Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa:Bài cuối - Văn hóa - Sức mạnh nội sinh của niềm tin

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa: Bài 9 - Nền tảng tư tưởng bắt đầu từ những điều rất gần Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa: Bài 8 - Khi giá trị đúng cần được kể bằng những câu chuyện hay Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa: Bài 7 - Không ai sinh ra đã có “miễn dịch” trước thông tin độc hại Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa: Bài 6 - Đồng thuận được tạo nên từ văn hóa đối thoại Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa: Bài 5 - Khi lịch sử bị đo bằng lượt xem

Khi các giá trị văn hóa thấm sâu vào nhận thức, niềm tin sẽ không còn là điều phải tạo dựng bằng những lời kêu gọi mà lớn lên tự nhiên trong đời sống mỗi con người. Đó cũng là sức mạnh nội sinh bền vững để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại mới.

Cờ Tổ quốc, cờ Đảng tung bay trên Quảng trường Ba Đình trong lễ diễu binh, diễu hành ngày 2.9.2025, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết. Ảnh: TRẦN HUẤN

Điều còn lại sau mọi biến động luôn là văn hóa

Lịch sử nhân loại nhiều lần chứng minh, không có mô hình phát triển nào chỉ được quyết định bởi nguồn lực kinh tế hay ưu thế công nghệ. Có những quốc gia giàu tài nguyên nhưng vẫn chậm phát triển; có những quốc gia diện tích nhỏ, nguồn lực hạn chế lại tạo dựng được vị thế lớn trên thế giới. Sự khác biệt không nằm ở những con số, mà sâu xa hơn là chất lượng con người, sức mạnh của niềm tin xã hội và nền văn hóa đã hun đúc bản lĩnh của cả một dân tộc.

Đối với Việt Nam, điều đó càng đúng. Suốt chiều dài hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta nhiều lần phải đối diện với những thử thách tưởng như vượt quá sức chịu đựng. Có những giai đoạn đất nước nghèo hơn hôm nay rất nhiều, điều kiện vật chất thiếu thốn, phương tiện kỹ thuật cũng không thể so sánh với hiện tại. Bên cạnh sức mạnh quân sự và nguồn lực kinh tế, điều giúp chúng ta vượt qua là lòng yêu nước, ý chí độc lập, tinh thần đại đoàn kết, truyền thống nhân nghĩa, đức hy sinh và khát vọng bảo vệ non sông. Chính những giá trị văn hóa ấy đã gắn kết cộng đồng thành một dân tộc, được trao truyền qua các thế hệ, tạo nên sức mạnh nội sinh để đất nước phục hồi sau chiến tranh, đổi mới, phát triển và tự tin hội nhập quốc tế.

Ngày nay, thách thức đã khác trước. Bên cạnh những nguy cơ hữu hình là các tác động vô hình đến nhận thức, tâm lý và hệ giá trị. Thông tin sai lệch có thể lan truyền chỉ trong vài phút, một luận điệu xuyên tạc có thể nhanh chóng len vào đời sống, một xu hướng lệch chuẩn có thể được lặp lại đến mức khiến một bộ phận công chúng coi đó là bình thường. Những thách thức ấy không thể được giải quyết chỉ bằng tốc độ xử lý thông tin. Điều quan trọng hơn là xây dựng một nền văn hóa đủ mạnh để mỗi con người có khả năng tự nhận diện, tự lựa chọn và tự bảo vệ những giá trị đúng đắn. Đó là tuyến phòng thủ sâu nhất của một quốc gia. Một hàng rào kỹ thuật có thể bị vượt qua, một hàng rào pháp lý có thể bị tìm cách lách luật, nhưng rất khó làm lung lay một dân tộc khi những giá trị tốt đẹp đã trở thành niềm tin và lẽ sống của hàng triệu con người.

Chính vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới cần được nhìn như quá trình xây dựng sức mạnh văn hóa của xã hội: Gìn giữ và làm giàu những giá trị tốt đẹp trong đời sống đương đại; khẳng định điều đúng, đồng thời làm cho điều đúng đủ sức hấp dẫn để công chúng tự nguyện tiếp nhận. Đó là con đường dài hơn nhưng bền vững hơn.

Đồng thuận xã hội không được tạo ra bằng mệnh lệnh

Ở một xã hội phát triển bền vững, sự thống nhất không đồng nghĩa với sự đồng nhất. Con người có thể khác nhau về nghề nghiệp, điều kiện sống hay cách tiếp cận một vấn đề. Đó là điều tự nhiên của một xã hội hiện đại. Điều làm nên sức mạnh của một quốc gia không phải là xóa bỏ mọi khác biệt mà là dù có những khác biệt, xã hội vẫn chia sẻ những giá trị nền tảng chung, cùng hướng tới những mục tiêu lớn của đất nước và luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích cục bộ hay cảm xúc nhất thời.

Chính văn hóa tạo nên khả năng đó. Văn hóa không làm cho mọi người nghĩ giống nhau mà giúp con người biết tôn trọng khác biệt, tìm tiếng nói chung trên những giá trị cốt lõi và đặt lợi ích lâu dài của cộng đồng lên trên những xung đột trước mắt. Vì thế, đồng thuận xã hội được hình thành bền vững từ niềm tin: Niềm tin vào con đường phát triển của đất nước, vào những giá trị mà dân tộc đã lựa chọn và vào khả năng cùng nhau vượt qua khó khăn.

Nhìn lại hành trình phát triển của đất nước có thể thấy, mỗi bước tiến quan trọng đều gắn với sự đồng lòng của nhân dân. Từ đấu tranh giành độc lập, công cuộc đổi mới đến quá trình hội nhập quốc tế, sức mạnh lớn nhất của Việt Nam chưa bao giờ chỉ nằm ở nguồn lực vật chất mà còn ở ý chí dân tộc, tinh thần đại đoàn kết và niềm tin vào mục tiêu phát triển đất nước.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng đồng thuận xã hội càng trở nên quan trọng. Đồng thuận không đòi hỏi mọi người từ bỏ chính kiến mà hướng các chính kiến khác nhau tới lợi ích chung. Đồng thuận cũng không đồng nghĩa với né tránh tranh luận; điều quan trọng là tranh luận bằng lý lẽ, sự thật và tinh thần trách nhiệm. Đó là tinh thần xuyên suốt của quá trình bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa. Văn hóa không đứng bên ngoài công tác tư tưởng mà là môi trường để tư tưởng bén rễ, niềm tin được nuôi dưỡng và những giá trị đúng đắn được cộng đồng tiếp nhận một cách tự nhiên.

Khi mỗi gia đình gìn giữ được nếp nhà, mỗi nhà trường nuôi dưỡng được nhân cách, mỗi cơ quan xây dựng được văn hóa công vụ, mỗi cộng đồng duy trì được sự gắn kết và mỗi tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật góp thêm một giá trị tích cực cho xã hội thì nền tảng tư tưởng không còn là một khái niệm trừu tượng. Nó hiện diện trong cách con người sống, ứng xử và cùng nhau xây dựng đất nước. Đồng thuận xã hội vì thế không được tạo nên bởi những lời kêu gọi nhất thời mà được tích lũy từng ngày từ niềm tin, từ văn hóa và từ những giá trị tốt đẹp được bồi đắp bền bỉ trong đời sống. Đó chính là nguồn sức mạnh sâu xa giúp một quốc gia phát triển nhanh nhưng vẫn giữ được bản sắc và bản lĩnh của mình.

Tương lai của nền tảng tư tưởng nằm ở chất lượng văn hóa hôm nay

Có một điều đáng suy ngẫm: Mỗi thế hệ đều để lại cho thế hệ sau nhiều hơn những công trình họđã xây dựng. Điều còn ở lại lâu nhất là hệ giá trị. Một cây cầu rồi sẽ cần được sửa chữa. Một tòa nhà rồi sẽ được thay mới. Những công nghệ hiện đại hôm nay có thể chỉ vài năm nữa đã trở nên lạc hậu. Nhưng những giá trị được vun đắp trong văn hóa lại có thể đồng hành cùng một dân tộc qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, mọi chiến lược phát triển bền vững cuối cùng đều quay trở về với con người.

Một quốc gia có thể phát triển nhanh nhờ vốn đầu tư, khoa học - công nghệ hay cơ hội thị trường. Nhưng để phát triển lâu dài, quốc gia ấy cần một nền tảng con người vững chắc: Những con người trung thực, có trách nhiệm, biết hợp tác, biết cống hiến và biết đặt lợi ích của cộng đồng lên trên lợi ích ngắn hạn của cá nhân. Những phẩm chất ấy không được tạo ra trong một ngày mà được bồi đắp bền bỉ bằng văn hóa.

Nhìn lại toàn bộ hành trình của tuyến bài này có thể thấy một mạch xuyên suốt: Bên cạnh đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng còn cần bắt đầu từ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; nâng cao năng lực nhận thức của mỗi công dân; chăm lo cho gia đình, nhà trường, cộng đồng và các thiết chế văn hóa; phát triển báo chí, văn học, nghệ thuật và công nghiệp văn hóa. Tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: Tạo dựng một xã hội mà ở đó cái đúng có điều kiện để lan tỏa, cái đẹp có sức hấp dẫn để được lựa chọn và cái tốt trở thành chuẩn mực trong đời sống.

Trong kỷ nguyên số, tốc độ luôn là một lợi thế nhưng không phải lúc nào cũng tạo ra chiều sâu. Những thông tin gây sốc có thể lan truyền rất nhanh nhưng cũng nhanh chóng bị thay thế. Văn hóa thì khác. Văn hóa thay đổi chậm hơn nhưng khi đã thấm vào đời sống, sức ảnh hưởng của nó lại bền bỉ hơn bất kỳ xu hướng nhất thời nào. Một đứa trẻ được dạy về lòng trung thực từ gia đình sẽ mang bài học ấy suốt cuộc đời. Một người trẻ được truyền cảm hứng bởi một cuốn sách hay, một bộ phim tử tế có thể thay đổi cách nhìn về đất nước và trách nhiệm của bản thân. Một cộng đồng biết giữ gìn những chuẩn mực ứng xử tốt đẹp sẽ tiếp tục lan tỏa các giá trị tích cực từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đó là cách văn hóa âm thầm tạo nên sức mạnh của xã hội. Vì thế, sức sống của nền tảng tư tưởng vừa được củng cố qua đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, vừa được bồi đắp từ những việc chúng ta làm hôm nay để xây dựng con người Việt Nam, phát triển đời sống văn hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, báo chí, văn học, nghệ thuật, làm giàu bản sắc dân tộc và kiến tạo một môi trường giàu tính nhân văn, trách nhiệm, khát vọng phát triển. Có thể nói, chất lượng nền văn hóa hôm nay góp phần tạo nên sức bền của nền tảng tư tưởng ngày mai. Đây là nhận định mang tính lý luận, đồng thời là bài học đã được lịch sử nhiều dân tộc và chính lịch sử Việt Nam chứng minh: Một dân tộc biết chăm lo cho văn hóa sẽ luôn có đủ sức mạnh tinh thần để vượt qua thử thách, giữ vững bản lĩnh và phát triển bền vững.

Giữ gìn nền tảng tư tưởng cũng là vun bồi tương lai của dân tộc

Có những giá trị chỉ được nhận ra đầy đủ khi chúng ta đứng trước nguy cơ đánh mất. Không khí trong lành chỉ thực sự được trân trọng khi môi trường bắt đầu ô nhiễm. Hòa bình càng trở nên thiêng liêng sau những năm tháng chiến tranh. Và niềm tin của xã hội cũng vậy. Khi niềm tin bị xói mòn, người ta mới cảm nhận hết giá trị của những điều vốn từng được xem là bình thường: sự trung thực trong thông tin, sự tử tế trong ứng xử, sự đồng lòng trước những mục tiêu lớn của đất nước và niềm tin vào tương lai.

Có một điều chắc chắn rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bảo vệ một hệ thống quan điểm, một nền tảng chính trị. Nhìn từ góc độ văn hóa, sâu xa hơn, đó còn là gìn giữ những giá trị đã làm nên bản lĩnh của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử: Lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết, ý thức cộng đồng, truyền thống nhân nghĩa, đức hy sinh, khát vọng vươn lên và niềm tin vào sức mạnh của con người Việt Nam.

Những giá trị ấy không tự nhiên mà có. Mỗi thế hệ đều tiếp nhận một di sản tinh thần từ thế hệ đi trước, đồng thời có trách nhiệm làm giàu thêm di sản ấy trước khi trao lại cho thế hệ sau. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng trong thời đại mới không phải là níu giữ quá khứ bằng tâm thế hoài niệm mà là làm cho những giá trị đã được lịch sử kiểm chứng tiếp tục sống động trong hiện tại và đồng hành cùng tương lai. Muốn vậy, văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội trong quá trình phát triển; giáo dục phải khơi mở năng lực và nhân cách; báo chí phải là mạch dẫn của sự thật và tri thức; văn học, nghệ thuật và các ngành công nghiệp văn hóa phải không ngừng sáng tạo để kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại; gia đình, nhà trường và cộng đồng phải tiếp tục là nơi gieo trồng những hạt giống đầu tiên của niềm tin.

Đó không phải là công việc của riêng một ngành hay một lực lượng mà là sự nghiệp của toàn xã hội. Bởi nền tảng tư tưởng của Đảng gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân. Nền tảng ấy được bồi đắp từ chất lượng của từng gia đình, từng lớp học, từng khu dân cư, từng tác phẩm báo chí, từng cuốn sách, từng bộ phim, từng không gian văn hóa và từ vô số hành động tử tế diễn ra mỗi ngày. Khi những giá trị ấy được nuôi dưỡng bền bỉ, nền tảng tư tưởng được bảo vệ bằng các thiết chế, quy định, đồng thời được nâng đỡ bởi sự tự giác, niềm tin và văn hóa của mỗi con người. Tuyến bài này bắt đầu từ một câu hỏi: Vì sao phải bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ góc nhìn văn hóa? Và khép lại bằng một câu trả lời: Bởi văn hóa là môi trường để nền tảng ấy thấm sâu vào đời sống, được lan tỏa và tiếp nối qua các thế hệ.

Khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, chúng ta sẽ tiếp tục đổi mới thể chế, làm chủ khoa học - công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế và hội nhập sâu rộng với thế giới. Nhưng càng đi xa, dân tộc càng cần một điểm tựa tinh thần để không đánh mất mình. Điểm tựa ấy không ở đâu khác ngoài văn hóa. Văn hóa giúp một dân tộc biết mình là ai, đến từ đâu và muốn đi tới đâu. Văn hóa giúp mỗi con người giữ vững bản lĩnh trước vô vàn luồng thông tin và xu hướng của thời đại; làm cho niềm tin có gốc rễ, đồng thuận có nền tảng và khát vọng phát triển có sức mạnh bền bỉ.

Vì thế, giữ gìn và phát huy văn hóa chính là gìn giữ quá khứ để vun bồi tương lai dân tộc. Đó cũng là một trong những cách bền vững để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - từ gốc rễ của con người, từ chiều sâu của văn hóa và từ khát vọng phát triển của một dân tộc luôn biết biến sức mạnh tinh thần thành động lực đi tới ngày mai.

NGUYỄN ĐỖ