Bất đồng mới giữa Mỹ và Iran về kế hoạch thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Theo đài RT (Nga), trong khi Washington khẳng định Iran không có quyền thu phí quá cảnh tại eo biển này, Tehran cho rằng họ hoàn toàn có thể áp dụng các khoản thu đối với những dịch vụ hàng hải mà nước này cung cấp cho tàu thuyền hoạt động trong khu vực.

Theo kế hoạch, Iran dự kiến triển khai hệ thống thu phí hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi kết thúc giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày được khởi động từ việc Mỹ và Iran ký kết bản ghi nhớ hợp tác.

Phát biểu ngày 24/6, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ hình thức thu phí hay lệ phí quá cảnh nào tại tuyến đường biển chiến lược này. Trong chuyến thăm Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để gặp gỡ các nhà lãnh đạo vùng Vịnh, ông Rubio tái khẳng định bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào đạt được với Tehran cũng sẽ không cho phép Iran thu tiền đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Theo người đứng đầu cơ quan ngoại giao Mỹ, Hormuz là một tuyến đường thủy quốc tế và luật pháp quốc tế hiện hành không cho phép bất kỳ quốc gia nào áp đặt phí hoặc lệ phí đối với hoạt động hàng hải tại các tuyến đường như vậy. Ông cũng cho rằng các nước trong khu vực đều có chung quan điểm với Washington về vấn đề này.

Những phát biểu trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố với truyền thông nhà nước rằng “mọi người cần hiểu rằng việc quản lý eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại như trước chiến tranh”.

Tuyên bố của ông Ghalibaf được đưa ra trong bối cảnh Tehran quyết định tạm hoãn kế hoạch thu phí quá cảnh trong vòng 60 ngày để tiếp tục các cuộc đàm phán với Mỹ tại Thụy Sĩ. Động thái này cũng cho thấy khả năng Iran sẽ triển khai việc thu phí nếu hai bên không đạt được thỏa thuận trước khi thời hạn nói trên kết thúc.

Trước đó, Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. Hai bên cũng đồng ý tiếp tục các cuộc thương lượng kỹ thuật và thành lập một ủy ban cấp cao để giám sát tiến trình đàm phán.

Cùng ngày 23/6, Iran và Oman cho biết sẽ nghiên cứu phương thức quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, bao gồm các dịch vụ hàng hải được cung cấp trong khu vực cũng như các chi phí liên quan. Hai nước đồng thời nhất trí thành lập một nhóm công tác chung nhằm thúc đẩy các cuộc thảo luận.

Quốc kỳ Mỹ (trái) và Iran tại một bàn đàm phán. Ảnh: MNA/TTXVN

Một bản ghi nhớ được ký kết tuần trước kêu gọi Iran, Oman và các quốc gia ven Vịnh khác cùng tham gia đàm phán về cơ chế quản lý hoạt động hàng hải trong tương lai tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải huyết mạch đang đảm nhận khoảng 20% lượng dầu mỏ được vận chuyển trên toàn thế giới.

Về mặt địa lý, eo biển Hormuz nằm giữa vùng biển của Iran và Oman. Tuy nhiên, hoạt động vận tải quốc tế tại đây lâu nay chủ yếu được điều chỉnh theo cơ chế “quá cảnh liên tục” quy định trong Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, theo đó các quốc gia ven biển không được phép đình chỉ hoạt động hàng hải quốc tế. Ranh giới trên biển giữa Iran và Oman được xác định theo đường trung tuyến.

Dù vậy, Iran chưa phê chuẩn UNCLOS và vẫn dựa trên luật pháp trong nước để bảo vệ lập trường của mình. Điều này khiến quy chế pháp lý đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz đến nay vẫn là vấn đề còn gây nhiều tranh cãi.

Mặc dù hoạt động vận tải thương mại đã được nối lại tại eo biển Hormuz, các chủ tàu vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn trong việc lựa chọn lộ trình phù hợp do nhận được những chỉ dẫn khác nhau từ Iran, Mỹ cũng như các công ty bảo hiểm phương Tây.

Tehran yêu cầu các tàu phải xin phép trước khi đi qua eo biển và di chuyển theo các tuyến gần bờ biển Iran hơn. Trong khi đó, Mỹ cùng một số hãng bảo hiểm lại khuyến nghị tàu thuyền sử dụng luồng hàng hải phía Oman dưới sự bảo đảm an ninh của lực lượng không quân Mỹ.

Những hướng dẫn trái ngược này đang đặt các doanh nghiệp vận tải biển vào thế khó, khi phải cân nhắc giữa các yêu cầu và khuyến nghị khác nhau, dù eo biển Hormuz hiện vẫn duy trì hoạt động bình thường đối với các tàu thương mại quốc tế.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc