Bầu cử bốn phương Hoa Kỳ: Quyền bầu cử... từ ngoài Trái Đất

Mỹ là quốc gia đầu tiên xây dựng cơ chế pháp lý và kỹ thuật để giải quyết câu hỏi này, cho phép các phi hành gia bỏ phiếu từ quỹ đạo Trái Đất. Việc “bỏ phiếu từ không gian” không chỉ là câu chuyện thú vị về công nghệ, mà còn phản ánh nỗ lực của hệ thống pháp luật nhằm bảo đảm quyền công dân trong mọi hoàn cảnh.

Phi hành gia Kate Rubin

Từ luật bang Texas đến lá phiếu đầu tiên ngoài không gian

Cơ sở pháp lý cho việc bỏ phiếu ngoài không gian bắt nguồn từ bang Texas, nơi đặt Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA. Năm 1997, cơ quan lập pháp bang Texas đã thông qua một quy định cho phép các phi hành gia đang thực hiện nhiệm vụ ngoài Trái Đất được xem là cử tri vắng mặt đặc biệt, tương tự những công dân đang làm việc hoặc phục vụ quân đội ở nước ngoài. Theo quy định này, phi hành gia có thể nhận và gửi lá phiếu bầu thông qua hệ thống điện tử bảo mật thay vì phải sử dụng đường bưu điện truyền thống, vốn là phương thức không khả thi trong điều kiện không gian. Quy trình này được mô tả chi tiết trong các tài liệu hướng dẫn của NASA về cách các phi hành gia thực hiện quyền bầu cử khi đang làm việc trên quỹ đạo.

Người đầu tiên bỏ phiếu từ ngoài không gian là phi hành gia David Wolf vào năm 1997 khi ông đang làm nhiệm vụ trên trạm vũ trụ Mir. Khi cuộc bầu cử địa phương diễn ra, Wolf đã gửi yêu cầu nhận phiếu bầu vắng mặt từ quận hạt nơi ông đăng ký cử tri tại Texas. Lá phiếu được chuyển thành tệp điện tử và gửi tới trạm vũ trụ thông qua hệ thống liên lạc an toàn của NASA. Sau khi hoàn tất lựa chọn, ông gửi lại lá phiếu qua cùng hệ thống, và nhân viên phụ trách bầu cử tại Texas đã in ra để đưa vào quy trình kiểm phiếu chính thức. Theo NASA, sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử một công dân thực hiện quyền bầu cử từ ngoài Trái Đất.

Quy trình bảo mật đặc biệt cho lá phiếu từ không gian

Sau thành công ban đầu, quy trình này tiếp tục được áp dụng cho các phi hành gia làm việc trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS). Đây là nơi các phi hành gia có thể sinh sống và làm việc trong thời gian dài, đôi khi kéo dài tới 6 tháng hoặc hơn. Trong những khoảng thời gian đó, nhiều cuộc bầu cử quan trọng tại Mỹ có thể diễn ra. Để giải quyết vấn đề này, NASA và chính quyền địa phương tại Texas đã thiết lập quy trình bỏ phiếu điện tử đặc biệt.

Quy trình bỏ phiếu từ không gian bắt đầu khi phi hành gia nộp đơn xin bỏ phiếu vắng mặt trước ngày bầu cử. Văn phòng bầu cử tại quận hạt nơi họ đăng ký cử tri sẽ tạo một lá phiếu điện tử được cá nhân hóa và gửi qua hệ thống liên lạc bảo mật của NASA. Phi hành gia sử dụng mật khẩu riêng để truy cập lá phiếu, thực hiện lựa chọn của mình và gửi lại qua hệ thống mã hóa. Sau khi nhận được phiếu, quan chức bầu cử được chỉ định sẽ in ra và đưa vào hệ thống kiểm phiếu chính thức. Quy trình này bảo đảm tính bí mật và hợp pháp của lá phiếu tương tự như phiếu bầu giấy thông thường.

Trong những năm gần đây, nhiều phi hành gia Mỹ đã thực hiện quyền bầu cử từ không gian. Ví dụ, ông Shane Kimbrough đã bỏ phiếu khi đang thực hiện nhiệm vụ trên Trạm vũ trụ quốc tế trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016. Tương tự, phi hành gia Kate Rubins cũng đã bỏ phiếu từ quỹ đạo trong kỳ bầu cử năm 2020. Trường hợp của Rubins đặc biệt được chú ý vì bà tham gia bỏ phiếu khi đang làm việc trên ISS trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, thời điểm mà các hình thức bỏ phiếu từ xa trở thành chủ đề tranh luận lớn tại nước này. Theo NASA, Rubins đã chuẩn bị bỏ phiếu từ không gian trước khi phóng lên quỹ đạo và hoàn thành việc gửi phiếu trong thời gian thực hiện nhiệm vụ.

Một yếu tố quan trọng trong hệ thống bỏ phiếu từ không gian là vấn đề bảo mật. Không giống các hệ thống bỏ phiếu trực tuyến mở cho công chúng, hệ thống dành cho phi hành gia chỉ áp dụng cho một số cá nhân cụ thể và được thực hiện thông qua mạng liên lạc nội bộ của NASA. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ tấn công mạng hoặc gian lận.

Việc phi hành gia bỏ phiếu từ không gian mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng đối với nền dân chủ Mỹ. Điều đó phản ánh quan điểm rằng quyền bầu cử là quyền cơ bản của công dân và cần được bảo đảm ngay cả trong những hoàn cảnh đặc biệt nhất.

Ngọc Minh