Bắt đầu từ đại học

Sinh viên Đại học Đà Nẵng. Ảnh: ANH ĐÀO

Trong dòng chảy ấy, có một câu hỏi mang ý nghĩa chiến lược: động lực nào sẽ dẫn dắt khát vọng phát triển của thành phố? Câu trả lời không nằm ở một dự án đơn lẻ, càng không thể trông chờ vào một nguồn lực riêng lẻ. Động lực cốt lõi phải đến từ một thiết chế trung tâm của xã hội tri thức: đại học.

“Hạ tầng mềm” của phát triển

Nếu trong thế kỉ 20, quốc gia phát triển chủ yếu nhờ tài nguyên, vốn và lao động, thì trong thế kỉ 21, lợi thế cạnh tranh quyết định lại nằm ở tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu thời thượng, mà đã trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế, giống như điện, nước, giao thông trong thời đại công nghiệp.

Một đô thị đổi mới sáng tạo không đơn thuần là nơi có nhiều khu công nghệ cao hay nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp. Bản chất sâu xa hơn, đó là đô thị có năng lực học hỏi xã hội vượt trội: học nhanh từ khoa học, công nghệ mới, và cả từ chính những sai lầm của mình.

Muốn vậy, đô thị ấy phải có một trung tâm sản sinh tri thức mạnh mẽ. Trên thế giới, không có thành phố đổi mới sáng tạo nào thiếu vắng vai trò dẫn dắt của đại học. Thung lũng Silicon lớn lên quanh Stanford. Boston phát triển nhờ hệ sinh thái MIT - Harvard. Singapore đầu tư đại học như đầu tư hạ tầng chiến lược quốc gia.

Quy luật rất rõ ràng: không có đại học mạnh, không có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững.

Liên minh phát triển mới

Chủ trương lớn của Trung ương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang đặt ra một chuyển dịch căn bản trong mô hình phát triển. Trong mô hình cũ, mỗi chủ thể vận hành tương đối độc lập: Nhà nước quản lý, đại học nghiên cứu, doanh nghiệp sản xuất, nhà đầu tư tìm lợi nhuận. Các dòng chảy này song song, ít giao nhau.

Mô hình mới đòi hỏi một liên minh phát triển kiểu mới, trong đó các chủ thể không còn là những “ốc đảo”, mà trở thành các bánh răng ăn khớp: (1) Nhà nước kiến tạo thể chế và thiết kế hệ sinh thái, (2) Đại học sản sinh tri thức và nguồn nhân lực tương lai, (3) Doanh nghiệp chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ; nhà đầu tư dẫn dắt dòng vốn vào công nghệ chiến lược.

Khi các lực lượng này kết nối chặt chẽ, phát triển không còn là phép cộng rời rạc, mà trở thành hiệu ứng cộng hưởng.

“Bộ não mở” của đô thị

Trong kỷ nguyên mới, đại học không thể chỉ là nơi truyền thụ tri thức có sẵn. Đại học phải trở thành bộ não mở của thành phố - nơi sản xuất ý tưởng mới, công nghệ mới, mô hình phát triển mới. Đại học tham gia từ đầu vào dự báo xu hướng khoa học - công nghệ, xác định ngành mũi nhọn của địa phương, thiết kế nguồn nhân lực cho 10-20 năm tới, và cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách. Khi đó, đại học không chỉ đào tạo nhân lực cho hiện tại, mà trở thành “nhà máy sản xuất năng lực” cạnh tranh cho tương lai.

Đại học Đà Nẵng bước vào giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh thành phố xác lập tầm nhìn đô thị đổi mới sáng tạo quốc tế. Đây không chỉ là cơ hội, mà là sứ mệnh. Bên cạnh nhiệm vụ nghiên cứu và đào tạo công nghệ, hệ thống đại học Đà Nẵng còn mang một vai trò rất đặc biệt: đào tạo con người cho xã hội học tập và đổi mới sáng tạo bền vững.

Bởi đổi mới sáng tạo không chỉ là câu chuyện của phòng thí nghiệm, mà còn là câu chuyện của văn hóa tư duy, của năng lực học hỏi suốt đời, của tinh thần dám thử nghiệm và vượt qua thất bại. Nếu các trung tâm công nghệ tạo ra những sản phẩm mới, thì các trường đại học, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược và đào tạo giáo viên, lại kiến tạo nên con người mới cho kỷ nguyên mới.

Chính họ là lực lượng gieo mầm tư duy khoa học, tinh thần đổi mới và năng lực học tập suốt đời cho toàn xã hội. Đây không phải là thành quả ngắn hạn, mà là đầu tư chiến lược vào “nguồn gen trí tuệ” của đô thị. Và chính nền móng con người ấy mới quyết định một thành phố có thể trở thành đô thị đổi mới sáng tạo đúng nghĩa, chứ không chỉ là nơi tập trung công nghệ.

Khát vọng Đà Nẵng và vai trò kiến tạo của đại học

Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội bứt phá mới. Nhưng trong kỷ nguyên tri thức, không một thành phố nào có thể phát triển nhanh và bền vững nếu thiếu một hệ thống đại học mạnh, gắn chặt với chiến lược phát triển đô thị.

Đầu tư cho đại học hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của thành phố trong nhiều thập niên tới. Khi đại học, chính quyền, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng chung tầm nhìn, Đà Nẵng không chỉ là nơi đáng sống, mà còn là nơi đáng sáng tạo và đáng cống hiến.

Nghi quyết Đại hội Đảng toàn quốc khẳng định con đường phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là lựa chọn chiến lược đúng đắn. Đại học Đà Nẵng bước vào giai đoạn mới với trách nhiệm lớn lao hơn đối với thành phố và đất nước.

Trong hành trình ấy, đại học không đứng bên lề, mà ở trung tâm của chuyển động phát triển. Bởi suy cho cùng, mọi kỳ tích kinh tế đều bắt đầu từ một kỳ tích trí tuệ.

PGS.TS VÕ VĂN MINH