Bảo tồn giá trị văn hóa các dân tộc với những chính sách ưu việt

Đồng bào Xtiêng ở sóc Bom Bo, xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai dệt thổ cẩm.

Để bảo tồn văn hóa truyền thống các DTTS, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành cơ chế, chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống và bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm được dư luận quan tâm.

Ngày Văn hóa Việt Nam được nghỉ hưởng lương

Ngoài các ngày nghỉ lễ, Tết theo quy định, kể từ năm 2026, người lao động (NLĐ) được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương ngày Văn hóa Việt Nam (24-11). Nội dung này được quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16, ngày 24-4-2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam.

Theo Điều 2 Nghị quyết số 28, ngày 24-11 hằng năm là ngày Văn hóa Việt Nam, NLĐ được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương. Đồng thời tất cả người dân được miễn hoặc giảm phí, lệ phí dịch vụ tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập vào ngày Văn hóa Việt Nam theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Khuyến khích nhân dân, đặc biệt là thanh niên, trẻ em tham gia các hoạt động văn hóa vào các ngày lễ lớn của dân tộc và đất nước.

Để hướng dẫn một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các DTTS, khoản 5, Điều 6 Nghị quyết số 28 giao Chính phủ quy định chi tiết. Trên cơ sở đó, ngày 1-7-2026, thời điểm Nghị quyết số 28 có hiệu lực, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 269/NĐ-CP quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các DTTS (gọi tắt là Nghị định số 269), có hiệu lực kể từ ngày ban hành 1-7-2026.

Theo đó, cơ quan, tổ chức, tổ, nhóm DTTS, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và cá nhân người DTTS sinh sống ổn định tại vùng đồng bào DTTS và miền núi tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các DTTS tại Việt Nam được Nghị định số 269 điều chỉnh. Đây chính là tin vui cổ vũ, động viên, khuyến khích những người yêu văn hóa truyền thống đồng bào các DTTS, đã và đang tiếp tục đóng góp cho văn hóa truyền thống đồng bào các DTTS trên cả nước đóng góp vào văn hóa dân gian của cả nước nói chung và các DTTS nói riêng.

Khoản 1, Điều 12 Nghị định số 269 có quy định, khi trực tiếp tham gia hoạt động thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống trong các chương trình, đề án, dự án do cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập chủ trì tổ chức thì chủ thể văn hóa nòng cốt được hỗ trợ kinh phí 400 ngàn đồng/người/buổi; chủ thể văn hóa kế cận được hỗ trợ 300 ngàn đồng/người/buổi. Số buổi hỗ trợ tối đa không quá 20 buổi/chương trình, kinh phí thực hiện được chi trả trong phạm vi dự toán được cấp thẩm quyền giao.

Bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc thiểu số

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai, toàn thành phố hiện có hơn 421 ngàn người DTTS, chiếm khoảng 9,4% dân số của thành phố. Trong đó, dân tộc Xtiêng với trên 101 ngàn người; dân tộc Hoa hơn 97 ngàn người; dân tộc Khmer hơn 40 ngàn người; dân tộc Chơ-ro hơn 17 ngàn người… Bên cạnh đó cũng có những DTTS có dân số dưới 100 người như: Xinh Mun, Chu Ru, Lào, Giáy… Mỗi cộng đồng DTTS còn nuôi dưỡng văn hóa của dân tộc mình. Nhờ vậy mà những lễ hội, như: Sayangva của dân tộc Chơ-ro; Lễ hội Kết bạn cộng đồng của đồng bào Xtiêng; Lễ hội Lòng Tòng của dân tộc Tày; Lễ Tả Tài Phán của dân tộc Hoa; Lễ Cấp sắc của dân tộc Dao; Tết Chol Chnam Thmay của dân tộc Khmer; Tết Mười Tư của dân tộc Sán Dìu… được tổ chức định kỳ hằng năm.

Luật gia Đỗ Văn Gọn, Hội Luật gia thành phố Đồng Nai cho biết: Theo Nghị định số 269, văn hóa truyền thống của các DTTS là giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể do cộng đồng các DTTS sáng tạo, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên sự đa dạng, thống nhất trong nền văn hóa Việt Nam. Bảo tồn văn hóa là việc bảo vệ, giữ gìn, duy trì, phục hồi và bảo đảm khả năng trao truyền văn hóa truyền thống.

Ngoài ra, Nghị định số 269 cũng định nghĩa văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một là giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS bị suy giảm, thất truyền hoặc biến mất do không còn hoặc còn rất ít người hiểu biết, nắm giữ và người thực hành, trao truyền được đánh giá theo tiêu chí chuyên môn.

Luật gia Đỗ Văn Gọn cho biết thêm: Khoản 2, Điều 5 Nghị định số 269, văn hóa truyền thống được xác định có nguy cơ mai một khi đáp ứng các tiêu chí sau: có dưới 20 cá nhân sinh sống trong cộng đồng am hiểu, nắm giữ, thực hành và trao truyền văn hóa truyền thống; có dưới 5 chủ thể văn hóa kế cận thường xuyên tham gia thực hành và tiếp nhận trao truyền văn hóa truyền thống; hoạt động thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống đã bị gián đoạn từ 3 năm đến dưới 5 năm liên tục hoặc bị gián đoạn từ 2 năm liên tục đối với DTTS có khó khăn đặc thù...

Đồng thời tại khoản 2, Điều 6 Nghị định số 269 quy định rõ, không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống được xác định cần bảo tồn khi đáp ứng các tiêu chí sau: hình thức biểu hiện của không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống (nhà ở truyền thống, công trình kiến trúc truyền thống, trang phục, ẩm thực...) bị biến đổi, ảnh hưởng đến việc duy trì hoạt động thực hành và trao truyền văn hóa truyền thống; có dưới 70% nghề thủ công truyền thống được duy trì hoạt động trong cộng đồng; tri thức dân gian được thực hành hoặc trao truyền nhưng không thường xuyên, liên tục trong cộng đồng; lễ hội truyền thống không được tổ chức thường xuyên, liên tục trong thời gian dưới 3 năm; từ trên 30% đến dưới 50% hộ gia đình sinh sống trong cộng đồng đang duy trì thực hành theo phong tục tập quán truyền thống.

Đoàn Phú