Bảo vệ an ninh dữ liệu, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính không cần thiết

Chiều 26/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về 3 dự án luật: Luật An ninh dữ liệu; Luật Định danh và xác thực điện tử và Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Luật hoá những hành vi mới, đặc thù của thời đại số

Đề cập Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Lê Nhật Thành (Hà Nội) đồng tình với việc đưa quy định vào điều cấm tại dự thảo liệu đối với hành vi lợi dụng các thuật toán, công nghệ mới như AI, Deepfake... để xâm phạm dữ liệu, điều này là hết sức cần thiết, bám sát tình hình phát sinh từ thực tiễn.

"Qua theo dõi trên không gian mạng tôi nhận thấy, thời gian qua xuất hiện hàng loạt trang web, blog, tài khoản mạng xã hội tán phát, đăng tải hàng ngàn tin, bài có nội dung phản động, xấu, độc, vi phạm pháp luật, sử dụng thông tin cắt xén, lồng ghép, giả mạo … để tuyên truyền, xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, trong đó các đối tượng xấu đã triệt để lợi dụng các công nghệ mới, như sử dụng AI, Deepfake tán phát thông tin, tuyên truyền xuyên tạc trên không gian mạng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến dư luận xã hội", đại biểu nêu thực tế.

Đại biểu Lê Nhật Thành thảo luận tại tổ.

Theo số liệu của VNCERT, Bộ Công an cho thấy, chỉ tính riêng từ đầu năm 2026 đến nay, đã ghi nhận hơn 2 triệu cảnh báo tấn công mạng nhằm vào các cơ quan, tổ chức tại Việt Nam, trong đó gần 50% có sự hỗ trợ của AI để tiến hành hoạt động phạm tội với thủ đoạn tinh vi, khó phát hiện, đặt ra nhiều thách thức cho công tác điều tra, đấu tranh, phòng ngừa, xử lý.

"Tôi đánh giá danh mục này khá đầy đủ và có tính thời sự, ví dụ khoản 2 cấm "đầu độc dữ liệu" và lợi dụng thuật toán, AI để thao túng thông tin; khoản 9 cấm dùng trái phép dữ liệu bí mật nhà nước, dữ liệu cốt lõi để huấn luyện mô hình AI, đây là những hành vi mới, đặc thù của thời đại số mà pháp luật trước đây chưa bao quát hết", đại biểu bày tỏ.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần lưu ý kỹ hơn khoản 3: "lợi dụng hoạt động bảo vệ an ninh dữ liệu để truy cập, thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu trái pháp luật hoặc để trục lợi". Đây là quy định quan trọng, nhằm ràng buộc chính cơ quan, cá nhân thực thi công vụ không được lạm quyền, nhưng cách diễn đạt còn khá chung chung, chưa gắn với chế tài cụ thể hay cơ chế giám sát, khiếu nại riêng cho loại hành vi này.

Do vậy, đại biểu Lê Nhật Thành đề nghị, trong quá trình chỉnh lý cuối cùng, Cơ quan chủ trì soạn thảo cần cân nhắc bổ sung dẫn chiếu rõ hơn đến cơ chế giám sát, xử lý khi chính cơ quan nhà nước là chủ thể vi phạm khoản này, để quy định không chỉ mang tính tuyên ngôn...

Đại biểu Phạm Công Nguyên thảo luận tại tổ.

ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hoá) đánh giá, an ninh dữ liệu là hết sức cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay chúng ta đang xây dựng nền kinh tế số. Theo đánh giá, dữ liệu như nguồn năng lượng mới, chiếm tỷ trọng gần 20% trong nền kinh tế Việt Nam, nên cần hoàn thiện thể chế trong bảo vệ an ninh dữ liệu.

Tán thành cách thức tiếp cận, xây dựng thẩm quyền quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu và xử lý vi phạm về an ninh dữ liệu tại khoản 3 và khoản 6 Điều 26, đại biểu cho rằng, dự thảo luật đã bám vào quy định trong Luật An ninh mạng mà năm ngoái Quốc hội đã thông qua và các văn bản hướng dẫn thi hành luật.

Quy định hệ thống thông tin liên quan quân sự và cơ yếu thì giao Bộ Quốc phòng quản lý; những thông tin liên quan kinh tế, dân sự, hoạt động của doanh nghiệp thì giao Bộ Công an quản lý, theo đúng tinh thần của cơ quan có thẩm quyền là một việc giao cho một cơ quan chủ trì. Quy định như vậy rõ ràng và thống nhất với Luật An ninh mạng.

Tuy nhiên, trong thực tế có những hoạt động mang tính lưỡng dụng. Đại biểu đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo bên cạnh nguyên tắc xác định trong Luật An ninh mạng cần xây dựng cơ chế phối hợp. Trong trường hợp có nội dung giao thoa về dữ liệu trong sử dụng lưỡng dụng, làm sao có cơ chế phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ giữa hai bộ: Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, vì đây là hai bộ có lực lượng bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu, thường trực khắc phục những sự cố về an ninh mạng và an ninh dữ liệu.

Nâng mức phạt tương xứng với lợi ích từ vi phạm mà cá nhân, doanh nghiệp thu được

Liên quan việc sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính (VPHC), đại biểu Phạm Công Nguyên chỉ ra nhiều tồn tại trong trình tự, thủ tục xử lý VPHC, đặc biệt trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông: "Có những bãi xe để hàng năm trời, từ những tài sản còn rất tốt trở thành phế liệu, gây ô nhiễm môi trường, mất ANTT, nguy cơ cháy nổ...nhưng chúng ta không có cơ chế pháp lý để xử lý dứt điểm. Việc sửa luật lần này giúp chúng ta có cơ chế cải thiện tình trạng này và hướng tới xử lý dứt điểm hơn".

Quang cảnh thảo luận tại Tổ Thanh Hoá - Gia Lai.

Theo đại biểu, trong quy trình xử lý một hành vi vi phạm, xử lý VPHC của Bộ Công an chiếm gần 86%, trong đó đại đa số trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, nhưng ngay quy trình xử lý một hành vi vi phạm cũng rất rườm rà, từ phát hiện vi phạm, lập biên bản, tạm giữ giấy tờ, mời người có trách nhiệm lên ra quyết định xử phạt, từ đó mới cầm ra kho bạc nộp phạt, cầm biên lai thu tiền...

"Nhiều lúc người vi phạm sẵn sàng nộp phạt ngay, nhưng chúng ta không có cơ chế. Có người nói, thời gian đi giải quyết thủ tục còn thiệt hại hơn mức tiền phải nộp. Sửa đổi luật này hướng tới cắt giảm tối đa những thủ tục không cần thiết", đại biểu nhấn mạnh.

Song song với xử phạt bằng phương pháp truyền thống, dự thảo luật đẩy mạnh xử phạt trên môi trường điện tử. Dự thảo luật cũng tăng mức xử phạt VPHC. Đối với cá nhân lên đến 1,5 tỷ và đối với pháp nhân lên đến 3 tỷ, nhưng đây không phải tăng đồng loạt, mà tăng ở một số lĩnh vực, đáp ứng yêu cầu thực tế.

"Một số lĩnh vực hiện nay, mức xử phạt không tương xứng với lợi ích từ hành vi vi phạm mà cá nhân, doanh nghiệp thu được. Ví dụ, trong an toàn thực phẩm, bán hàng trên nền tảng thương mại, chứng khoán, định danh và xác thực điện tử... doanh nghiệp thu lợi rất lớn, chúng ta vẫn giữ mức phạt cũ, trong khi lạm phát, lương, GDP đều tăng ở ngưỡng xấp xỉ 2 lần. Do đó cần điều chỉnh cho phù hợp thực tế", đại biểu Phạm Công Nguyên nêu quan điểm.

Đáng chú ý, dự thảo luật chuyển thẩm quyền đưa đi cai nghiện bắt buộc từ toà án xuống Chủ tịch UBND cấp xã. Khi phát hiện đối tượng nghiện, có 5 ngày để chúng ta đánh giá, kiểm tra tình trạng nghiện, sau đó lập hồ sơ đưa đối tượng đi cai nghiện bắt buộc. "Hiện tại bây giờ sau khi phát hiện, chúng ta thả đối tượng nghiện ra, 30-45 ngày sau mới có quyết định của toà án, quay lại thì không biết đối tượng đi đâu rồi, thậm chí đã gây ra rất nhiều hành vi phạm tội mới mà chúng ta không có cơ chế để kiểm soát", đại biểu nêu bất cập thực tế.

Nhấn mạnh mục tiêu mà Bộ Chính trị yêu cầu là gia tăng địa bàn cấp xã, cấp tỉnh không ma tuý, giảm tội phạm, hướng tới một xã hội văn minh, an toàn không tội phạm, ĐBQH tỉnh Thanh Hoá khẳng định quy định này rất hợp lý. Việc đưa đi cơ sở giáo dục bắt buộc cũng là biện pháp kịp thời để xây dựng xã hội không ma tuý, đảm bảo an ninh, an toàn...

Quỳnh Vinh