng sữa để thay thế các bữa ăn chính.

"'Sau 1 tuổi, nếu trẻ uống trên 700 ml sữa mỗi ngày, đặc biệt là sữa bò tươi, trẻ sẽ nhanh no, từ chối thức ăn, từ đó thiếu năng lượng và nhiều vi chất thiết yếu, trong đó có sắt", bác sĩ Tiến nói.

Bác sĩ Tiến cũng lưu ý phụ huynh không nên đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ chỉ qua vẻ ngoài. Có những trẻ suy dinh dưỡng thể Kwashiorkor vẫn trông bụ bẫm hoặc phù nhẹ nhưng thực chất đang thiếu đạm và nhiều vi chất quan trọng. Những trẻ này thường dễ nhiễm trùng, ngủ không yên và quấy khóc nhiều.

Để phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt, bác sĩ khuyến cáo trong 6 tháng đầu đời, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn. Sau 6 tháng, cần cho trẻ ăn dặm đầy đủ bốn nhóm thực phẩm gồm tinh bột, chất đạm, chất béo, rau củ và trái cây để bảo đảm cung cấp đủ vitamin, khoáng chất cũng như hình thành thói quen ăn uống lành mạnh.

Cha mẹ cũng không nên dùng sữa bò tươi thay thế hoàn toàn sữa mẹ hoặc sữa công thức, đặc biệt với trẻ dưới 1 tuổi. Đồng thời, cần theo dõi cân nặng, chiều cao theo biểu đồ tăng trưởng và lưu ý các dấu hiệu thiếu sắt như da xanh xao, lòng bàn tay nhợt, mệt mỏi, giảm tập trung hoặc quấy khóc kéo dài để đưa trẻ đi khám sớm, tránh những biến chứng đáng tiếc.

Nguyễn Thuận