'Bẫy' tín dụng đen và lãi suất ẩn

Khác với hình thức cho vay truyền thống trước đây, tín dụng đen hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt quảng cáo vay tiền mỗi ngày. Sự nhanh chóng và đơn giản khiến không ít người bỏ qua bước đọc kỹ điều khoản, tính toán khả năng chi trả hoặc kiểm tra tính pháp lý của đơn vị cho vay. Các tổ chức, cá nhân cho vay tín dụng đen thường núp bóng dưới nhiều hình thức như tiệm cầm đồ, công ty tài chính hoặc các ứng dụng, nền tảng hỗ trợ tài chính trực tuyến.

Vay tiền qua ứng dụng chỉ mất vài thao tác trên điện thoại.

Điều đáng chú ý là các đối tượng này thường nhắm vào những người có nhu cầu tài chính cấp bách hoặc tâm lý muốn giải quyết khó khăn trong thời gian ngắn. Lao động tự do, người thu nhập không ổn định, tiểu thương nhỏ lẻ, người trẻ mới đi làm, sinh viên hoặc những người phát sinh nhu cầu chi tiêu đột xuất là các nhóm dễ trở thành mục tiêu. Không ít trường hợp lựa chọn vay trực tuyến vì ngại thủ tục, thiếu thông tin hoặc cho rằng khoản vay nhỏ sẽ không phát sinh nhiều rủi ro.

Để tạo cảm giác an toàn và tin cậy, các hình thức cho vay biến tướng thường sử dụng nhiều chiêu thức đánh vào tâm lý người dùng, như: quảng cáo giải ngân nhanh, thủ tục đơn giản, kể cả nợ xấu vẫn có thể vay... Một số ứng dụng còn thiết kế giao diện chuyên nghiệp, sử dụng ngôn ngữ tương tự các tổ chức tài chính hợp pháp nhằm tạo niềm tin. Tuy nhiên, phía sau những lời quảng cáo hấp dẫn ấy lại có thể là những điều khoản bất lợi mà người vay ít để ý. Nhiều trường hợp không nhận đủ số tiền như đăng ký do bị khấu trừ trước các khoản phí như phí dịch vụ, phí hồ sơ hoặc các chi phí phát sinh khác, trong khi nghĩa vụ thanh toán vẫn được tính trên toàn bộ khoản vay ban đầu. Đây cũng là một dạng “lãi suất ẩn” khiến người vay khó đánh giá chính xác chi phí thực tế của khoản vay.

Chị M.H.Y, phường Thục Phán, từng nghĩ khoản vay trực tuyến chỉ là giải pháp tạm thời. Chị chia sẻ: Ban đầu, qua tìm kiếm trên mạng, tôi đăng ký một khoản vay vài triệu đồng qua ứng dụng vì thấy quảng cáo thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh, tuần đầu không tính lãi và chỉ thu một khoản phí dịch vụ. Đúng lúc đang cần thêm tiền nên tôi tiếp tục đăng ký vay ở một ứng dụng khác. Khoản vay được duyệt nhanh chóng với hạn mức 5 triệu đồng nhưng thực tế tài khoản chị chỉ nhận khoảng 3,8 triệu đồng. Phần chênh lệch được giải thích là phí dịch vụ, phí quản lý và lãi thu trước, trong khi nghĩa vụ thanh toán vẫn tính trên toàn bộ khoản vay. Tôi nghĩ chỉ cần xoay sở vài ngày là có thể trả được, nhưng đến hạn vẫn chưa thu xếp kịp. Các cuộc gọi nhắc nợ bắt đầu dồn dập, không chỉ gọi cho tôi mà còn liên hệ cả người thân để thúc ép thanh toán. Áp lực ngày càng lớn khiến tôi tiếp tục vay ở ứng dụng khác để trả khoản cũ.

Chỉ trong hơn một tháng, chị Y đăng ký vay trên hàng chục ứng dụng khác nhau. Tổng số tiền thực nhận khoảng hơn 80 triệu đồng nhưng số tiền phải thanh toán cả gốc, phí và tiền phạt tăng lên nhiều lần. Có thời điểm chị không còn nhớ mình đã vay ở bao nhiêu nơi. Việc vay chỗ này để trả chỗ khác khiến chị rơi vào vòng xoáy nợ chồng nợ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống gia đình.

Để tránh sập bẫy “tín dụng đen” biến tướng qua các ứng dụng di động, người dân cần lưu ý một số dấu hiệu nhận diện. Trước hết là thủ tục dễ dàng đến mức bất thường như không cần thế chấp, giải ngân trong thời gian rất ngắn hoặc chấp nhận cả hồ sơ nợ xấu. Cùng với đó là việc không công khai đầy đủ hợp đồng, tổng chi phí phải trả hoặc chỉ tập trung giới thiệu số tiền được nhận mà né tránh nghĩa vụ thanh toán thực tế. Lãi suất tại đây thường vượt xa mức trần 20%/năm theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Một chiêu thức kỹ thuật đáng ngờ khác là việc ứng dụng đòi hỏi các quyền truy cập vô lý vào điện thoại như danh bạ, vị trí, tài khoản mạng xã hội hay thư viện ảnh cá nhân ngay khi cài đặt. Ban đầu, các đối tượng thường ngụy trang điều này dưới lý do “xác minh danh tính” hoặc “tăng độ tin cậy cho hồ sơ”. Tuy nhiên, đây thực chất là bước thu thập dữ liệu phục vụ cho thủ đoạn đòi nợ khủng bố về sau. Chỉ cần người vay chậm thanh toán, các đối tượng sẽ lập tức dùng kho dữ liệu này để gây áp lực bằng cách gọi điện nhắc nợ liên tục, nhắn tin đe dọa, xúc phạm, hoặc cắt ghép hình ảnh bôi nhọ nạn nhân rồi gửi cho người thân, bạn bè và đồng nghiệp.

Người dân cần lựa chọn các tổ chức tín dụng hợp pháp, uy tín khi có nhu cầu vay vốn.

Hệ lụy của tín dụng đen không chỉ dừng ở những con số. Với người vay, áp lực tài chính kéo dài có thể ảnh hưởng đến đời sống gia đình, công việc và tâm lý; nhiều trường hợp phải vay nơi này để trả nơi khác, dẫn đến vòng xoáy nợ chồng nợ. Ở góc độ xã hội, hoạt động tín dụng đen còn kéo theo nhiều hệ lụy như gây mất an ninh trật tự, đòi nợ trái pháp luật, đe dọa, quấy rối hoặc phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật khác. Theo quy định hiện hành, hành vi cho vay với mức lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép và thu lợi bất chính có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.

Theo các cơ quan có thẩm quyền, để kéo giảm và từng bước đẩy lùi hoạt động tín dụng đen cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng cùng với sự chủ động, tỉnh táo của người dân. Chính quyền địa phương cần tăng cường quản lý, giám sát hoạt động cho vay trên địa bàn; lực lượng công an tiếp tục đẩy mạnh công tác điều tra, phát hiện và xử lý các đường dây, nhóm đối tượng cho vay nặng lãi, hoạt động tín dụng trái quy định.

Bên cạnh đó, các ngân hàng và tổ chức tín dụng được cấp phép cần tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, đơn giản hóa thủ tục, cải tiến quy trình nhằm tạo điều kiện để người lao động và người dân dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn hợp pháp. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về nhận diện, phòng ngừa và hậu quả của tín dụng đen cần được đẩy mạnh, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức phòng tránh trong cộng đồng.

P.V