Bất thường cả trăm trường hợp là 'bệnh nhân tâm thần' tại một xã ở Nghệ An

Nhiều năm qua, câu chuyện về xã Thanh Yên (huyện Thanh Chương cũ, tỉnh Nghệ An) nay là xã Xuân Lâm với hàng chục người có sổ hưởng trợ cấp khuyết tật thần kinh, tâm thần nặng và đặc biệt nặng không còn xa lạ. Thế nhưng, phía sau các cuốn sổ nhận trợ cấp căn bệnh “đặc biệt” này là những chuyện “dở khóc, dở cười” khi nhiều người trong số đó vẫn đi làm công nhân, buôn bán, môi giới đất đai, giao tiếp bình thường và không có biểu hiện rối loạn tâm thần.

Có trường hợp từng giữ chức vụ ở thôn, hợp tác xã; có người sinh sống, làm ăn xa và có cả những người xin ra khỏi danh sách vì lo ngại hệ lụy xã hội, ảnh hưởng đến hôn nhân, việc học và cơ hội việc làm của con cái.

Rất nhiều trường hợp ở xã Xuân Lâm (Nghệ An) có sổ điều trị ngoại trú bệnh tâm thần.

“Làng ni nhiều tâm thần lắm. Ngay cạnh đây cũng có bốn người được cấp sổ hưởng trợ cấp. Nhưng bệnh thật hay giả thì dân biết hết…”, một người dân địa phương nói khi được hỏi về chuyện nhiều người trong xã mắc căn bệnh này.

Được nhận trợ cấp khuyết tật thần kinh (tâm thần) từ năm 2012 đến nay, bà N.T.H (60 tuổi, trú thôn Phú Thắng, xã Xuân Lâm) cho biết, vợ chồng bà có 4 người con. Hiện bà đang làm công nhân xưởng may ở xã Nam Đàn.

Cầm cuốn sổ “Điều trị ngoại trú bệnh tâm thần” trên tay, bà H. thở dài: “Cũng khổ lắm chú ạ, khi ra ngoài tôi hầu như phải cúi đầu im lặng, có khi giả ngô nghê. Nếu không đi làm, tôi đóng cửa ngủ trong nhà để tránh gặp mặt người làng. Đến cả con cái lớn, đến tuổi xây dựng gia đình nhưng cũng e ngại không dám kết hôn vì có mẹ bị tâm thần”.

Người phụ nữ kể, vì có sổ điều trị tâm thần nên hàng tháng, chồng bà xuống cơ sở y tế nhận các loại thuốc điều trị. Tuy nhiên, bà H. không biết đó là những loại thuốc gì và cũng chưa bao giờ uống. Ngoài thuốc, mỗi tháng, người phụ nữ còn nhận được 960.000 đồng tiền trợ cấp.

Nhiều người viết đơn xin ra khỏi danh sách trợ cấp khuyết tật tâm thần.

Cạnh đó không xa là nhà ông S. - một “người tâm thần” khác. Ông S. cho biết, đã từng làm xóm trưởng và chủ nhiệm HTX Nông nghiệp xã Thanh Yên (huyện Thanh Chương cũ) từ năm 1979. Đến năm 2015, thì nghỉ ở nhà.

Người đàn ông thừa nhận từ năm 2012, ông từng được cấp sổ tâm thần, nhận trợ cấp khuyết tật thần kinh. Đến năm 2015, khi tiếp tục ứng cử chức Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp, do có sổ tâm thần nên bị người dân phản đối. Vì vậy, ông đành không ứng cử nữa. Một năm sau đó, ông S. đã trả chế độ tâm thần rồi chuyển sang hưởng chế độ trợ cấp cho người “khuyết tật vận động”.

Không chỉ gia đình bà H. hay ông S., mà hàng chục trường hợp khác ở thôn Phú Thắng và thôn Ngọc Chùa (xã Thanh Khai cũ, nay là xã Xuân Lâm) cũng sở hữu “cuốn sổ khuyết tật tâm thần” nhưng bản thân vẫn đi làm, kinh doanh, buôn bán, sinh hoạt bình thường.

Cuốn sổ này được họ xem như “lá bùa” nhận các khoản trợ cấp và phúc lợi xã hội. Đối với thuốc điều trị được cấp phát hàng tháng đã không được sử dụng đúng mục đích, thậm chí bị bỏ đi hoặc dùng tùy tiện. Thế nhưng, cũng không ít trường hợp “dở khóc, dở cười”, xin trả lại chế độ vì “xấu hổ với làng xóm, mang tiếng cho các con”.

Hàng tháng, những người bệnh vẫn được cấp phát thuốc điều trị, trợ cấp cho người bị bệnh tâm thần.

Người dân địa phương cho biết, việc nhiều trường hợp dễ dàng được xác nhận khuyết tật tâm thần có liên quan đến một phụ nữ tên N., từng là y tá tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Theo phản ánh, bà N. được cho là đã hỗ trợ làm hồ sơ cho một số người dân để đủ điều kiện hưởng trợ cấp xã hội.

Làm việc với phóng viên, bà N. xác nhận từng công tác tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An và đã nghỉ hưu từ năm 2012. Người này thừa nhận có hỗ trợ một số người dân trên địa bàn các xã Thanh Khai, Thanh Lương, Thanh Yên (huyện Thanh Chương cũ, nay là xã Xuân Lâm) làm thủ tục hưởng trợ cấp khuyết tật thần kinh. Về quy trình cụ thể để có được sổ điều trị tâm thần, bà N. không cung cấp thông tin chi tiết, đồng thời cho rằng việc một số người xin ra khỏi danh sách có thể là do “đã khỏi bệnh”.

Trong khi đó, bà Trần Thị Tuyết - Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Nghệ An khẳng định, người đã bị khuyết tật thần kinh, thì không thể hồi phục, khỏi bệnh trở lại bình thường được. Bệnh nhân chỉ ổn định khi được chăm sóc, uống thuốc đều đặn.

Lãnh đạo bệnh viện cũng bày tỏ sự bất ngờ trước thông tin về số lượng lớn trường hợp khuyết tật tâm thần nặng tại một xã, đồng thời cho rằng cần rà soát lại toàn bộ quy trình giám định, quản lý hồ sơ và việc sử dụng thuốc điều trị, nhằm đảm bảo đúng đối tượng, đúng chính sách và tránh những hệ lụy xã hội lâu dài.

Chính quyền UBND xã Xuân Lâm cũng cho biết, số người nhận trợ cấp xã hội vì bị khuyết tật thần kinh (tâm thần) trên địa bàn có khoảng 150 người. Địa phương cũng đang phối hợp ngành chức năng rà soát, tổng hợp để việc trợ cấp đúng đối tượng, đúng chính sách.

Theo quy định hiện nay thì người khuyết tật đặc biệt nặng và người khuyết tật nặng (không thể tự phục vụ bản thân trong cuộc sống) được hưởng trợ cấp hàng tháng. Mức trợ cấp do Chính phủ quy định. Dạng tật bao gồm khuyết tật thần kinh, tâm thần…

Thế Sơn